Caighdeán Oifigiúil na Gaeilge - Tréimhse 4

Tá tréimhse comhairliúcháin a ceathair de phróiseas athbhreithnithe an CSA ar an gCaighdeán Oifigiúil tosaithe ó thús na míosa, agus is í an Aoine, 31 Nollaig, 2010, an sprioc le haghaidh bhur n-aighneachtaí ar ábhar na tréimhse seo,

'Moltaí faoi chlaochluithe tosaigh [an séimhiú, an t-urú agus h roimh ghuta]'.

Is féidir gach eolas a fháil ar shuíomh gréasáin na Roinne anseo.
.

Focail Liom, Focail Leat

Ní raibh a fhios agam fúthu, cé go mbainim, ahem, úsáid astu. Is cosúil go bhfuil a leithéidí ann agus, bhuel, ‘filler words’,

‘a sound or word that is spoken in conversation by one participant to signal to others that he/she has paused to think but is not yet finished speaking.’ dar le Wikipedia.

Ní hionann iad agus an thingamajig sin, an ‘placeholder name’, leithéidí ‘Whatchamacallit’ agus ‘Whatshisname" nó ‘Whatshername’, focail, dar le Wikipedia,

‘which refer to objects or people whose names are temporarily forgotten, irrelevant or unknown.’

Is ‘placeholder names’ iad John Doe, Joe Bloggs, A.N. Other, John Citizen, agus fiú ‘yer man’, abair, gan trácht ar bhéarlagair bradaí lucht na teicneolaíochta.

Táim sásta glacadh le bhur leaganacha Gaeilge ar na leaganacha Béarla thuas, a léitheoirí, ach, idir an dá linn, is dóigh liom gur féidir linn ‘focail líonaigh’ a thabhairt ar na ‘filler words’, agus ‘ainmneacha ionadchoinneálaí’ a thabhairt ar na ‘placeholder names’, mura gcloisfimid a mhalairt ó na, ahem, focleolaithe a bhíonn ag léamh an bhlag seo; a leithéidí whathisname agus whatshername, mar shampla.

Pé scéal é, cá raibh mé? Ó, sea! Na focail líonaigh sin. Tharla sé go raibh mé ag éisteacht le The John Murray Show ar maidin, agus chuala mé Claire Clone ag labhairt ar Etiquette, agus ise a luaigh na ‘filler words’ sin a tharraing m’aird.

Dar léi, is ionann na focail líonaigh agus focail fearacht ‘like’ agus ‘you know what I mean’, agus, dar léi, ‘if you are using filler words, it shows that you are not confident about what you’re saying…’. Abhaits!

Maidir leis na focail mhóra, ‘f*** words’ fearacht ‘feck’ agus ‘flip’, mar shampla, níl siad ‘desirable’ ar chor ar bith. Níl iontu, dar léi, ach, ahem, ‘a crutch for conversational cripples…’. Úps!
.

Oireachtas i gCill Airne, Cuid V

D’fhoghlaim mé mo cheacht Dé hAoine, lá nach raibh mo chuid taighde déanta agam ar Chlár na Féile, mar ba cheart, roimh ré. Maidin Dé Sathairn, bhí an clár leite agam ón Aoine, agus bhí a fhios agam cá mbeinn ag dul, ag cén comórtas, agus ag cén t-am.

Mar a scríobh mé roimhe seo, bhí imeachtaí ag teacht salach ar a chéile, agus bhí orm rogha a dhéanamh dhul ag comórtas amháin seachas ag comórtas eile, abair, cé go mbeadh dúil agam sa dá chomórtas, b’fhéidir. Mar gheall air sin, bhí mé deireanach do chomórtas nó dhó, agus sin mar a tharla dom, arís, maidin Dé Sathairn.

Chomh luath agus a chríochnaigh Comórtas 29, Sceitse, chuaigh mé anonn go dtí Comórtas 32, Amhránaíocht Aonair nach Sean-nós í, ach bhí go leor den chomórtas caillte agam, faraor. Mar sin féin, fuair mé blaiseadh den amhrán ‘nach sean-nós í’, ó tharla gur éirigh liom an dara hamhrán ó na hiomaitheoirí uilig a chloisteáil.

Dar leis an gclár, tá ‘dhá amhrán le canadh gan tionlacan, i stíl nach sean-nós í.’ Chuala mé, mar shampla, aistriúcháin den amhrán ‘As I Went Down to the River to Pray’ á chasadh ag Máire Ní Laoire as Dúglas, le ‘Comhghairdeachas’ an dara hamhrán uaithi.

Taobh amuigh de sin, feictear dom gur amhráin seanaimseartha go maith a bhí á gcasadh, ‘amhráin mhóra na Gaeilge’ mar a thug duine de na moltóirí orthu, más buan mo chuimhne. Is amhráin aitheanta na Gaeilge iad, ceart go leor, ach is amhráin iad nach gcastar ‘i stíl sean-nós’, an dtuigeann sibh.

Níl a fhios agam cén fáth ar cheap mé go mbeadh amhráin nua-chumtha sa chomórtas seo, ach ní dóigh liom anois go mbíonn. Pé scéal é, bhí glór álainn ag an mbuaiteoir, Caitríona Nic Ciarnáin as Ráth Cúil, agus, le clabhsúr a chur leis an gcomórtas seo, chan sí ‘Úna Bhán’. Go hálainn!

Tráthnóna Dé Sathairn, bhí mé ag freastal ar Chúirt Filíochta a bhí eagraithe ag Proinsias, bail óna Ché air, agus ní raibh deis agam freastal ar Phríomhchomórtas Rince Aonair ar an Sean-nós, ócáid a thaitníonn go mór liom. Mar sin féin, a bhuí le Proinsias, bhí tráthnóna pléisiúrtha agam i gcomhluadar ochtar filí sa Fireside Lounge in óstán an Gleneagle, áit ar chaitheamar cúpla uair an chloig ag aithris ár ndánta dá chéile, agus, in amanna, ag aithris dánta ó fhilí eile.

