Uaimse Chugaibhse

Airím uaim mo bhlagáil rialta na laethanta seo, a chairde. Táim gnóthach i gCeann Scríbe, clann agus comhluadar liom anseo chuile lá, gan deis agam suí ag mo ríomhaire, mar is iondúil liom. Go deimhin, is mar sin a bheas an scéal, go ceann seachtaine, nó mar sin. An Nollaig, an dtuigeann sibh. Am ar leith den bhliain, mar is eol daoibh.

Beannachtaí an tséasúir uaim chugaibhse, a léitheoirí dile; go dtuga bhur gCé slán abhaile sibh, go raibh sibh i gcuideachta mhuintir ghrámhar bhur mbeatha, go lige sibh i ndearmad buarthaí an tsaoil, go roinne sibh cuimhní cinn agus craic, go dtaga chugaibh smaointe dearfacha, go n-imí uaibh nithe diúltacha, póiteanna san áireamh.

Bainigí sult as an laethanta saoire, a chairde. Beidh mé ar ais go luath.
.

Tuismitheoireacht

Thiomáin Gráinneog ó Bhaile Átha Cliath go hInis Eoghain inné, turas a mhair os cionn ocht n-uaire an chloig, cé gur iondúil léi an turas sin a dhéanamh taobh istigh de cheithre huaire an chloig. Bhí sneachta agus sioc ar na bóithre, an dtuigeann sibh, agus, dá bhrí sin, thiomáin sí le cúram.

Ar ndóigh, ní raibh nóiméad suaimhnis ag an máthair seo, go bhfaca mé m’iníon ag seasamh os mo chomhair aréir, ag doras Cheann Scríbe.

Inniu, tá an turas céanna roimh an mBean Neamhspleách agus, ó tharla na bóithre chomh dona céanna fós, beidh an mháthair seo imníoch, arís eile, go bhfeicfidh sí a hiníon ag seasamh os a comhair, ag doras Cheann Scríbe.

Nach suimiúil gur féidir stop a chur le tuismitheoireacht, nuair atá páistí tógtha, ach nach féidir, go brách, stop a chur le himní an tuismitheora.

Nó, an cuid den tuismitheoireacht í an imní sin?
.

Fearadh na Fáilte!

Seachtain a bhí mé as baile, agus nach é a bhí uaigneach i m’uireasa!

Tháinig loinnir ina shúile chomh luath is a shiúil mé isteach an doras i gCeann Scríbe. Léim sé den chathaoir, agus thosaigh sé ag damhsa timpeall an tí.

Rug mé greim air, agus thug mé barróg mhór mhillteach dó. Póg i ndiaidh póige a thug mé dó.

‘Did you miss mé?’ a d’fhiafraigh mé, agus mé ag damhsa timpeall an tí leis.

Ní raibh gá le freagra. Ba léir óna chrónán gur chronaigh sé mé, agus go bhfuil áthas nach beag ar mo Shióg go bhfuilim sa bhaile arís.
.

Oireachtas i gCill Airne, Clabhsúr

Tar éis trí lá a chaitheamh i gCeantar na nOileán, is gearr uaim an bóthar ar ais go Ceann Scríbe amárach, áit a mbeidh deis agam, roimh an deireadh seachtaine, tá súil agam, theacht bord ar bhord le blaganna mo chomhbhlagálaithe, ó tharla gan deis agam iad a léamh le seachtain anuas. Mar sin féin, d’éirigh liom bualadh le duine nó dhó acu ag an Oireachtas.

Chroith mé lámh le Conchubhar, léigh mé dán nó dhó le Proinsias, agus bhí deoch agam féin, é féin agus John le chéile sa Seomra Glas, in óstán an Gleneagle, tráthnóna amháin. Bhain mé sult ar dóigh as a gcomhluadar, agus tá súil agam nach é an uair dheireanach againn é am mar é a chaitheamh le chéile.

Casadh Seán Mór orm maidin amháin, i bpasáiste an óstáin, agus é faoi dheifir ar a bhealach chuig cruinniú thuas staighre ann. Mar sin féin, bhuaileamar lena chéile arís, ní ba dheireanaí sa lá, díreach taobh amuigh den Fireside Lounge, agus bhí deis againn gearrchomhrá a bheith againn, sular thosaigh an Cúirt Filíochta, áit ar casadh An Faolánach agus Ailbhe orm ó Chumann Scríbhneoirí Úra na Gaeilge.

I ndiaidh na cúirte, bhí cupán caife agam féin agus An Faolánach le scríbhneoir óg, Ursula, bean nach blagálaí í, ach bean atá i mbun céime in Ollscoil na Tríonóide faoi láthair. Léigh sí a cuid dánta áille, den chéad uair, ag an gCúirt, agus chuaigh siad i bhfeidhm go mór orm. Níl dabht ach go gcloisfidh mé a hainm, agus a dánta, arís. Tá súil agam.

Bhí gearrchomhrá agam le heagarthóir nó dhó, Pádraig MacFhearghusa, Tomaí Ó Conghaile, agus Ciarán Dunbar, ina measc. Ag na seastáin in ionad an INEC san óstán, bhí mé ag caint le Máire, Siopa Leabhar Chonradh na Gaeilge, le Mícheál Ó Conghaile, Cló Iar Chonnachta, le Patricia, Gaelscéal, le hAnn Nic Dhonnacha, Foinse, agus bhí cupán caife agam le Fergus Ó Snodaigh, Coiscéim.

Chuir Cilian Fennell as Stillwater Communications a dheirfiúr, Natasha, in aithne dom, an bheirt acu iontach gnóthach ag an Oireachtas, mar is iondúil leo, feictear dom. Mar a dúirt stiúrthóir an Oireachtais, Liam Ó Maolaodha, ‘Is iad foireann Stillwater an dream is díograsaí ar oibrigh mé leo ariamh…Is mór againn ár gcaidreamh le Stillwater Communications."

