Caighdeán Oifigiúil na Gaeilge - Tréimhse 4

Tá tréimhse comhairliúcháin a ceathair de phróiseas athbhreithnithe an CSA ar an gCaighdeán Oifigiúil tosaithe ó thús na míosa, agus is í an Aoine, 31 Nollaig, 2010, an sprioc le haghaidh bhur n-aighneachtaí ar ábhar na tréimhse seo,

'Moltaí faoi chlaochluithe tosaigh [an séimhiú, an t-urú agus h roimh ghuta]'.

Is féidir gach eolas a fháil ar shuíomh gréasáin na Roinne anseo.
.

Caighdeán Oifigiúil na Gaeilge - Tréimhse 3

Tá tréimhse comhairliúcháin a trí de phróiseas athbhreithnithe an CSA ar an gCaighdeán Oifigiúil tosaithe ó inné, 6 Deireadh Fómhair.

Is féidir gach eolas a fháil ar shuíomh gréasáin na Roinne anseo.

Cuireann an CSA 'fáilte mhór roimh aiseolas ón bpobal’, mar sin tapaígí an deis, a chairde na Gaeilge!

Is í an Chéadaoin, 3 Samhain 2010, an sprioc le haghaidh bhur n-aighneachtaí ar ábhar na tréimhse seo, ‘Moltaí faoi na huimhreacha.’
.

Smaointe na Maidine

Ó tharla nach bhfuil mo chomhleapach liom na laethanta seo, níl comhráiteach maidine agam, rud a fhágann mé féin agus mo smaointe ag labhairt lena chéile nuair a dhúisím.

Tuigeann sibh féin céard atá i gceist agam leis an bhfocal sin ‘smaointe’, a léitheoirí, nach dtuigeann? Ní ‘mianta’ atá faoi chaibidil anseo agam, bíodh a fhios agaibh, ach na smaointe sin lena ndúisíonn duine, smaointe a thagann isteach i do chloigeann, agus tú fós leath i do chodladh, nó leath i do dhúiseacht.

Is minic, liomsa pé scéal é, go dtagann smaoineamh amháin ar ais chugam, maidin i ndiaidh maidine, go dtí go mbíonn sé pléite agam go sásúil, sé sin le rá, mo mhachnamh déanta agam air, agus mo chinneadh déanta agam air, mar a déarfá.

Anois, nuair a bhím sa bhaile i gCeantar na nOileán, is minic mé i Reilig Eanach Mheáin, áit ina bhfuil daoine muinteartha, agus cairde, liom curtha. Níl ann ach go gcuidíonn sé liom mo bhuairt a chur díom rud beag, an dtuigeann sibh. Airím, go deimhin, go bhféadfainn labhairt go smaointeach leo am ar bith, áit ar bith, bíodh siad in ann mé a chloisteáil nó ná bíodh. Ag Cé atá a fhios.

Cé nach dtuigim cén fáth a gcuidíonn sé liom, tá faoiseamh, de shaghas, le fáil agam agus mé ag comhrá leo i mo smaointe, bíodh mé ag ní na soithí, abair, nó i mo shuí taobh le huaigh. Ní gá dom tuiscint a bheith agam ar an rud nach dtuigim. Glacaim leis go dtarlaíonn rudaí, fiú mura dtuigim cén fáth.

Mar sin féin, bhí eachtra Vincent Keaney i mo smaointe arís ar maidin, agus, seans, go bhfuil baint nach beag aige sin leis an áit ina bhfuilim i láthair na huaire, gar do mo mhuintir féin. Tá machnamh déanta agam ar an eachtra, agus bíodh sé de cheart aige é a dhéanamh nó ná bíodh, ní dóigh liom gur cheart do Vincent an rud a rinne sé a dhéanamh.

Is cuma céard a rinne an té atá faoin bhfód ann, is áit ghoilliúnach í an reilig, agus tá an bás féin sách crua ar an duine beo, cheana féin. Ní cóir cur lena mbuairt, i mo thuairim.

Sin mo chinneadh ar maidin, bíodh mé ceart nó mícheart.
.

Meabhrán

Más rud go bhfuil suim agaibh i bpróiseas athbhreithnithe an CSA ar an gCaighdeán Oifigiúil, ná déan dearmad go bhfuil an sprioc le haghaidh bhur n-aighneachtaí, don tréimhse seo, ar an Aoine seo chugainn, an 27 Lúnasa.
.