Ina dhiaidh sin, chuaigh mé chuig an Taispeántas Gearrscannán san óstán, áit a bhfaca mé trí ghearrscannán, Preab San Aer, Dún Chaoin 40 Bliain, agus Bibeanna Mheiriceá. Tugadh bileog vótála don lucht féachana, agus bhí orainn vóta a chaitheamh do na gearrscannáin, dá mo mhian linn é a dhéanamh, in ord 1,2, agus 3, de réir mar a thaitin siad linn, is dócha.

Tuilleadh eolais faoi na scannáin le léamh anseo. Bhain mé an-sult astu, caithfidh mé a rá. Agus níl a fhios agam cén toradh a bhí ar an vótáil, ná fiú cén fáth ar chaith mé vóta, ach amháin gur chaith mé vóta, ó tharla gur tugadh bileog vótála dom. Caithim a bheith páirteach, an dtuigeann sibh, agus bhí peann i mo lámh agam ag an am…
.

Oireachtas i gCill Airne, Cuid III

Mar a dúirt mé, tá sé deacair freastal ar na himeachtaí uilig i rith an Oireachtais. Tá an oiread sin ag dul ar aghaidh, go gcaithfear, go minic, rogha a dhéanamh idir na himeachtaí éagsúla, rud nach bhfuil éasca, in amanna.

Mar sin féin, d’éirigh liom blaiseadh a fháil d’fhormhór acu. Tráthnóna Dé hAoine, chuaigh mé go dtí an Comórtas Amhrán Nua-Chumtha. Bíonn an-spraoi ag an gcomórtas seo, mar déantar scigaithris ar chuile ní beo sna hamhráin, feictear dom.

Bhí Bertie Ahern agus é ‘sa chófra’ luaite i gcúpla amhrán, agus bhí seanadóir ar leith agus a chostais taistil luaite níos mó ná uair amháin, freisin. Bhí amhrán faoi fhear agus a iPhone cliste aige, le go gceapfadh daoine go raibh sé féin cliste. Bhí amhrán caointe ann d’Enda Kenny, agus d’éirigh leis an amhránaí na focail ‘pyjama’, ‘Nama’, agus ‘Obama’ a bheith mar rím aige san amhrán, creid é nó ná creid.

Is í Nóirín Ó Dálaigh as Trá Lí a tháinig sa dara háit lena hamhrán faoi Thierry Henry agus a ‘lapa mór groí’, le Seán Ó Gráinne as na Forbacha i nGaillimh ag tabhairt leis an chéad duais, dá amhrán faoi na nithe sin a chuireann sé Ar An Méar Fhada. Bhí, ahem, lán na lámh le cloisteáil…

Mo chuimhne, is é Páidí Ó Lionard a bhí ina láithreoir ag an ócáid seo, agus bhí sé thar barr, cheap mé féin; é deisbhéalach agus nádúrtha, rud a chuir go mór leis an gcraic, agus leis an gcraic ag na hócáidí eile maidin Dé Sathairn, nuair a bhí sé ina fhear an tí, arís, do Chomórtas 28, Agallamh Beirte, agus do Chomórtas 29, Sceitse. Tuilleadh fúthu siúd i mblagmhír eile.

Pé scéal é, ar aghaidh liom, ón gComórtas Amhrán Nua-Chumtha, go dtí Comórtas 26, An Scéalaíocht. Tá an comórtas seo ann d’iomaitheoirí nár bhuaigh duais cheana i gcomórtas scéalaíochta, agus bíonn buaiteoir an chomórtais cáilithe le páirt a ghlacadh sa phríomhchomórtas scéalaíochta ar an Satharn.

Caitlín Uí Chochláin ghalánta a bhí ina bean an tí don imeacht seo, agus sé Tomás Ó Lúing as Trá Lí a bhuaigh, le duais speisialta ag dul go Bernadette Nic Suibhne as Anagaire; cailín óg álainn, arbh é a chéad uair aici i gcomórtas scéalaíochta na ndaoine fásta. Cé go raibh mé deireanach ag teacht chuig an gcomórtas, chuala mé os cionn leath de na scéalta, agus bhain mé sult ar dóigh astu, idir scéalta Fiannaíochta agus scéalta faoi mhná nach raibh chomh cliste sin, b’fhéidir. Na, ahem, fir a scríobh na scéalta sin fadó, is dóigh liom. Sea.

Thosaigh Comórtais 28 agus 29 luath maidin Dé Sathairn, ag a 10 r.n., agus chuir sé iontas orm gur éirigh leis an oiread sin daoine bheith sa lucht féachana, ó tharla Club na Féile oscailte chuile oíche go dtí go mbíonn sé deireanach go maith, le ceol, craic agus damhsa do chách; é lán go doras, go hiondúil. B’fhéidir nach mise an t-aon duine amháin a chuaigh i mo luí sách luath.

‘Sé mo thuairim féin ná go meallann na himeachtaí daoine, is cuma iad ar siúl luath nó mall. Tuilleadh uaim ar ball, a léitheoirí. Caithfear bricfeasta a ithe anois, an dtuigeann sibh.
.

Oireachtas i gCill Airne, Cuid II

Chuaigh mé chuig Comórtais 2, 3, agus 4 inniu, Rince ar an Sean-Nós do dhaoine óga. Na réamhbhabhtaí a bhí i gceist, agus as an líon mór a bhí páirteach, 56 san iomlán, roghnaíodh ocht nduine dhéag le bheith páirteach sa phríomhchomórtas, amárach.

Ní bheidh mé in ann bheith i láthair ag an bpríomhchomórtas sin, ó tharla Cúirt Filíochta eagraithe ag Proinsias dúinn don tráthnóna céanna, agus is ann a bheas mé, le hochtar eile, muid ag léamh filíochta, sa Fireside Lounge anseo sa Gleneagle, ag 2.30 i.n.

Ócáid neamhfhoirmiúil a bheas ann, agus is mór an mhaith é sin, mar nach raibh deis agam ach dán amháin nua a scríobh, agus beidh orm ceann nó dhó eile a roghnú as na cinn atá scríofa agam cheana.

Maidir le Rince ar an Sean-Nós na ndaoine óga, bhí na rinceoirí, agus an t-atmaisféar san áit, thar barr. Bhain mé sult nach beag as bheith ag breathnú ar na daoine óga fuinniúla, iad ag damhsa le spleodar, a mbeogacht ag dul i bhfeidhm go mór ar an lucht féachana. Nár laga a gCé iad! D’ardaigh siad mo chroí.