Casadh triúr, ar a laghad, orm a cháiligh mar cheamradóirí/lucht fuaime ó chúrsaí i scileanna teilifíse a rinne siad in Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge i nGaoth Dobhair, nó ar an gCeathrú Rua. Faigheann na cúrsaí sin cuidiú ó Údarás na Gaeltachta, más buan mo chuimhne, agus tá súil agam go leanfar leis an gcuidiú sin, mar is léir go bhfuil poist ag teacht uaidh.

Bhí gearrchomhrá agam le Páidí Ó Lionáird, le duine nó dhó ó Fhoras na Gaeilge, le Máirtín Tom Sheáinín as Raidió na Gaeltachta, agus le Ciarán Ó Fátharta. Cé nach bhfuair mé deis labhairt leis, chonaic mé, agus chuala mé, Rónán Mac Aodh Bhuí, anseo agus ansiúd ar fud na háite. Tá fuinneamh nach beag ag an bhfear sin, agus cuireann sé go mór leis an ócáid chuile bhliain. Agus, roinn mé barróg le Seáinín Smaoiseach. Deile! Ní deisbhéalach amháin atá sé, a léitheoirí, ach dathúil leis.

Mar fhocal scoir, caithfidh mé mo bhuíochas a ghabháil le Liam Ó Maolaodha, agus le foireann oibre an Oireachtais, as an jab iontach a rinne siad i mbliana. Bhí gearrchomhrá agam le Liam, agus lena chomhghleacaithe, Máirín, Loretto agus Eimear, iad uilig iontach gnóthach an t-am ar fad, agus ní bhfuair mé deis mo bhuíochas a roinnt leo, ná lena gcuiditheoirí, mar ba cheart.

Braitheann beatha an Oireachtais ar na daoine sin, ar na moltóirí, ar na fir agus mná tí, ar na hurraitheoirí, ar na hiomaitheoirí, ar na rannpháirtithe uilig. Agus, a léitheoirí, maireann an tOireachtas ar shíntiúis airgid, freisin. Is féidir leat do chuid a dhéanamh anseo, más mian leat bheith páirteach san fhéile.

Ar an mbealach abhaile sa charr Dé Domhnaigh, chuala mé Máirtín Tom Sheáinín i gcomhrá, ar Raidió na Gaeltachta, le buaiteoir Chorn Uí Riada, Nollaig Ní Laoire. Ansin, thosaigh Nollaig ag gabháil fhoinn. Ar an ábhar sin, níl le rá agam ach ‘Bhabha!. Ná laga a Cé a glór álainn.
.

Breacadh an Lae

Tharla sé go raibh An Bhean Neamhspleách sa bhaile an deireadh seachtaine seo.

Bhí cothrom lae tríocha bliain an phósta á cheiliúradh agam féin agus é féin, an dtuigeann sibh, agus bhí slua nach beag i gCeann Scríbe. Tá cuid acu anseo fós, go deimhin, rud a fhágann nach bhfuil mórán ama agam mo rámhaille a roinnt libh na laethanta seo, a léitheoirí. Bainigí sult as an, ahem, ciúnas.

Cibé scéal é, bhí tráthnóna Dé hAoine go hálainn, agus chinneamar dinnéar a ithe taobh amuigh ar an deicre ar chúl an tí, áit a raibh na crainn ag cromadh a gcloigne, ag éisteacht le comhrá an chomhluadair ansin.

‘Is that tree diseased?” a d’fhiafraigh An Bhean Neamhspleách den Gharraíodóir, ar thabhairt faoi deara di go raibh spotaí ar na duilleoga ar cheann amháin de na crainn.

‘No, it’s just an Irish tree.’ a d’fhreagair an Garraíodóir.

‘What do you mean?’ a d’fhiafraigh an Bhean Neamhspleách.

‘It’s got freckles.’ arsa mo dhuine.

I gCuideachta Cairde

An tseachtain seo caite, cuireadh i gcuimhne dom, arís eile, gur féidir pleananna a dhéanamh, ach nach fúinn féin atá sé, shílfeá, an dtiocfaidh na pleananna sin chun críche nó nach dtiocfaidh.

Bhí sé i gceist agam trí lá a chaitheamh i mBaile Átha Cliath ag fámaireacht, agus ar m’fhilleadh dom, bhí sé i gceist agam an deireadh seachtaine a chaitheamh i gCeann Scríbe, i gcuideachta mo neachtanna. Ní mar sin a tharla.

Ar an Satharn, bhí mé sa reilig in Eanach Mheáin ag fágáil slán le Bríd Bn. Uí Chonghaile, bean a chaith 87 bliain ar an saol seo. Ar an Luan, bhí mé ar ais arís sa reilig chéanna, ag fágáil slán le Nuala Nic Con Iomaire, bean nach raibh i ndán di ach níos lú ná leath an méid sin ama a chaitheamh anseo linn.

Cé nach raibh aon ghaol agam leo, thaitin an bheirt bhan sin go mór liom. Ba mhaith liom tuilleadh a scríobh fúthu, ach ní anois díreach. Ba mhaith liom am a chaitheamh le mo chuimhní cinn go fóill.

Táim ar ais i nGaillimh arís inniu, ach is sa chathair atáim an geábh seo, le trí lá a chaitheamh i gcuideachta beirt bhan eile, mná a casadh orm os cionn scór bliain ó shin, nuair a thosaigh ár bpáistí ag freastal ar an naíonra céanna.

Chaitheamar cuid den lá inniu ag siúl ar an bpromanád ar Bhóthar na Trá. Bhí an lá go hálainn, bhí an ghrian go hálainn, bhí an fharraige go hálainn. Shuíomar seal ansin, i gciúnas agus i suaimhneas an chairdis, an triúr againn ag breathnú ar áilleacht an domhain os ár gcomhair.

Is ar Bhríd agus ar Nuala a bhí mo chuimhneamh nuair a chonaic mé an áilleacht sin.
.

Stop...