Gan Aird Gan Aire

Ó tharla mé as baile le seachtain anuas, níor éirigh liom freastal ar fheis cheoil Bhun Cranncha, ach tá súil agam go raibh time breá acu siúd a d’fhreastail uirthi.

Mar is eol daoibh, bhí Inis Eoghain faoi bhrón millteanach le déanaí. Níl a fhios agam ar chuidigh an fheis cheoil le hardú meanman de shaghas a thabhairt do phobail na háite ach, cibé scéal é, bhí trácht go leor timpeall an bhaile, dar le fear an tí seo.

Tharla sé go raibh an fear céanna i dtranglam tráchta i mBun Cranncha an tseachtain seo, ceann de laethanta na féile. Sa lána taobh leis, bhí carr le cúigear leaids óga ann. Ní raibh crios sábhála ar an oiread is duine amháin acu.

‘Tell me, lads…’ arsa an Garraíodóir leo, ‘...why aren’t any of you wearing a seat belt?’

Tháinig freagra ó dhuine acu, rud éigin fearacht ‘what’s it to you’, abair, agus thiomáin siad leo.

Mar a tharla sé, bhí an Garraíodóir i gcarrchlós ní ba dhéanaí sa lá, agus chonaic sé ceathrar den chúigear i gcarr eile. Bhí crios sábhála ar an tiománaí an geábh seo, cé nach raibh ar an triúr eile.

‘I took your advice.’ a scairt an tiománaí ar an nGarraíodóir.

‘Good man…’ arsa an Garraíodóir, ‘…and what about the rest of you?’ a d’fhiafraigh sé den triúr eile, é ag meabhrú dóibh gur bhásaigh seachtar ógánach le déanaí i ndrochthimpiste.

‘The way I see it…’ a d’fhreagair duine de na hógánaigh, ‘…they’re up there, and we’re down here, so who’s better off?’

Sea, a léitheoirí. GAGA.
.

Caighdeán Oifigiúil na Gaeilge - Tréimhse 2

Tá tréimhse comhairliúcháin a dó de phróiseas athbhreithnithe an CSA ar an gCaighdeán Oifigiúil ag tosú inniu, 14 Iúil, a léitheoirí.

Is féidir gach eolas a fháil ar shuíomh gréasáin na Roinne anseo, agus, dar leo, cuireann an CSA 'fáilte mhór roimh aiseolas ón bpobal.'

Is í an Aoine, 27 Lúnasa 2010, an sprioc le haghaidh bhur n-aighneachtaí ar ‘Moltaí faoin Ainmfhocal cáilithe agus ginideach’ agus ‘Moltaí faoin ainmfhocal agus ceisteanna ilchineálacha’.

Tapaígí an deis, a chairde na Gaeilge!
.

An Litriú Caighdeánach

Ó am go chéile, léim alt atá, i mo thuairimse, chomh ciallmhar staidéarach stuama sin go mbíonn orm an scéal a roinnt le daoine ar an bpointe, a léitheoirí. Is amhlaidh a tharla dom an tseachtain seo agus mé ag léamh ailt in Feasta na míosa seo, alt le Brian Ó Baoill dar teideal, ‘An Caighdeán – An Séimhiú srl.’

Anois, tá a fhios agam go bhfuil cuid agaibh, seans, bréan den chaint uile faoin gcaighdeán 'nua' seo, agus tuigim daoibh. Mar sin féin, le bunú an CSA i mbliana, tá deis againn anois ár gcuid a dhéanamh don teanga, ar mhaithe le beatha na teanga, agus ar mhaithe le foghlaimeoirí na teanga, gan cur isteach ná amach ar an gcainteoir, ná ar an scríbhneoir, dúchais.

Cé go bhfuil mo chéad aighneacht istigh agam féin an geábh seo, ní raibh mé ach beo ar éigean, i 1958, nuair a tugadh buntreoir do choiste stiúrtha na bliana sin, buntreoir a mhol ‘an rialtacht agus an tsimplíocht a lorg’, le go mbeadh Caighdeán Oifigiúil simplí againn. Bhuel, ní dóigh liom gur mar sin a tharla, ach tá súil agam gur mar sin a tharlóidh an t-am seo.