As liom, ansin, go dtí Halla Taispeántais an INEC, áit a ndeachaigh mé thart ar na seastáin uilig, agus áit inar cheannaigh mé Bábóg Baby ag seastán babogbaby.com, agus an cluiche Scrabble as Gaeilge, ag seastán udar.ie – bronntanais na Nollag a bheas iontu, an dtuigeann sibh.

Bhuail mé le Conchubhair, agus chuir mé mé féin in aithne dó. Tá a fhios agam go bhfuil Proinsias anseo áit éigin, ach níor casadh orm fós é, agus táim ag súil go mbuailfidh mé le John, mar tá sé in ainm is a bheith anseo, am éigin, dar leis féin.

Tá an oiread sin le feiceáil anseo, go bhfuil sé deacair freastal ar gach rud, ach táim ar mo bhealach, anois, chuig an gComórtas Amhrán Nua-Chumtha, áit a mbeidh mo sheanchara, Danny Mac Eachmharcaigh, ag gabháil fhoinn, tá súil agam.
.

Oireachtas i gCill Airne

Táim anseo ag an Oireachtas i gCill Airne, agus chaith mé an tráthnóna ag éisteacht le comórtais Lúibíní sa Gleneagle Hotel.

D’éirigh liom bheith anseo in am do Chomórtas 18 (12-15 bliana, lúibíní), do Chomórtas 19 (15-18 bliana, lúibíní), agus do Chomórtas 30, lúibíní na ndaoine fásta.

Cuireann sé iontas orm, i gcónaí, an éascaíocht lena ndéanann na daoine óga aithris ar na lúibíní. Bíonn duine nó dhó acu neirbhíseach, gan dabht, rud a thuigfeá, ach ní thabharfá é sin faoi deara agus iad ag canadh leo thuas ar an ardán.

B’as Ciarraí, Corcaigh, An Clár, Baile Átha Cliath, agus Co. na Mí na hiomaitheoirí óga, agus rith an smaoineamh liom ‘cá bhfuil na contaetha eile?’; go háirithe na contaetha úd le Gaeltacht iontu. Bhí ceithre dhalta is fiche páirteach i gComórtais 18 agus 19, Lúibíní, deichniúr as Ciarraí, ochtar as Corcaigh, beirt as Co. an Chláir, beirt as Baile Átha Cliath, agus beirt as Co. na Mí.

Ar ndóigh, bhí comórtais eile ann ní ba luaithe, ach ní raibh mé anseo in am, an dtuigeann sibh. Feicim, ó Chlár na Féile, go raibh beirt as Gaillimh páirteach i gComórtas 17 (faoi 12, lúibíní), ceathrar as Corcaigh, agus seisear as Ciarraí.

Chomh maith leis sin, feicim ón gclár go bhfuil neart daoine óga ón Iarthar páirteach i gComórtais 2,3, agus 4, Rince Aonair ar an Sean-Nós do dhaoine óga; a bhformhór acu siúd as Gaillimh (27), le cuid eile acu as Maigh Eo (6), Sligeach (5), Co. na Mí (6), Liatroim (3), Ros Comáin (3) Baile Átha Cliath (3), Ciarraí (1) agus Co. na hIarmhí (1).

Bhí ionadaithe as Dún na nGall le feiceáil i gComórtais 5, 6 agus 7, Dreas Cainte, áit a raibh cúigear as naonúr iomaitheoirí ag teacht ón gcontae sin, beirt as Co. na Mí, agus beirt as Baile Átha Cliath.

I gComórtais 8, 9, agus 10, Amhránaíocht ar an Sean-Nós do dhaoine óga, tá iomaitheoirí as Ciarraí (25), Gaillimh (22), Dún na nGall (12), Corcaigh (10), Co. na Mí (7), Baile Átha Cliath (3), Luimneach (1), Laois (1), Ros Comáin(1), agus An Clár(1).

Sa Scéalaíocht, sin Comórtais 10, 11 agus 12, bhí iomaitheoirí as Ciarraí (20), Corcaigh (4), Dún na nGall (4), agus Gaillimh (3); agus i gComórtais 14, 15 agus 16, Agallamh Beirte, tháinig siad as Corcaigh (22), Gaillimh (16), Ciarraí (16), Baile Átha Cliath (3), agus Co. na Mí (1).

Bhí Comórtas 30, Lúibíní na ndaoine fásta, iontach, mar is iondúil. Bhí iomaitheoirí as Gaillimh (6), Corcaigh (6), Baile Átha Cliath (4), Dún na nGall (2), Ciarraí (2), agus Co. na Mí (2), ach is iad Aodán Ó Ceallaigh agus Ógie Ó Céilleachair as Rinn Ó gCuanach, Co. Phort Láirge, a bhain an trófaí, é tuillte go maith acu, lena n-iarracht ghreannmhar chliste ‘Comhrá Capaillíní Chill Airne’.
.

Caighdeán Oifigiúil na Gaeilge - Tréimhse 3

Tá tréimhse comhairliúcháin a trí de phróiseas athbhreithnithe an CSA ar an gCaighdeán Oifigiúil tosaithe ó inné, 6 Deireadh Fómhair.

Is féidir gach eolas a fháil ar shuíomh gréasáin na Roinne anseo.

Cuireann an CSA 'fáilte mhór roimh aiseolas ón bpobal’, mar sin tapaígí an deis, a chairde na Gaeilge!

Is í an Chéadaoin, 3 Samhain 2010, an sprioc le haghaidh bhur n-aighneachtaí ar ábhar na tréimhse seo, ‘Moltaí faoi na huimhreacha.’
.

Ceardlann Scríbhneoireachta

Mar eolas daoibhse, a scríbhneoirí, seo thíos an t-eolas a tháing chugamsa ar maidin, maidir le ceardlann i gCiarraí.

'Le cúnamh ó Foras na Gaeilge, beidh ceardlann scríbhneoireachta ar siúl ag Scríbhneoirí Gaeilge Chiarraí san Óstán Meadowlands, Trá Lí, Co. Chiarraí, ar an Satharn, 2 Deireadh Fómhair: 10.00a.m. go dtí 4.00p.m.