...agus breathnaigh ar an áilleacht a bhí le feiceáil taobh amuigh de Cheann Scríbe oíche Dé hAoine.

.

Nithe Luain

Tharla sé go raibh cara liom ag fanacht linn i gCeann Scríbe le déanaí. Sular tháinig sí, bhí a fhios agam go raibh carr nua ceannaithe aici roinnt míonna roimhe, agus bhí a fhios agam gur carr seacht suíochán a bhí sa charr nua sin.

Cé nach bhfuil a fhios agam mórán faoi charranna, táim in ann carr mór a aithint thar charr beag, agus bhí a fhios agam nach carr seacht suíochán a bhí páirceáilte aici os comhair an tí ar theacht di.

‘My new car is in the garage...’ ar sí, ‘…it would appear I bought a Monday Car.’

Anois, daoibhse atá chomh haineolach ar nithe Luanta is atáimse, rinne mé taighde ar ár son, agus chuaigh mé chun cainte le daoine saolacha, le fáil amach an raibh siadsan ar an eolas faoina leithéidí.

Bhuel, deirtear liom, go gcuirtear an focal ‘Monday’ roimh an rud sin a cheannaítear as an nua, agus nach n-oibríonn i gceart ó chéad lá a úsáide.

‘For example..’, arsa bean shaolach amháin liom, ‘…you could buy a Monday Washing Machine, and it will always give you bother.’

‘Sé mo thuiscint, bíodh mé ceart nó mícheart, go bhféadfadh sé nach mbíonn lucht déanta na ‘ Monday Washing Machines’ nó na ‘Monday Cars’, ar fónamh ar an Luan, mar a déarfá; go bhféadfaidís bheith rud beag tuirseach nó, ahem, tinn b’fhéidir, tar éis ragairne an deireadh seachtaine, agus nach mbeadh a gcuid oibre ar an Luan thar mholadh beirte, dá thoradh sin.

Sin agaibh é anois é, a léitheoirí. Gur fada uaibh na Nithe Luain!
.

Nathanna Cainte

Tá lán an tí de chuairteoirí i gCeann Scríbe i láthair na huaire, agus beidh go ceann seachtaine, rud a fhágann nach bhfuil an teacht chéanna agam ar an mblagáil mar is iondúil liom, agus mar ba mhaith liom.

Is cuma. Tá fáil agam ar an nGaeilge, mar sin féin. Tá Gaeilgeoirí óga sa teach, agus tá ballaí an tí ag éisteacht le Gaeilge ó Ghalltacht Bhaile Átha Cliath, áit ina bhfuil Gaeltachtaí go leor, gan teorainneacha, shílfeá, le líon na scoileanna lán-Ghaeilge ann ag méadú de shíor. Is ar cheann de na scoileanna sin a d’fhoghlaim mo chuairteoirí óga an Ghaeilge atá á labhairt acu go fial.

Ar ndóigh, níl an teanga go foirfe acu, ach is cuma, mar is léir dom ó bheith ag éisteacht leo, agus ó mo thaithí thar na blianta, nach bhfuil an teanga go foirfe agamsa ach oiread; go bhfuil an teanga ag athrú, agus ag fás leis an nglúin óg, agus go bhfuil go leor le foghlaim agam uatha, agus ón nglúin a tháinig romham, chomh maith céanna.

Ó tháinig na buachaillí, tá focail nua á bhfoghlaim agam, focail nach mbeadh in úsáid agam go hiondúil. Mar shampla, bhí orm theacht ar fhocail le haghaidh ‘sticky fingers’ an tseachtain seo: ‘méara bealaithe’ atá ag WinGléacht; ‘tá tú foirgthe leis sin’ a tháinig go nádúrtha ón gcainteoir dúchais, as Conamara, air ar chuir mé an cheist ‘Cén Gaeilge atá agat ar ‘sticky fingers’?’.

Is í mo thuiscint, anois, gur féidir an ‘tá tú foirgthe leis sin’ a úsáid dá mbeadh fiú éadaí an pháiste salach, nó a aghaidh/cosa/bróga salach, bíodh salachar de shaghas ar bith i gceist. Mar sin féin, go hiondúil, bheadh duine/rud ‘foirgthe’ ó bhun go barr, mar a déarfá, agus ní ar na méara amháin. Mar shampla, d’fhéadfadh garraí bheith ‘foirgthe le salachar’ (weeds), agus d’fhéadfadh duine le gruaig rua, abair, bheith ‘foirgthe le bricíní’ (freckles).

Seans go bhfuil leaganacha eile ann do ‘sticky fingers’, agus má tá, roinn liom iad, a léitheoir, le do thoil, nó fiú cum do cheann féin, más mian leat. Beimid ag foghlaim le chéile, agus ‘ag cumadh foclaí’, mar a dhéanann, ahem, mo dhuine ón oileán!

Ach, ar ais linn go Ceann Scríbe anois. Níl á labhairt idir mé féin agus an bheirt pháiste ach Gaeilge, cé go dtiontaíonn siad, gan stró, ar an mBéarla chomh luath agus a labhraíonn siad leis an nGarraíodóir. Tá an Garraíodóir ag déanamh sáriarracht Gaeilge a labhairt leo ina bhealach, ahem, amscaí féin. Is bealach é a bhaineann scairteanna gáire as na buachaillí óga, mar is le greann a dhéanann an Garraíodóir a iarrachtaí leo.

Bíonn sé ag cumadh amhrán leis na buachaillí óga, leath an amhráin i mBéarla, an leath eile i nGaeilge, gan ciall dá laghad leis na hamhráin, ar bhealach, ach ciall leo in aigne na bpáistí, páistí ar mór acu craic agus spraoi, mar aon le haon pháiste eile. Mar sin féin, tá foghlaim de shaghas ag dul ar aghaidh i gcumadh na n-amhrán, agus táim den bharúil gurb é an Garraíodóir atá ag foghlaim ó na páistí, muise!