Mar sin féin, óna bhfuil cloiste ag Brian Ó Baoill ón gCoiste nua go dtí seo, sé a bharúil nach mbeidh ann ach ‘praiseach eile anuas ar an bpraiseach atá ann cheana féin’. Tá seans gur ‘comhghéilleadh’ idir na canúintí a bheas ann arís, agus mar thoradh air sin beidh ‘Na mílte rialacha, forialacha, eisceachtaí…’ ann, dar leis.

Rinne sé liosta dúinn den sórt rud a tharla cheana leis an gcaighdeánú i 1958, athruithe a tharla de thoradh an chomhghéillte, is dócha. Bhí focail fearacht ‘is gnáth’, ‘go hiondúil’, ‘ach amháin’, ‘más ionann’, ‘murab ionann’, ‘de ghnáth’, ‘is féidir’, ‘mura mbíonn’, ‘i bhformhór’, ‘ní minic’, ‘seachas’, ‘mura’, ‘is iondúil, ‘ní gnáth’, agus ‘móide’ in úsáid go rialta síos tríd an gcaighdeán sin, gan trácht ar líon na n-eisceachtaí atá ann:

aidiachtaí (18 sraith d’eisceachtaí),
ainmfhocail (25 sraith d’eisceachtaí),
foirm an ainmnigh in ionad an ghinidigh (5 sraith d’eisceachtaí),

agus níl ansin uaidh ach sampla beag den phraiseach inar fágadh an foghlaimeoir bocht.

Tá ‘an-imní’ ar Bhrian, agus tuigim dó. Tá an teanga ‘Ró-dheacair…Ró-chasta’ don fhoghlaimeoir, agus tá deis iontach againn anois rud éigin a dhéanamh faoin deacracht agus faoin gcastacht sin, seans nach mbeidh againn arís, b’fhéidir.

Freagra na faidhbe ó Bhrian - ‘Foghlaim na Gaeilge a dhéanamh níos éasca’, trí ‘an gramadach a shimpliú go mór’ agus ‘gan eisceachtaí ná éiginnteacht a bheith ag baint leis an ngramadach simplithe sin.’ Aontaím leis.

Luann sé focail Niall Uí Dhónaill, ón leabhar sin leis, ‘Forbairt na Gaeilge’, leabhair a scríobh sé i 1951, ‘Caithfidh an Ghaeilge a heirí a chur di’; bhí ‘ cúigeachas’ agus ‘canúnachas’ i measc na ‘heirí’ sin luaite ag Ó Dónaill, dar leis. Suimiúil.

Ní ‘lagú’ nó ‘tanú’ na Gaeilge atá i gceist ag Brian, mar, ina fhocail féin, ‘labharfaidh daoine agus scríobhfaidh siad mar is mian leo, mar a rinne riamh, ach beidh caighdeán ann d’fhoghlaimeoiri, do scríbhneoirí a scríobhann d’fhoghlaimeoirí, do gach cáipéis ón tSeirbhís Phoiblí, agus ar fáil d’irisí agus nuachtáin, agus d’aon duine eile gur mian leo go dtuigfeadh an foghlaimeoir é nó í.’

D’fhéadfaí, dar leis, ‘An Litriú Caighdeánach’ a thabhairt ar a leithéid. Anois, nach bhfuil sé sin simplí go leor, a léitheoirí?

Alt iontach ó Bhrian Ó Baoill, agus tagaim leis na moltaí atá scríofa aige. Tá súil agam gur éirigh liom achoimre chruinn a dhéanamh ar a bhfuil scríofa aige ann. Tá i bhfad níos mó ráite aige, agus b’fhiú an t-alt iomlán a léamh. Tá súil agam go ndéana an CSO amhlaidh, agus go dtabharfar aird ar a mholtaí.

I bhfocal Bhrian, ‘B’fhearr a bheith réabhlóideach, dána agus buach, ná cúramach, coimeádach, agus cloíte.’ Maith thú, a chara na Gaeilge!
.

Caighdeán Oifigiúil na Gaeilge - Tréimhse 1

Tá tréimhse comhairliúcháin a haon de Choiste Stiúrtha ar an Athbhreithniú ar Chaighdeán Oifigiúil na Gaeilge (an CSA) fógartha le roinnt seachtainí anuas, agus tá na moltaí uatha faoi ‘Úsáid an tSéimhithe i gCásanna ar Leith’ le fáil ag bun an leathanaigh ar an suíomh seo.