Chun gur féidir plé níos fearr agus níos mine a dhéanamh ar scríbhneoireacht na rannpháirtithe teorainneofar a líon do dheichniúr.

Táille cláraithe 20 euro; mic léinn 5 euro. Lón ag 1p.m. san áireamh sa táille.

N.B. Is cóir cóipeanna den saothar atá le plé (3 dhán nó 2,500 focal de ghearrscéal, úrscéal, dráma nó eile) a sheoladh go dtí: feasta@eircom.net chun gur féidir iad a dháileadh ar rannpháirtithe na ceardlainne agus a bheith léite roimhré ag gach duine.

Stiúrthóirí ceardlainne: Pádraig Ó Snodaigh, file & staraí, Mícheál Ó Ruairc, úrscéalaí & Pádraig Mac Fhearghusa, eagarthóir FEASTA.'

Beidh mé féin ag freastal ar an gceann seo i gConamara, agus táim ag súil go mór leis.

Agus, ná déan dearmad go bhfuil ceardlann eile ann i nDoire ar an 9 Deireadh Fómhair.

Tá cuidiú ar fáil dár leithéid, mar sin tapaigí an deis, a chairde na bhfocal!
.

Sámhaí Rámhailleach

Táim i mo shámhaí le seachtain, a léitheoirí.

Ní raibh mé ag iarraidh bheith ar an tolg, an dtuigeann sibh. Mar a luaigh mé cheana, tagann laethanta mar iad aniar aduaidh orm, ó am go chéile, ach sin mo thriail, agus ní crua an triail orm é, caithfidh mé a admháil.

Bhí mé ar mo sháimhín só ar an tolg anseo. Roinn mé rámhaille nó dhó libhse, agus bhí deis agam m’aighneacht chuig an CSA a chríochnú, agus a sheoladh. Níl a fhios agam an ndéanfaidh sí aon mhaith, mar aighneacht. Ní saineolaí mise ar an ábhar, ar chor ar bith, bíodh a fhios agaibh. Níl ionam ach, ahem, foghlaimeoir fadtréimhseach.

Mar sin féin, b’fhearr liom bheith páirteach san athbhreithniú, ar a laghad, seachas bheith de shíor ag gearán faoi éagsúlacht na gcanúintí, agus faoi eisceachtaí an chaighdeáin. Éist leis na canúintí, agus cuir slacht ar an gcaighdeán. Sin mo thuairim.

Cibé scéal é, agus mé i mo shámhaí rámhailleach, d’airigh mé uaim mo shiúlóidí. Bhí áthas orm gur fhill m'fhuinneamh ar maidin, agus go raibh mé in ann bualadh chun bóthair arís, ar lá álainn gréine, gaofar, bríomhar.

Thug mé faoi deara, agus mé ag siúl trí Pháirc na Súilí inniu, go bhfuil na duilleoga ag titim go fras, agus san áit ina raibh cosán tarra romham an tseachtain seo caite, bhí bóthar órga romham ar maidin.

Go mba hé don Ghaeilge.

.

Meabhrán

Más rud go bhfuil suim agaibh i bpróiseas athbhreithnithe an CSA ar an gCaighdeán Oifigiúil, ná déan dearmad go bhfuil an sprioc le haghaidh bhur n-aighneachtaí, don tréimhse seo, ar an Aoine seo chugainn, an 27 Lúnasa.
.

Dhá haon dó...

…dhá dhó ceathair,
dhá thrí sé,
dhá cheathair ocht…

… táim ar ais i rang a dó, nó, b’fhéidir, rang a trí. Maireann an chuimhne liom fós. Táim ag aithris na dtáblaí don mhúinteoir. Táim á n-aithris amhail is dá mbeinn ag casadh amhráin, na focail foghlamtha de ghlan mheabhair agam, mo chorp ar luascadh le rithim na bhfocal, mé i dtámhnéal, shílfeá.

Sin an t-aon bhealach amháin a bhí agam, an dtuigeann sibh, na táblaí a aithris i gceart don mhúinteoir. Bhí orm iad a fhoghlaim de ghlan mheabhair, mar nár thuig mé iad.

Sin scéal nár athraigh ar feadh mo shaoil. Cé go ndearna mé chuile iarracht, theip orm, san Ardteistiméireacht, pas a fháil i mata. Fiú sa lá atá inniu ann, ní féidir liom ciall a bhaint astu. Níl an ábaltacht sin agam, faraor.

Ach, tógadh mé i gceantar Gaeltachta, agus d’éirigh liom, san Ardteistiméireacht, onóir a fháil i nGaeilge. An t-am sin, más rud go bhfuair tú onóir i nGaeilge, bhí dhá onóir ag dul duit. Dá bhrí sin, fuair mé mo dhá onóir, ar ábhar amháin.

An raibh sé sin féaráilte? Teorainneacha á dtarraingt arís?

Is beag duine ón nGaeltacht nach bhfuair onóir i nGaeilge, seans, nó b'fhéidir go raibh sé níos éasca ceann a fháil, ó tharla an teanga sin ar a gcumas acu, rud a chuir go mór lena n-ábaltacht onóir a fháil, b'fhéidir.

An raibh sé féaráilte nach bhfuair na daltaí cumasacha eile, iad siúd le hábaltacht acu onóir a fháil sa Fhraincis, sa Stair, san Eolaíocht, mar shampla, an raibh sé féaráilte nach bhfuair siadsan onóir sa bhreis, freisin?

Anois, cloisim go bhfuil caint ann marcanna sa bhreis a thabhairt do dhaltaí le hábaltacht ar leith acu sa mhata. An bhfuil sé sin féaráilte, meas tú? Teorainneacha á dtarraingt arís?
.

Kiss My...

…bad mouth, an ea? Ní hea.

Níl baint ar bith, sa chás seo, ag an ‘kiss my..’ sin le ‘bad mouth’, cé go bhfuil an dá cheann acu le fáil sa leabhar ‘Kiss My…póg mo thóin; dictionary of English-Irish Slang’ le Garry Bannister, ó na foilsitheoirí, New Island Books.