Agus, sin an dóigh is fearr liom, a léitheoir. Ná bí buartha faoin ngramadach, ná faoi sheanfhocail, ná faoi na daoine eolacha Gaelacha cainteacha dúchasacha, ach oscail do bhéal agus labhair amach an Ghaeilge, nó fiú cuir méar ar mhéarchlár agus scríobh leat! Ach, go mór mór, bain craic agus spraoi as an teanga, is cuma cá mbíonn tú, nó cé atá leat.

Mar a scríobh Michelle Ní Riain in Foinse na seachtaine seo, ina halt ‘An Ghaeilge agus Tayto…i lár Pháras?’ agus í ag trácht ar an tionscnamh ‘Is Leor Beirt’ ó Chonradh na Gaeilge,

‘Gaeltacht is ea áit ina n-úsáidtear Gaeilge.’

Tá ár nGaeltacht bheag féin againn an tseachtain seo i gCeann Scríbe, a bhuí le páistí ón nGalltacht. Is leor sin domsa. Go deimhin, Is Leor Beirt, nó triúr, nó…
.

Nathanna Cainte

Ó tharla gur tharraing Proinsias m’aird ar ‘Na Riabhaigh.. Laethanta a ghoideann Mí an Mhárta ó Mhí Aibreáin.’, chuir mé an cheist ar an Dómhnallach an raibh a leithéid de sheanchas sa chaint thiar i gConamara.

‘Siad laethanta na bó riabhaí iad’, a scríobh an Dómhnallach chugam, ‘na trí lá ag deireadh Mhárta/tús Aibreáin agus deirtear go mbíonn an aimsir fuar fliuch feannta na laethanta sin'.

Agus, m’anam, ach go bhfuil laethanta na bó riabhaí anseo linn in Inis Eoghain ar maidin. Tá an abhainn chomh confach sin ar maidin, is ar éigean atá mé in ann mo smaointe a chloisteáil; gleo buan fíochmhar uaithi, gan í ach deich slat, nó mar sin, ó fhuinneog mo sheomra scríbhneoireachta anseo i gCeann Scríbe.

Cibé scéal é, d’fhág Dennis teachtaireacht ar bhlag Phroinsias, scéal na bó riabhaí aimsithe ag an bhfear cliste sin ar Vicipéid, agus is féidir scéal an tseanchais sin a léamh anseo, a bhuí le Dennis. Feicim na focail ‘fuar feannaideach’ luaite sa scéal. Bean eolach í an Dómhnallach sin, a dúirt mise liom féin, mar nach iad ‘fuar’ agus ‘feannta’ na focail a chuir sí féin os mo chomhair agus aimsir na bó riabhaí a mhíniú aici dom.

Mo chuimhne, chonaic mé ‘claibín muilinn’ luaite ag Néidí ina post anseo. Ní raibh an nath cainte sin cloiste agam cheana, ach baineann sé leis an bhfocal ‘claibseach’, is dócha. Cibé scéal é, is féidir leat rud beag faoin gclaibín muilinn a léamh anseo. An bhfuil aon nath cainte ann a d’fheilfeadh d’fhear atá cainteach ‘garrulous’, meas tú?

Deirtear anseo, '"mill clapper" is a piece of timber that struck and shook the shoe of the mill, so that it "yapped like a mill clapper" was used to refer as a person who talked too much. It was shortened simply to "mill clap.",' agus sé an smaoineamh a rith liom féin an bhfuil aon fhocal, fearacht 'claibseach', a d'fheilfeadh d’fhear atá cainteach, nó an é, ahem, nach bhfuil a leithéid de rud agus 'fear cainteach' ann?

Mo chuimhne eile! Luaigh mé ‘duine ó aonach’ sa phostáil seo an tseachtain seo caite, agus tá ceist agam oraibh. An é go bhfuil a fhios agaibh cé hí, cé hé, nó céard é, nó iad, na 'daoine ó aonach’? Tá a fhios ag an Dómhnallach faoi na 'daoine ó aonach', ach bhfuil a fhios aici cé hiad?

Hmmm...
.

I Láthair na hUaire

Mhúchamar na soilse i gCeann Scríbe aréir, ón 8.30 i.n. go dtí 9.30 i.n., ár nUair ar son an Domhain caite againn sa dorchadas, gan stró.

Shuí mé féin agus Sióg ag an bhfuinneog thuas staighre, ag breathnú amach ar an domhan mór, ach níor thugamar faoi deara aon dorchadas sa bhreis amuigh ansin.

‘Sé an smaoineamh a rith liom, agus mé i mo shuí le mo chara ag an bhfuinneog, ar thug Sióg faoi deara go rabhamar inár suí ansin sa dorchadas, nó an ionann lá agus oíche, gile agus dorchadas, i súile an chait?

Cibé scéal é, a léitheoirí, tá uair amháin eile le caitheamh againn ar fud na hÉireann ar maidin. Sea, tá an samhradh linn, deirtear, agus beidh uair sa bhreis de sholas an lae againn gach tráthnóna, as seo go ceann sé mhí, ach gach clog agus uaireadóir sa teach a bhogadh go GMT +1:00 uair an chloig.

An é nár athraigh tú an t-am fós? Ócé, níl tú i láthair na huaire cirte mar sin, a chara.

Bhí mé féin agus Sióg i láthair na huaire dorcha aréir, agus táimid i láthair na huaire breise ar maidin, cé gur dóigh liom nach bhfuil a fhios aigesean é sin, agus is dóigh eile liom gur cuma leis sa sioc.

Ní chuireann uaireanta an lae, ná uaireanta na hoíche, ná uaireanta laghdaitheacha, ná uaireanta breise, isteach ná amach ar chat an fhionnaidh dhuibh. Caitheann sé chuile uair an chloig ar a chonlán féin, agus ar mhaithe leis féin. Diabhal locht ar a shaol fánach...
.

Roinn Ainm na Roinne Linn

Ní raibh scéal ná Gaelscéal le fáil i mBun Cranncha ar maidin, agus bhí orm mo chupán caife a ól i gCeann Scríbe, áit a raibh mé ag éisteacht le hIris Aniar ar Raidió na Gaeltachta.