Maidir leis an gcáipéis, ar a bhfuil an CSA ag iarraidh aiseolas agus tuairimí an phobail, caithfidh na haighneachtaí uaibh, más mian libh bhur dtuairimí a roinnt leo, bheith leis an CSA go luath, a léitheoirí, ó tharla an sprioc lena n-aghaidh ar an gCéadaoin seo chugainn, an 23 Meitheamh.

Moltar, agus sibh ag plé le cáipéis na Moltaí faoi Úsáid an tSéimhithe i gCásanna ar Leith, ‘comparáid a dhéanamh idir iad agus na moltaí sa cháipéis eile dar teideal “Moltaí an Choiste Téarmaíochta faoi Úsáid an tSéimhithe i gCásanna ar Leith”, agus tá an cháipéis sin le fáil, fosta, ag bun an leathanaigh sin ar an suíomh.

Tá freisin, dar leo, ‘Roinnt saincheisteanna ar gá dianmhachnamh agus soiléiriú a dhéanamh orthu’. Tá liosta na Saincheisteanna sin le fáil ar an suíomh chomh maith, ‘ agus tá na réimsí cuí den cháipéis a bhaineann le hábhar na saincheisteanna aibhsithe i mbuí.’

Ábhar léitheoireachta agus machnaimh don deireadh seachtaine daoibh, a chairde na Gaeilge. Más mian libh, ar ndóigh.

Bainigí sult as!
.

PC?

Tharla sé gur tháinig mé ar an bhfíseán seo inniu.

Céard bhur mbarúil - an bhfuil sé de réir na dtuairimí ‘cearta' poiblí nó nach bhfuil?

An bhfuil sé greannmhar, nó an bhfuil sé maslach?

Agus, ó tharla mé ag labhairt ar an rud atá, nó nach bhfuil, ‘PC’, an bhfuil leagan níos giorra againn don abairt sin thuas ó focal.ie, anagram/giorrúchán as Gaeilge a d’fhéadfaí a úsáid in áit ‘PC’ ?
.

Pionós Corportha

Níl sé i bhfad ó shin ó bhí a leithéidí seo inghlactha, ach tá a fhios againn anois nach bhfuil sé ceart a leithéid a dhéanamh, nach bhfuil?

Más rud go gcreideann muid nach bhfuil sé ceart bean a bhualadh, an féidir glacadh leis go mbeadh sé ceart go leor páiste a bhualadh, b’fhéidir ‘a bit of a slap’ a thabhairt do pháiste, nó ‘smitín’ a thabhairt dó, mar a thug Bernie Ní Fhlatharta air ina halt ar leathanach 13 de Ghaelscéal na seachtaine seo caite, ‘Ar cheart do Chomhphobal Eorpach cosc a chur ar phionós corportha?’

Dar le Bernie, ‘Níl mise ar son gasúir a ionsaí go rialta ach níl a fhios agam céard atá mícheart le cúpla smitín a thabhairt más gá.’ Agus, is léir go bhfuil síciatraí ann a cheapann go bhfuil gá le smitín, b’fhéidir, ‘particularly if it is to keep the child safe. If a child is going to put his hand in the fire, a slap can stop him being burned.’

Agus, an smitín a bhí i gceist ag Amanda Brunker, ar chlár Ireland AM ar TV3, nuair a dúirt sí, faoin mbualadh a thug sí dá beirt mhac, duine acu ceithre bliana d’aois, an leaid is óige dhá bhliain d’aois, ‘I have smacked them hard enough to leave a visible mark…I don’t do it often but at least I am honest. People try to be too PC.”

Cén uair a bhíonn ‘gá’ le ‘smitín'? An bhfuil a leithéid de rud ann agus ‘smack’ atá 'PC'? An bhfuil sé ceadaithe slat a úsáid, nó flip flop a úsáid, nó lámh a úsáid? An bhfuil ‘visible mark’ ceadaithe? Cá bhfuil an teorainn?

Lámha suas anois…
.

Rogha 10 - Ireland's Greatest Figures

Mar a scríobh mé anseo cheana, bhí gearrliosta de Ireland’s Greatest Figures roghnaithe ó shuirbhé MRBI a rinneadh, agus bhí 40 san iomlán ar an ngearrliosta sin.