Go deimhin, agus níl anseo ach fainic bheag don té nach maith leo mionnaí móra, abair, nó don té nach mbeadh tugtha d’fhocail gháirsiúla ghnéasacha, b’fhéidir gurbh fhearr cuid den bhéarlagair sa leabhar seo a sheachaint. Mar sin féin, níl a dhath ann nach gcloistear beo beathach i mbéal an phobail ar fud na tíre.

Ach, ní abairtí le mionnaí agus focail gháirsiúla ghnéasacha amháin atá sa leabhar. Samplai eile d’abairtí atá liostaithe faoi ‘kiss’, mar shampla, tá ‘kiss-and-tell-stories’ (scéalta grá ar son pá), agus ‘kisser’ (gob), rud nach ionann agus ‘bad mouth’, bíodh a fhios agaibh. Faoin liosta ‘bad mouth’ tá ‘You’re always bad-mouthing him’ (Bíonn tú de shíor ag dubhú a ainm air!)

I bhfocal Alan Titley, ina réamhrá, ‘There are words and phrases here that you will not find in a conventional dictionary; ‘nerdy’…’poxy’…’effin and blinding’…’snog’…’puff’…’ Agus níl ansin ach cuid acu.

Is féidir leagan Gaeilge de, mar shampla, abairtí leis an bhfocal ‘piss’ iontu a fháil, (Piss off!, Are you taking the piss? Piss-artist), nó, abair, abairtí leis an bhfocal ‘dick’ iontu, (He’s a right dick! dick-head.), rud nach ionann, b’fhéidir, agus an duine a bheadh ina ‘ass-wipe’!

I bhfocal an údair, Garry Bannister, i mBrollach an leabhair,

‘…Drochchaint – níl a leithéid ann! Is féidir le teanga bheith maslach nó náireach don té a éisteann léi ach níl ansin ach frithchaitheamh ar an duine agus an aois lena mbaineann an duine sin, ní ar an teanga féin. Níl san fhoclóir seo ach caint lom na ndaoine…Soláthraíonn an leabhar beag seo caint choitianta an Bhéarla laethúil lena macasamhla sa Ghaeilge…’

Cheannaigh mé an leabhar le déanaí, agus mé ar saoire i gConamara. Ó fuair mé é, tá abairtí as léite amach os ard agam, i gcomhluadar Béarlóirí agus Gaeilgeoirí, agus baineann chuile dhuine taitneamh, agus gáire, as. Seoid de leabhar!

Níl aon dabht faoi, a léitheoirí, ach rinne Garry garraíodóireacht iontach, agus tá béarlagair na Gaeilge faoi bhláth sa leabhar seo.

An bhfuil a leithéid d’fhocal ann agus, ahem, gaeilgegair, meas tú…
.

Éifeacht an Domanó

Bhí mé ar ais i bPáirc Náisiúnta Ghleann Bheithe Dé Máirt seo caite, agus nach orm a bhí an t-áthas nuair a tháinig mé ar Ghaeilgeoir ag an deasc fáiltithe in Ionad na gCuairteoirí, ar Ghaeilgeoir eile ag an deasc fáiltithe sa chaisleán, ar threoraí sa chaisleán le Gaeilge aige, agus ar thiománaí bus le Gaeilge, agus le greann aige!

Ar chuir sé sin leis an tsuáilce a bhain mé as an lá? Chuir, go deimhin! Tá a fhios agam go bhfuiltear ann a fhaigheann ‘ceist na Gaeilge leadránach de ghnáth’, agus tuigim é sin, go deimhin, ach b’fhéidir gur duine de lucht an ‘reinstatement of the local language’ mise.

Is maith liom bheith in ann cumarsáid a dhéanamh as Gaeilge. B’fhéidir nach bhfuil ann ach go bhfuilim á dhéanamh, i ngan fhios dom féin, ar mhaithe le ‘reclaiming cultural identity’, mar a deirtear san alt sin le Jen Bouchard, ach, cibé scéal é, ní dóigh liom go bhfuil mo ghualainn gan bhráthair.

Fearacht mo chuairte os cionn seachtain ó shin, is mise a thosaigh an comhrá as Gaeilge leis na hoibrithe thuasluaite i nGleann Bheatha Dé Máirt seo caite. Bhí cumarsáid eadrainn, as Gaeilge, rud nár tharla an t-am deireanach a raibh mé ann, lá nár éirigh liom oiread is oibrí amháin le Gaeilge a aimsiú sna hionaid éagsúla ina raibh mé.

Mar sin féin, bhain mé sult as mo chuairt. Tá an áit go hálainn, agus ní ar mhaithe le Gaeilge a labhairt a chuaigh mé ann. An méid sin ráite, ar an Máirt seo, agus comhrá as Gaeilge le cloisteáil idir mé féin agus na hoibrithe éagsúla ansin, d’airigh mé gur chuala cuairteoirí chuig an gcaisleán teanga na tíre seo á labhairt. Sin cuid dár ‘cultural identity’ á roinnt againn leo, shílfeá.

Ó tharla go bhfuil an caisleán 4km ó Ionad na gCuairteoirí, chinneamar gan siúl, ach an bus a fháil - €13, ticéid fhillte do chúigear - chuig an gcaisleán. Ag an mbus taobh amuigh den ionad, ní raibh Gaeilge ag an tiománaí, ceapaim. Chuir mé ceist as Gaeilge air, agus d’fhiafraigh sé díom cén teanga a bhí á labhairt agam. ‘Your native language!’ a d’fhreagair mé féin, agus thosaigh an bheirt againn ag gáire.

Bhain mé sult as an turas timpeall an chaisleáin - €18 a d'íocamar ar chead isteach do chúigear. Taobh amuigh den chaisleán, agus muid ag filleadh ar an Ionad, labhair mé as Gaeilge le tiománaí an bhus, tiománaí nach ionann é agus an tiománaí luaite thuas. Bhí Gaeilge ag an bhfear seo, agus Gaeilge dhúchasach a bhí inti. As sin amach, bhí formhór a chomhrá le paisinéirí an bhus, agus an chraic uaidh, as Gaeilge. Go deimhin, bhí níos mó ná mise ar an mbus a bhí in ann cumarsáid a dhéanamh leis sa teanga sin, thug mé faoi deara.