Chaill mé formhór den chomhrá idir an láithreoir, Eibhlín, agus an tAire Ó Cuív, ó tharla mé ag tiomáint timpeall an bhaile ar thóir nuachtán nua na Gaeilge, ach chuala mé an tAire a rá go bhfuil trí lá fós againn ainm eile a thabhairt do ‘An Roinn Coimirce Sóisialaí’, nó leagan nua a chumadh, más mian libh a leithéid, a léitheoirí, sula ndéanfar reachtaíocht ar theideal na roinne nua-ainmnithe sin.

Ar ndóigh, thapaigh Eibhlín an deis, agus ghlac sí an cúram uirthi féin aon mholadh uaibhse, a lucht éisteachta, agus aon mholadh uaibhse, mo lucht léitheoireachta – níor, ahem, níor luaigh sí mo lucht léitheoireachta, ar fhaitíos aon mhíthuiscint, a léitheoirí – cibé scéal é, ghlac Éibhlín an cúram uirthi féin na moltaí uile a ghlacadh ag irisaniar@rte.ie , agus cuirfidh sise na moltaí sin ar aghaidh chuig an Aire.

Más mian leat ainm eile a thabhairt don roinn, ainm eile seachas An Roinn Coimirce Sóisialaí, seo do sheans, a léitheoir. Cuirfidh mé féin tús leis an gcraic, agus roinnfidh mé ceann nó dhó libh, ceann a fuair mé, ó bharr a cinn, ó dhuine ó aonach ar maidin – An Roinn Cúram Pobail, nó An Roinn Cúram Cearta Pobail.

Más buan mo chuimhne ar an gcomhrá ar an gclár, mhol an tAire dúinn leaganacha a thabhairt ina mbeadh an tuiscint ag an bpobal i gcoitinne, ón leagan nua, gurb iad dualgais na roinne aire agus airgead a thabhairt do dhaoine, chomh maith le fostaíocht a chur chun cinn. Ceapaim. Rud éigin mar sin.

Más rud é go bhfuil sibh ag iarraidh é sin a chinntiú, éistigí le focail an Aire ar chlár an lae inniu anseo. Bean na leathéisteachta a bhí ionam ar maidin, an dtuigeann sibh. Easpa Gaelscéal is cúis le mo mhearbhall, is dóigh liom. Ah bhuel, beidh an nuachtán agam go luath, ta súil agam. Idir an dá linn, bímis ag gabháil fhoinn...

♪♫ Roinn Ainm na Roinne Linn...♪♫♫
.

An Í Seo Do Bheatha?

Tháinig ceann acu seo chun tí inniu, tríd an bpost. Ní m’ainm a bhí ar an litir, ach ainm an Gharraíodóra, agus bhí an chuma ar an seoladh, nach raibh iomlán ceart, gur tháinig sé ó liosta toghcháin, nó a leithéid, b’fhéidir. Chattanooga an stampa atá breactha ar bharr an chlúdaigh litreach, agus stampa ón USA atá greamaithe dó.

Anois, níl a fhios agam an é go gceapann an té a sheol an leabhrán go raibh an teachtaireacht de dhíth ar an nGarraíodóir bocht ach, cibé scéal é, níor thuig sé focal ón leabhrán, ó tharla an leabhrán scríofa i nGaeilge ‘BA É SEO DO BHEATHA!’, agus níl mórán Gaeilge aige. Ach chonaic sé na focail ‘ceann scríbe’ ann, an dtuigeann sibh, agus cheap sé gur teachtaireacht phearsanta a bhí ann dúinne.

Ar ndóigh, cá bhfios dúinn nach teachtaireacht phearsanta atá ann ón té a sheol ach, ar chúl an leabhráin, tá áit na ‘compliments of’ folamh, mar sin tá sé deacair a rá cé a chuir chugainn é, nó chuige, is cirte a rá. Ach, is anseo a fhoilsítear é, ceapaim, mar sin é an seoladh idirlín atá ar bhun an leathanaigh chúil.

Tá barúlacha faoin gCaitliceachas anseo, faoin Ioslamachas anseo, faoi Fhinné Iáivé anseo agus, daoibhse, a eolaithe, rud beag faoin éabhlóideachas anseo.

Is é mo thuiscint, ón méid a léigh mé ar an suíomh, bíodh mé ceart nó mícheart, gurb é seo an leabhar leis an bhfírinne ann, ceann eile le cur le liosta na leabhar ina bhfuil an fhírinne le fáil.

Tá súil agam nach aon diamhasla é an t-eolas seo a roinnt libh. Go sábhála Cé? sinn, más ea…
.

Ó Oileán go hInis

Sin thuas an radharc a d’fhág mé i mo dhiaidh inné, agus mé ag imeacht ó Cheantar na nOileán, agus seo thíos an radharc a bhí romham agus mé ag teacht isteach go hInis Eoghain tráthnóna inniu.




Tá sé go deas bheith ar ais i gCeann Scríbe, cé go raibh sé deacair slán a fhágáil ag mo mhuintir arís. Maidin inné, d’fhágamar deichniúir acu in Aerfort na Sionainne, iad in ainm a bheith i mBostún an tráthnóna sin. Níl siad ann fós.

Bhí mé ag éisteacht le clár Joe Duffy ar an mbealach ar ais sa charr inniu, agus bhí sé rud beag cantalach, cheap mé féin. An drochaimsir a bhí ag spochadh as, nó neamhinniúlacht na n-údarás agus iad ag dul i ngleic leis an drochaimsir, is cirte a rá. Tuigim a chás.