Bhí vóta le caitheamh ag an bpobal le teacht ar ghearrliosta de dheichniúr. Tá an vóta sin caite anois, agus seo chugaibh, in ord aibítre, an deichniúr a roghnaíodh ar an ngearrliosta nua:

Bono
Dr Noel Browne
Michael Collins
James Connolly
Stephen Gately
John Hume
Phil Lynott
Padraig Pearse
Mary Robinson
Adi Roche

Dé réir mar a léim anseo, tá a fhios ag RTÉ cé hiad an Rogha 5 ón liosta sin, agus is orthu siúd a dhéanfar cláir fhaisnéise anois, cúig chlár a chraolfar i Mí Mheán Fómhair na bliana seo.

Nuair a bheidh an cúig chlár sin craolta, beidh deis agaibh vótáil arís, a léitheoirí, an geábh seo le go dtiocfar ar Ireland’s Greatest Figure.

Beidh ainm an duine sin le cloisteáil againn ar an Late Late Show am éigin i Mí Dheireadh Fómhair, deirtear.
.

Croch Suas na Hang Ups

Léigh mé ar maidin go bhfuil Mae Sexton ag bogadh ó dheis go clé, í ag fágáil slán ag na PD’s agus ag crochadh a cóta anois ar chrochán Pháirtí an Lucht Oibre.

Níl a fhios agam an bhfuil an ceart ag Mae Sexton nó nach bhfuil, ach is maith liom an méid seo uaithi, líne a léigh mé ar shuíomh an Indo ar maidin:

“I really never held dear to any particular philosophical ideology. I believe the wastage, the recklessness, the greed that occurred, has everybody re-thinking what they believe in,"

Bhí mé ag éisteacht leis an ‘same old, same old’ ag teacht ó bhéal Martin Mansergh agus Pat Rabbitte ar Tonight with Vincent Browne aréir, an mantra céanna acusan agus atá, feictear dom, ag na polaiteoirí uilig, an ‘party line’ á shiúl acu an uile, gan stad gan staonadh; an ‘party line’ á athbhualadh acu inár dtreo, arís is arís eile, shílfeá, gan athrú suntasach meoin le tabhairt faoi deara agam ó fhormhór na bpolaiteoirí, cé go bhfuil athrú ollmhór tagtha ar staid na tíre.

Is é an smaoineamh a rith liom ar maidin, agus focail Mae Sexton á léamh agam, gurb é an trua nach ndéanann gach polaiteoir sa tír seo an rud ceannann céanna, beagán ‘re-thinking’ of ‘what they believe in’ a dhéanamh, ar mhaithe leis an tír, seachas bheith de shíor ag mantráil go mantach ar mhaithe le páirtí.

Maidir leis na pinsin sin atá á gcur go leataobh le lá nó dhó, ritheann na focail ‘push’, ‘shove’ agus ‘domino effect’ liom.

Ach sin mise, mé beagán tinn tuirseach den lot acu ar maidin, a léitheoirí, rud nach bhfuil féaráilte, i ndáiríre, mar go bhfuil polaiteoirí maithe ina measc, is dóigh liom.

Sin mo rámhaille curtha díom agam anois. Aiféala orm faoi sin. Bainigí sult as an lá.
.

Lá an Domhain

An rud a thaitníonn go mór liom faoin mblagáil seo, tugann sé deis dom postáil ó bhlagálaithe eile a léamh, agus coinníonn siadsan mise ar an eolas faoi na nithe sin nach mbeinn, b’fhéidir, ar an eolas fúthu murach iad, an dtuigeann sibh.

Tharraing Dennis agus Dubhaltach m’aird ar chúpla rud inniu, Lá An Domhain, agus de thoradh sin, tháinig mé ar an bhfíseán seo thíos ó Stewart Brand, físeán a fuair mé ar an suíomh seo.

Más suim leat tuairim an fhir seo a chloisteáil, agus mholfainn a leithéid, is fiú éisteacht leis an méid atá le rá aige ar an bhfíseán, go háirithe más rud go bhfuil tú ar chor ar bith amhrasach faoi imoibreoirí núicléacha, nó in amhras an bhfuil orgánaigh ghéinmhodhnaithe, na GMO’anna sin, sábháilte nó cuidiúil, mar shampla.