D’iarr an tiománaí ar ‘an bhean as Ceantar na nOileán’ amhrán a chasadh, rud a rinne mé - véarsa amháin den amhrán ‘Peigín Leitir Móir’ - deile! Tharla sé go raibh bean as Cúil Aodha le mo thaobh a labhair liom, as Gaeilge, agus is dóigh liom nach dtarlódh an comhrá sin eadrainn murach gur cuireadh tús le comhrá as Gaeilge le tiománaí an bhus an chéad uair.

Ar ndóigh, b’fhéidir go bhfuilim iomlán mícheart! B’fhéidir go mbeadh an tiománaí sin ag labhairt as Gaeilge leis na paisinéirí, ar aon nós. Mar sin féin, chuir sé go mór le mo lá-sa mo theanga dhúchais a chloisteáil chuile thaobh díom ar an mbus, canúintí na gcúigí uilig san áireamh.

Ar dhóigh éigin eile, agus mé ag breathnú ar chaisleán John Adair, d’airigh mé go raibh sé feiliúnach Gaeilge a labhairt. Ba léir, ar an lá, go raibh neart daoine thart orm a d’aontaigh liom. Bíodh sé ag tarlú go comhfhiosach nó ná bíodh, tá pobal ann atá ag ‘reclaiming’, agus tá cumhacht nach beag ag an gcéad domanó.

Teanga Choiteann na Gaeltachta?

‘Bhfuil a fhios agaibh, a léitheoirí, ach táim amhrasach anocht faoi thodhchaí na Gaeilge sa tír seo’

Bhí mé tuirseach aréir nuair a scríobh mé na focail thuas i mo bhlagmhír thíos. Cheap mé go m’fhéidir go mbeadh an t-amhras sin laghdaithe ar maidin. Ní raibh, agus níl fós.

Scríobhaim mo bhlag as Gaeilge, cé go mbeadh sé i bhfad níos fusa agam Béarla a úsáid. Béarla a labhair mé, formhór an ama, ar feadh mo shaoil. Tá leabhair ghramadaí Gaeilge, agus foclóirí, taobh le mo ríomhaire. Bainim úsáid astu go minic. Táim fós ag foghlaim, agus déanaim botúin, go rialta. Mar sin féin, leanaim orm.

Fáth m’amhrais? Tá sé tugtha faoi deara agam, le bliain nó dhó, go bhfuil ár dteanga dhúchais á cur go leataobh, anois is arís, sna Gaeltachtaí. Bhí mé i gcúpla áit sa Ghaeltacht, agus ní raibh Gaeilge ag duine nó dhó, daoine a bhí ag freastal orm, anseo agus ansiúd.

Chuir mé an cheist ‘Are you going to learn Irish?’

Is ceist í a chuirim go rialta nuair a bhíonn duine gan Gaeilge ag freastal orm i gceantar Gaeltachta. Níl ann ach gur suim liom meon an eachtrannaigh i dtreo na teanga seo againne, an dtuigeann sibh.

‘I try to learn, but it is so difficult.’ a d’fhreagair bean amháin.

Mhothaigh mé go raibh sí aiféalach faoi sin. Dar léi, Béarla a labhraíonn a comhghleacaithe léi. Suimiúil. Is cainteoirí dúchasacha iad uilig.

‘Are you going to learn Irish?’ a d’fhiafraigh mé d’fhreastalaí eile, in áit eile sa Ghaeltacht. Ní aiféalach ach mustrach a freagra,

‘There is also English, so I don’t have to!’

Agus sin agaibh fáth m’amhrais, a léitheoirí.
.

Garraí Gosh!

Ionad na gCuairteoirí i bPáirc Náisiúnta Ghleann Bheithe, áit ina raibh mé féin agus cara liom inniu. Nach fánach an áit a d'fheicfeá gáirdín!


Tógadh an caisleán sa pháirc idir 1870 and 1873.

Cé go raibh bus ar fáil, shiúlamar ó ionad na gcuairteoirí chuig an gcaisleán, achar 4km; an loch álainn, Loch Bheithe, ar thaobh na láimhe deise dínn ar feadh na súilóide. Thóg mé an pictiúr thuas agus mé istigh sa gharraí daingean ann.


Cuireadh an crann casta éagsúil seo sa pháirc timpeall 1900. Crítómeiarach Seapáine 'Elegans' a thugtar air. Tháinig crainn mar é, ón tSeapáin, isteach go gáirdíní na hEorpa sa bhliain 1861. Fásann an stoc go lúbach, agus bíonn dath umha/corcra ar an duilleoga san fhómhar.

Radharc eile ón ngarraí daingean. Tá sé os cionn céad bliain ó cruthaíodh na gáirdíní ann.

Bhain mé an-sult as mo chuairt, cé nár éirigh liom mo chumarsáid a dhéanamh as Gaeilge ann, ó tharla gan Gaeilge ag na daoine a bhí ag obair ann inniu, feictear dom. Ní raibh Gaeilge ar a gcumas acu siúd lenar labhair mise, ar aon nós. Chuir sé sin iontas orm, caithfidh mé a rá, ó tharla an áit béal dorais le Gaeltacht Ghaoth Dobhair.

Bhfuil a fhios agaibh, a léitheoirí, ach táim amhrasach anocht faoi thodhchaí na Gaeilge sa tír seo. Shílfeá nach mbeadh sé deacair ar rialtas na tíre ar a laghad duine amháin le Gaeilge a fhostú, in achan seirbhís phoiblí sa tír seo?

.

scriobh.ie

Tá suíomh úrnua ar an idirlíon, a chairde, ceann nach raibh mise ar an eolas faoi, ar chaoi ar bith, go dtí go bhfuair mé ríomhphost faoi inniu, ó Phádraig Mac Fhearghusa, eagarthóir Feasta.

Mar atá scríofa ar an suíomh,

'Is é atá sa suíomh seo ná cur cíos ar na háiseanna ríomhaireachta agus idirlín is fiúntaí a bhaineann le scríobh sa Ghaeilge atá ar eolas. Ní suíomh litríochta ná a leithéid sin atá i gceist, ach áit ina bhfuil cuntas ar na hacmhainní teicniúla agus eile atá ann a chuidíonn le scríobh na teanga, idir fhoclóirí, litreoirí, agus eile. Má tá tuarascáil, fógra, aiste, litir, ríomhphost, nó eile á scríobh agat, tá gach seans ann go bhféadfá leas a bhaint as an láithreán seo.'