Chaith mé go leor ama ag tiomáint ar na bóithre le seachtain anuas, mé ag dul ó Dhún na nGall go Baile Átha Cliath, ó Bhaile Átha Cliath go Ceantar na nOileán, ó Cheantar na nOileán go hAerfort na Sionainne cúpla geábh, agus ó chathair na Gaillimhe go Dún na nGall inniu. Níor chuir an sioc isteach ná amach orm in aon áit, ach amháin i mBaile Átha Cliath, áit a raibh drochbhail ar na bóithre, gan gaineamh ná salann caite orthu, mar ba chóir, shílfeá.

Maidir leis na cosáin, ní bhfuair siad aird ó na húdaráis in aon cheantar, feictear dom, gan trácht ar aon bhóthar nár phríomhbhóthar é. Fágadh go leor daoine sáinnithe ina dtithe, gan trácht orthu siúd a fágadh gan uisce, agus gan teas.

Glaodh ar An bPluiméir go minic Lá Nollag, daoine bochta i bpráinn agus an sioc ag pléascadh píopaí orthu, fiú na laethanta luatha sin, ach ní raibh aon chruinniú éigeandála ag na húdaráis éagsúla i mBaile Átha Cliath go dtí inniu!

Bliain nua faoi shéan agus faoi mhaise, a léitheoirí?
.

Ceangailte Go Buan

Nuair a dhúisigh mé ar maidin, ní i mo leaba féin a bhí mé, agus ní raibh an Garraíodóir le mo thaobh, ach an oiread. Mar sin féin, bhí suaimhneas ar leith i mo chomhluadar, an cineál suaimhnis sin a thagann nuair a bhím ar ais i mo cheantar dúchais, ar ais le mo dhream féin.

I láthair na huaire, tá mo mhuintir uile sa bhaile. Chaitheamar trí lá agus oíche i mBaile Átha Cliath, ar ragairne ag bainis mo nia, agus d’éirigh linn uile ár mbealach a dhéanamh abhaile arís, go slán sábháilte, in ainneoin na drochaimsire agus na mbóithre sleamhna.

Cé nach sa bhaile atáim, is sa mbaile a airím, mar sin féin. Sé an radharc thuas a bhí romham ar maidin nuair a d’éirigh mé, agus chinn mé an grianghraf a ghlacadh agus a roinnt libh, a léitheoirí, le go bhfeicfidh sibh an fharraige agus na sléibhte lena bhfuil mo chroí ceangailte go buan.

Maidir leis an nGarraíodóir bocht, an fear lena bhfuil mo chroí ceangailte go buan, thug sé frídíní uile Bhaile Átha Cliath abhaile leis go Ceann Scríbe. Tá sé ag tabhairt aire mhaith de na hainmhithe uile thuas, agus ag tabhairt an-aird ar an bhfliú sin a thug sé ar ais leis, freisin.

Tá An Bhean Neamhspleách in éineacht leis, ag tabhairt aire mhaith dó. Ceapaim. Chuir sí scairt orm aréir, agus ní ar a hathair a bhí a haird dírithe, ach ar Shióg.

“He was so excited to see us, Mum!” a dúirt sí, “He missed us all terribly.” dar léi.

“Just listen to him purring, and say hello to him.” a dúradh liom, agus í ag cur an fóín le cluas an chait, an t-ainmhí lena bhfuil mo chroí ceangailte go buan.

“How’s my favourite man?” arsa mé féin isteach san fhón, mo mhuintir uile timpeall orm i gcistin mo dheirféar, ag éisteacht le chuile fhocal uaim, gan an dara rogha acu ach éisteacht, mar is ann a bhí mé, ina gcomhluadar, nuair a tháinig an glaoch ar m’fhón póca. Lean mé orm ag caint le Sióg, dearmad glan déanta agam ar an dream i mo thimpeall.

“You are the best ever…” arsa mé féin, mé ag labhairt go ceanúil agus le grá nach beag,

“…and it won’t be long before I am back to give you a big hug, and I won’t leave you ever again…” a dúirt mé, agus chríochnaigh mé an comhrá leis le póg mhór mhillteach,

“Mwah!”.

Bhí chuile dhuine sa chistin ag breathnú orm nuair a mhúch mé an fón.

“So, how is he feeling now?”, a d’fhiafraigh duine acu.

“Who?” a d’fhiafraigh mé féin.

“Your husband!” a d’fhreagair duine eile acu.

“I’d better ring back.” arsa mé féin…

Cia daoibh!

Maidin mhaith, a léitheoirí dile.

Tá na bronntanais uile oscailte anois, agus bricfeasta mór ite. Beidh an dinnéar againn níos moille, i bhfad níos moille, mar go bhfuil Ceann Scríbe lán le comhluadar agus caint; cuimhní cinn á roinnt, cuimhní nua á gcothú.

Tá súil agam go mba hé daoibh, cibé áit ina bhfuil sibh, a chairde. Bainigí sult as na laethanta saoire, go suaimhneach agus go sábháilte.
.

Ní Flow Eflow

Mar is eol do léitheoirí rialta an bhlag seo, nílim in ann tiomáint na laethanta seo, agus tá an Black Babe bhocht ina suí go ciúin socair brónach taobh amuigh de Cheann Scríbe le coicís anuas.

Chuir sé iontas orm, mar sin, nuair a fuair mé STR (Standard Toll Request) sa phost, ó eflow, ar maidin, é curtha i mo leith acu go ndeachaigh an Black Babe, gan cead ná cúram, agus gan pingin rua a íoc leo, trí Dhroichead Dola an M50 ag an am céanna agus a bhí mise sínte ar An Bord Snip, ag dul faoi scian.

Bhuel, amach liom ar an bpointe, an litir i mo lámh, agus labhair mé leis na mBlack Babe. Bhí sí ag caoineadh - nó b’fhéidir gur deora báistí a bhí ann - ach, cibé scéal é, bhí a fhios agam, ar an bpointe, gan focal a chloisteáil uaithi, nach raibh oiread is míle amháin tiomáinte aici ó bhí mé féin á stiúradh go deireadh.