Is togra le Dúrud Teoranta atá ann, le maoiniú faighte acu ó Fhoras na Gaeilge.

Beidh an suíomh, i mo thuairim, ina chuidiú iontach le scríbhneoirí na Gaeilge, go háirithe leo siúd nach raibh ar an eolas faoi na háiseanna ríomhaireachta agus idirlín sin roimhe seo.

Tá an t-eolas uilig le fáil anseo.
.

Caighdeán Oifigiúil na Gaeilge - Tréimhse 2

Tá tréimhse comhairliúcháin a dó de phróiseas athbhreithnithe an CSA ar an gCaighdeán Oifigiúil ag tosú inniu, 14 Iúil, a léitheoirí.

Is féidir gach eolas a fháil ar shuíomh gréasáin na Roinne anseo, agus, dar leo, cuireann an CSA 'fáilte mhór roimh aiseolas ón bpobal.'

Is í an Aoine, 27 Lúnasa 2010, an sprioc le haghaidh bhur n-aighneachtaí ar ‘Moltaí faoin Ainmfhocal cáilithe agus ginideach’ agus ‘Moltaí faoin ainmfhocal agus ceisteanna ilchineálacha’.

Tapaígí an deis, a chairde na Gaeilge!
.

Gríosú Gréasáin

Ó am go chéile, ní bhíonn fonn orm a dhath a scríobh ná a léamh, agus tosaím ag bogadh rudaí, nó ag glanadh rudaí - ag cartadh a bhím, is dócha.

Cibé scéal é, thosaigh mé ag cartadh i mo bhlag inné, mo leabhairín beag le mo thaobh agam, agus fáil agam ar an idirlíon, áit agus áis ar féidir eolas a fháil faoi nithe nach raibh ar eolas agam roimhe - ach duine bheith airdeallach ar na foinsí, ar ndóigh, mar a mholtar.

Chonaic mé cúpla rud ar bhlag Bhrian Dhaithí Sheáin a thaitin liom, ceann acu siúd nasc chuig an leagan leictreonach d’fhoclóir Dinneen, an nasc anois agam faoi ‘Cuidiú nó Cruinneas Uait?’, thall ansin, ar thaobh na láimhe deise de mo bhlag, a léitheoirí - féach ‘Foclóir Dinneen’. Súil agam nach miste le Brian go bhfuilim, b'fhéidir, ag, ahem, póitseáil uaidh. Sea.

Mo chuimhne, fuair mé liosta naisc Ghaeilge ó mo chara cuidiúil, Conchúr, in Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge i nGaoth Dobhair, bail óna Ché air, agus bhí cuid acu nach raibh agam cheana. Tá ‘Bogearraí na Gaeilge - Liosta K. Scannell’, ‘acmhainn.ie – nuathéarmaí’, agus ‘Canúintí na Gaeilge’ curtha agam anois faoin liosta ‘CnóCu’, chomh maith céanna.

Maidir leis an nasc sin ‘Canúintí na Gaeilge’, feicfidh sibh léarscáil d’Éirinn ar an leathanach sin. Brú ar ainm na Gaeltachta ar mhian libh a canúint a chloisteáil. Tabharfar sibh go dtí an leathanach cuí, ina gcloisfidh sibh cainteoirí ón nGaeltacht sin ag léamh abairtí, nó míreanna, ina gcanúint áitiúil.

Thug mé faoi deara go raibh cnaipe ‘fotha’ agus ‘scaip an scéal seo’ ag Brian ar a bhlag, agus bhí an cnaipe ‘Roinn’ feicthe agam ar leathanaigh Nuacht 24 agus Gaeltacht21 roimhe. ‘Séard a dúirt mé liom féin ‘ba mhaith liomsa ceann acu sin!’, agus, ó tharla mé fiosrach chomh maith le bheith, ahem, santach, thosaigh mé ag cartadh…

Idir léamh leabhairín agus idirlín, tá ‘Lean mo Rámhaille’ agam anois ar thaobh na láimhe deise ansin, más mian libh a leithéid do leanúint a dhéanamh, a léitheoirí.

Agus, más rud go mbuaileann an fonn sibh, nó fiú má bhuaileann, abair, taom buile sibh, beidh sibh in ann mo rámhaille a roinnt le daoine eile, ach brú ar an gcnaipe ‘Roinn’ atá ag bun mo bhlagmhíreanna. Is féidir libh bhur rogha modh roinnte a úsáid, ó tharla liosta ann, ach an cnaipe a bhrú.

Ó tharla mé ag labhairt ar naisc, is aoibhinn liom blag Róislín. Ní raibh a fhios agam, in am, go raibh ‘Lá Déanta Taibhsí Préachán’ (Build a Scarecrow Day) ann ag tús na míosa seo, agus níor éirigh liom ceann a thógáil ag Ceann Scríbe, in am don fhéile, dá thoradh sin. Ah bhuel, b'fhéidir an bhliain seo chugainn...

Agus, más mian libh tuilleadh eolais a fháil ar na ‘Laethanta Saoire i Mí Iúil’, nó fiú más mian libh ciall a bhaint as cothromóid Róislín, ‘GCVN/VN = VA’, cothromóid a bhaineann leis an ainm briathartha agus leis an aidiacht bhriathra, b’fhiú daoibh súil a chaitheamh ar an mír sin uaithi anseo.

Ag gríosú liom, a chairde…
.

An Litriú Caighdeánach

Ó am go chéile, léim alt atá, i mo thuairimse, chomh ciallmhar staidéarach stuama sin go mbíonn orm an scéal a roinnt le daoine ar an bpointe, a léitheoirí. Is amhlaidh a tharla dom an tseachtain seo agus mé ag léamh ailt in Feasta na míosa seo, alt le Brian Ó Baoill dar teideal, ‘An Caighdeán – An Séimhiú srl.’