Chuir mé glaoch ar eflow, agus bhí Amy ansin iontach deas liom. Rinne sí ‘close up’ ar an bpictiúr a bhí acu den charr-dána-nár-íoc, agus chomh luath agus a chuala mé ‘dirty numberplate’ uaithi, bhí a fhios agam nach í mo Bhlack Babe a bhí ann- ní bhíonn an carr sin salach riamh! Cibé scéal é, bhí an uimhir mhícheart faighte acu, bhí Amy iontach aiféalach, agus ghlan sí m’ainm den liosta ar a mbíonn ainmneacha na ndaoine-dána-nach-n-íocann.

Is léir go dtarlaíonn na cineálacha botún seo go rialta, mar gur tharla an rud ceannann céanna don Phluiméir, níl sé i bhfad ó shin. Fuair sé an STR, agus an carr lena raibh a ainm luaite, bhuel, bhí sí imithe ar shlí na fírinne le blianta fada roimhe. Chuir sé scairt ar eflow, agus dheimhnigh siad féin go raibh botún déanta acu, chomh luath agus a bhreathnaigh siad go géar ar an bpictiúr a bhí acu. Uimhir mhícheart arís.

Ar ndóigh, ba chuma leis an bPluiméir, mar is leaid iontach réchúiseach tuisceanach é, agus bhí sé ar tí slán agus beannacht a fhágáil leo, nuair a thosaigh an comhrá arís, rud éigin mar seo:

eflow: There is another STR on its way to you this week …
Pluiméir: What for …
eflow: You don’t own a bus, do you…
Pluiméir: No…
eflow: Just ignore it then…
.

An Géibheann; Ag Géilleadh Agus Ag Éalú

Ní bhíonn a fhios agam, go n-éirím ar maidin, cén sórt lá a bheas ann. Ní ag caint ar aimsir atáim, cé go gcuidíonn sí liom má choinníonn sí an bháisteach ar shiúl, ach braitheann an lá go mór ar an méid fuinnimh atá agam ag an nóiméad sin a gcuirim mo chosa fúm ar maidin.

Tógaim coiscéim nó dhó i dtreo na fuinneoige, agus faoin am a shroichim an fhuinneog, bíonn a fhios agam, is cuma cén scéal a bhíonn ag an aimsir romham, an lá istigh nó an lá amuigh a bheas ann; sé sin le rá, an mbeidh orm géilleadh don easpa fuinnimh, agus fanacht i ngéibheann, nó an mbeidh mo dhóthain fuinnimh agam le go mbeidh mé in ann éalú ón teach, agus fuinneamh an dúlra a tharraingt chugam féin, rud a chuidíonn liom, go mór, mé féin a chneasú agus a láidriú.

An lá cheana, d’fhág Séamus teachtaireacht ag insint dúinn go bhfuil a bhean bhocht ar leathchois na laethanta seo, agus chuir sé an dán thíos i gcuimhne dom; dán a scríobh mé agus mé féin faoin stró céanna cúpla bliain ó shin.

Cibé scéal é, tá mé á roinnt libh inniu, ceann de na laethanta annamh sin nach féidir liom éalú ón teach, faraor, ach mé buíoch go bhfuil an méid atá luaite agam sa dá véarsa dheireanacha i Leathchois mar bheannacht i mo shaol, i gcónaí, anseo i gCeann Scríbe.


Leathchois

Maidin Lá Nollag ciúnas fós i mo theaghlach
Bhí aer úr an gheimhridh taobh amuigh do mo mhealladh
Chuir mé orm mo bhróga is d’imigh mé liom
Le láidreacht is fuinneamh i ngach coiscéim uaim

Ní raibh mé ag súil leis an tubaiste a tharla
Ach thit mé ‘s bhris mé cnámh rúitín ‘s sáile
San ospidéal a fuair mé an plaster-of-Paris
A d’fhág mé ar leathchois feadh míosa nó thairis

Ní raibh mé in ann bogadh gan cuidiú gan stiúir
Mé místuama ar chrutches, mar óltach ag siúl
Ag tógáil dhá thaobh de gach bóthar ‘s slí
Mar sin d’fhan mé sa mbaile ar tholg im shuí

Ar dtús bhí m’fhear bocht do m’fhreastal gach lá
Mo chothú, mo bheathú, mo ghléasadh go breá
Ach faoin aonú lá déag bhí sé réidh leis an aire
É spíonta ag réiteach, ag tacú, ag faire

Ansin thuig mé an dúshlán a bhí amach romham
Bheadh orm na crutches ‘s cosa a chur fúm
Is cúraim an lae a dhéanamh mé féin
Le crógacht na mban a dhéanfainn-se é

An staighre is mó a chuir tús le mo cheacht
Teastaíonn dhá chois lena dhéanamh i gceart
Mar sin suas ar mo ghlúine gach oíche a chuas
Is anuas ar mo thóin gach maidin le luas

Folcadh a thógáil, ní raibh mé in ann
Showers amháin a choinnigh mé glan
Cois amháin taobh istigh is ceann eile amuigh
Uisce ar urlár ag imeacht le sruth

Cupán tae, bhí mé in ann é a dhéanamh
An citeal a fhiuchadh, an cupán a líonadh
Ach diabhal blogam den tae a fuair mé le líochán
Mar gur dhoirt mé an lot ‘s mé ag déanamh ar shuíochán

Ach ní buaireamh amháin a bhain le mo dhán
Fuair mé aire thar cuimse ó chairde is clann
Bhí daoine ag glaoch orm ag doras, ar fón
Ni raibh mé riamh i m’aonar ar tholg an bhróin

Ar leathchois a bhí mé ar feadh píosa im shaol
Gan saoirse na folláine mar b’iondúil liom í
Ach tuigim go maith go raibh fáth le mo thriail
Athoscailt mo shúile ar áilleacht an tsaoil.
.

Triail

Táim sa bhaile arís. Go deimhin, táim sa bhaile ó thráthnóna Dé Sathairn, ach ag glacadh rudaí go réidh. Níl aon rogha agam, leis an fhírinne a rá.

Tá mo chloigeann bocht tuirseach, cé go bhfuil mo chorp láidir go maith. Bhí mé in ann siúl go mall réidh maidin Dé Sathairn, mo bhealach a dhéanamh ón leaba san ospidéal go dtí carr an Gharraíodóra gan chuidiú, ach chaith mé an chuid eile den tráthnóna sa leaba i gCeann Scríbe. Tá sé féin ag tabhairt aire mhaith dom, caithfidh mé a rá.

Glacfaidh sé am don ainéistéiseach a bhealach a dhéanamh amach as mo chorp, deirtear liom, agus is é sin atá mo choinneáil siar rud beag. Ach, is cuma. Chuaigh mé ag siúl ar feadh 10 nóiméad inniu, suas agus síos an bóthar taobh amuigh den teach, an ghrian ag soilsiú orm, an ghaoth ag líonadh mo scamhóga le haer úr. Ní airím aon phian, a fhad is nach gcuirim aon bhrú orm féin, rud nach bhfuil ceadaithe go ceann mí nó mar sin, fiú dá mbeadh an fuinneamh agam, rud nach bhfuil fós.

Fiú agus mé slán sa bhaile, bhí mé rud beag brónach, mar sin féin. Tháinig scéal chugam ar maidin, ó mo chara, go bhfuil a fear álainn imithe ar shlí na fírinne. Tá sé ceithre mhí ó chualamar nach raibh fágtha aige ach seal, agus tá an seal sin tagtha chun críche.

Agus, sin an saol, a léitheoirí, chuile dhuine agus a thriail féin rompu. Níl aon ghearán uaim, mar is éasca mo thriail i gcomparáid leis an méid atá ag titim amach i dteach mo chara. Tá cneasú romhamsa, cinnte, ach go bhfóire Cé orainn, nach crua i bhfad an bóthar atá le siúl ag an mbean bhocht sin anois.

Go raibh maith agaibh as na teachtaireachtaí sin uaibh, a fheara. Is mór liom bhur mbeannachtaí uile. Coiscéimeanna beaga uaim go ceann tamaillín, ach beidh mé ar ais ar mo sheanléim gan mhoill. Sin mo ghuí, agus sin mo mhian.
.

Brú na Broinne

Cúig mhí ó shin, scríobh mé anseo faoin moilliú a thug mé faoi deara i mo choiscéimeanna, le bliain nó dhó. Scríobh mé, freisin, go raibh mé ag dul i ngleic leis an réabadh nádúrtha sin, cibé an toradh a bheadh ar an iomaíocht eadrainn.

Ar aon nós, nuair a bhí mé sa Spáinn cúpla mí ó shin, bhí fadhb agam le mo dhroim, fadhb a d’fhág go raibh orm beagnach lá iomlán a chaitheamh sínte ar an tolg thall. Mar gheall air sin, ar m'fhilleadh abhaile dom, rinne mé coinne le mo dhochtúir, agus rinne seisean coinne dom le saineolaí san ospidéal.

An mhí seo caite, lá na coinne, bhí an Garraíodóir liom chuig an ospidéal. Ní raibh ceachtar againn cinnte cén sórt tástálacha a bheadh romham, agus ar fhaitíos nach mbeinn in ann tiomáint abhaile, shocraigh sé gurbh fhearr leis theacht liom, ‘to keep you company’, mar a dúirt sé féin. Tuigeann sibh féin an chraic, a léitheoirí. Is maith an rud cuideachta, go háirithe nuair nach bhfuil duine cinnte céard atá amach roimhe, agus bhí mé breá sásta an comhluadar bheith liom.

Cibé scéal é, d’fhan sé féin amuigh sa seomra feithimh, agus isteach liom chuig oifig an dochtúra. Ní haon dea-scéala a bhí romham ón dochtúir, muise, tar éis na dtástálacha uile, cé nach drochscéala amach is amach a bhí ann ach an oiread. Rinne mé mar a dhéanfadh bean ar bith eile sa chás ina raibh mé, ghlac mé leis an toradh uaidh, agus dúirt mé leis go bhfeicfinn é sula i bhfad.

Ar m’fheiceáil ag teacht ina threo, d’éirigh an Garraíodóir, a dhá láimh sínte amach, meangadh gáire ar a bhéal, féitheacha an ghrinn ag damhsa ina shúile, mar is iondúil leo, agus dúirt, ‘Well, am I stuck with you for a little while longer?’. Thosaigh mé féin ag gáire, fios maith agam go mbeadh an fear céanna croí briste dá dtarlódh a dhath dá bhean.
‘You are, for a lot longer,.’ a d’fhreagair mé ‘But, I have to have a hysterectomy.’

An fear bocht. Shílfeá gur sádh é, leis an dreach uafáis a tháinig ar a aghaidh chineálta. Bhí sé buartha ar mo shon, an dtuigeann sibh, cé nach raibh mé féin chomh buartha céanna. Tá fadhb agam, caithfear fáil réidh léi, sin mar atá, agus sin sin!

Cibé scéal é, táim ag dul faoi scian tráthnóna inniu, a léitheoirí, mo chás ag fanacht liom sa charr, agus An Bord Snip ag fanacht liom san ospidéal. Tá an Garraíodóir ag siúl thart agus dreach imníoch air, cé go bhfuilim féin suaimhneach go leor. Creidim gur fearr i bhfad a bheas an todhchaí nuair a bheas an fhadhb, atá mo chrá le bliain anuas, curtha díom agam. Chan an Garraíodóir, a léitheoirí, ach mo bhroinn!

Ní bheidh mé libh arís go dtí go mbeidh mé ar ais sa bhaile, i gceann lá nó dhó, nó trí...

Idir an dá linn, agus más mian libh, déan cibé rud a dhéanann sibh le gathanna dearfacha a chur i dtreo Cheann Scríbe. Beidh siad de dhíth ar mo Gharraíodóir bocht.

Ná bígí uaigneach i m’uireasa.

.