Anois, tá a fhios agam go bhfuil cuid agaibh, seans, bréan den chaint uile faoin gcaighdeán 'nua' seo, agus tuigim daoibh. Mar sin féin, le bunú an CSA i mbliana, tá deis againn anois ár gcuid a dhéanamh don teanga, ar mhaithe le beatha na teanga, agus ar mhaithe le foghlaimeoirí na teanga, gan cur isteach ná amach ar an gcainteoir, ná ar an scríbhneoir, dúchais.

Cé go bhfuil mo chéad aighneacht istigh agam féin an geábh seo, ní raibh mé ach beo ar éigean, i 1958, nuair a tugadh buntreoir do choiste stiúrtha na bliana sin, buntreoir a mhol ‘an rialtacht agus an tsimplíocht a lorg’, le go mbeadh Caighdeán Oifigiúil simplí againn. Bhuel, ní dóigh liom gur mar sin a tharla, ach tá súil agam gur mar sin a tharlóidh an t-am seo.

Mar sin féin, óna bhfuil cloiste ag Brian Ó Baoill ón gCoiste nua go dtí seo, sé a bharúil nach mbeidh ann ach ‘praiseach eile anuas ar an bpraiseach atá ann cheana féin’. Tá seans gur ‘comhghéilleadh’ idir na canúintí a bheas ann arís, agus mar thoradh air sin beidh ‘Na mílte rialacha, forialacha, eisceachtaí…’ ann, dar leis.

Rinne sé liosta dúinn den sórt rud a tharla cheana leis an gcaighdeánú i 1958, athruithe a tharla de thoradh an chomhghéillte, is dócha. Bhí focail fearacht ‘is gnáth’, ‘go hiondúil’, ‘ach amháin’, ‘más ionann’, ‘murab ionann’, ‘de ghnáth’, ‘is féidir’, ‘mura mbíonn’, ‘i bhformhór’, ‘ní minic’, ‘seachas’, ‘mura’, ‘is iondúil, ‘ní gnáth’, agus ‘móide’ in úsáid go rialta síos tríd an gcaighdeán sin, gan trácht ar líon na n-eisceachtaí atá ann:

aidiachtaí (18 sraith d’eisceachtaí),
ainmfhocail (25 sraith d’eisceachtaí),
foirm an ainmnigh in ionad an ghinidigh (5 sraith d’eisceachtaí),

agus níl ansin uaidh ach sampla beag den phraiseach inar fágadh an foghlaimeoir bocht.

Tá ‘an-imní’ ar Bhrian, agus tuigim dó. Tá an teanga ‘Ró-dheacair…Ró-chasta’ don fhoghlaimeoir, agus tá deis iontach againn anois rud éigin a dhéanamh faoin deacracht agus faoin gcastacht sin, seans nach mbeidh againn arís, b’fhéidir.

Freagra na faidhbe ó Bhrian - ‘Foghlaim na Gaeilge a dhéanamh níos éasca’, trí ‘an gramadach a shimpliú go mór’ agus ‘gan eisceachtaí ná éiginnteacht a bheith ag baint leis an ngramadach simplithe sin.’ Aontaím leis.

Luann sé focail Niall Uí Dhónaill, ón leabhar sin leis, ‘Forbairt na Gaeilge’, leabhair a scríobh sé i 1951, ‘Caithfidh an Ghaeilge a heirí a chur di’; bhí ‘ cúigeachas’ agus ‘canúnachas’ i measc na ‘heirí’ sin luaite ag Ó Dónaill, dar leis. Suimiúil.

Ní ‘lagú’ nó ‘tanú’ na Gaeilge atá i gceist ag Brian, mar, ina fhocail féin, ‘labharfaidh daoine agus scríobhfaidh siad mar is mian leo, mar a rinne riamh, ach beidh caighdeán ann d’fhoghlaimeoiri, do scríbhneoirí a scríobhann d’fhoghlaimeoirí, do gach cáipéis ón tSeirbhís Phoiblí, agus ar fáil d’irisí agus nuachtáin, agus d’aon duine eile gur mian leo go dtuigfeadh an foghlaimeoir é nó í.’

D’fhéadfaí, dar leis, ‘An Litriú Caighdeánach’ a thabhairt ar a leithéid. Anois, nach bhfuil sé sin simplí go leor, a léitheoirí?

Alt iontach ó Bhrian Ó Baoill, agus tagaim leis na moltaí atá scríofa aige. Tá súil agam gur éirigh liom achoimre chruinn a dhéanamh ar a bhfuil scríofa aige ann. Tá i bhfad níos mó ráite aige, agus b’fhiú an t-alt iomlán a léamh. Tá súil agam go ndéana an CSO amhlaidh, agus go dtabharfar aird ar a mholtaí.

I bhfocal Bhrian, ‘B’fhearr a bheith réabhlóideach, dána agus buach, ná cúramach, coimeádach, agus cloíte.’ Maith thú, a chara na Gaeilge!
.

Mo Ghrá Gael

An fear singil tú? An bhfuil tú ag lorg grá? Tá duine éigin ag iarraidh cloisteáil uait, a chara...

No, ní mise, a léitheoirí! Tá mo gharraíodóir agamsa cheana, ach tharla sé go raibh mé ag útamáil thart ar shuíomh Chiste Craoltóireachta na Gaeilge ar maidin, agus tháinig mé ar an nuacht thíosluaite.

'An Gaeilgeoir singil thú ag lorg grá do chroí? An mbeadh suim agat a bheith mar láithreoir ar shraith úr teilifíse, maoinithe ag an Chiste Craoltóireachta Gaeilge, ‘Mo Ghrá Gael’, do TG4?

Is mian le Waddell Media fear singil a aimsiú, idir aoiseanna 25 – 32, le bheith mar láithreoir nuair a dhéanann beirt singil (leaid agus cailín) turas bhóthair timpeall na tíre ag cuardach grá a gcroíthe.

Má shíleann tú gur tusa an té is oiriúnaí agus fonn ort dul faoi trial scannánaíochta, déan teagmháil le Muireann McGinty muireann@waddellmedia.com nó Sara Ní Chioireáin sara@waddeelmedia.com nó cuir scairt ar +44 (0)2890 427646'

Tuilleadh eolais le fáil anseo. Anois, ná habair nach mise de shíor ag iarraidh scéalta grá a scaipeadh ar fud an domhain...
.