Cá bhfios dom, ach b’fhéidir gur Turq atá ionam, agus nach raibh a fhios agam é go dtí inniu! Bhuel, déanaim iarracht breathnú ar rudaí le hintinn oscailte, cibé scéal é. Go mba hé daoibh, a léitheoirí. Más mian libh.



.

Banbholcáin!

Ó sea! Sin é ceart go leor! Nach maith a bhí a fhios agam go dtiocfadh sibhse, a fheara, ar bhealach éigin leis an milleáin a chur orainne.

Gabh mo leithscéal anois, ach tá orm imeacht agus mo chóid mhorálta a léamh, ar fhaitíos go bhfuil damáiste á dhéanamh agam, i ngan fhios dom féin, an dtuigeann sibh. Sea.
.

Bunúdar agus Bunreacht

A bhuí le Dennis, léigh mé na scéalta seo sa National Catholic Reporter aréir. Tá codladh na hoíche ar shiúl uaim le lá nó dhó, agus bím ag rútáil thart ar fud an idirlín, mé go fánach ar thóir eolais fhánaigh, ar fhaitíos go dtarlódh a dhath i ngan fhios dom, an dtuigeann sibh.

Cibé scéal é, sílim go bhfuil am seo na scéalta scaoilteacha scoilteacha crua go leor ar dhaoine cráifeacha; sa chás seo, na daoine sin atá dílis don eaglais Chaitliceach. Fiú mura n-aontaíonn tú leis an reiligiún ar leith sin, agus fiú más fuath leat na scéalta uafásacha sin atá de shíor ag teacht chun solais na laethanta seo, tá daoine uaisle ann a chreideann sa reiligiún sin, agus is trua liom a gcurtrí chéile.

Tá aithne agam ar go leor daoine, cairde liom san áireamh, atá dílis don eaglais Chaitliceach, agus atá buartha faoin méid atá ag teacht ó na meáin éagsúla, agus atá buartha, freisin, faoin méid nach bhfuil ag teacht ón eaglais, ceapaim.

Cé go mbíonn creideamh cuid de mo chairde, in amanna, rud beag, sórt ‘a-la-carte’, mar a déarfá, is daoine maithe iad, daoine nach ndéanfadh dochar d’fhear, do bhean ná d’ainmhí, creidim. Glacann siadsan liomsa mar a ghlacaimse leo, sé sin le rá, glacann muid, le meas, leis na nithe sin atá éagsúil eadrainn. Tagann ár gcairdeas slán as an meas sin, agus maireann sé ar na nithe sin nach bhfuil éagsúil eadrainn, má thuigeann sibh libh mé.

Le déanaí, agus mise á gceistiú faoi nósanna na heaglaise Caitlicí, an nós sin nach ligean do mhná bheith ina sagairt, mar shampla, feictear dom go nglacann a bhformhór acu leis na nósanna sin, mar, dar leo, ‘it is what we were brought up with.’

Ar ndóigh, tá a fhios agam go bhfuil go leor rudaí ‘we were brought up with’ ann, cuid mhór acu a d’athraigh thar na blianta. Ní dochar gur tharla cuid de na hathruithe, cé go ndearna cuid eile acu dochar, b’fhéidir, ag brath ar do dhearcadh. Mar sin féin, is léir go bhfuil daoine fós ag maireachtáil leis na nithe sin ‘we were brought up with’, le nósanna eaglaise, agus le nósanna sochaí ina bhfuil/ina raibh ionchur nach beag ag na heaglaisí sa tír seo, agus i go leor tíortha eile, seans.

Bhuel, ó tharla go dtarraingíonn scéal amháin scéal eile, agus ó tharla mé ag rútáil liom ar shuíomh idirlín an Irish Times aréir, chonaic mé na focail seo ó Eamon Gilmore, focail a tháinig uaidh ag Comhdháil a pháirtí, an Lucht Oibre, ag an deireadh seachtaine:

“It is time, in my view, for a fundamental review of our Constitution. There is much about the Constitution that has served us well, but it is a document written in the 1930s for the 1930s,” he said. “A time when one church was considered to have a special position, and women were considered to be second-class citizens.”

Anois, sin smaoineamh suimiúil, arsa mise liom féin. Tá an saol ag athrú, agus seans, dá réir sin, gur féidir a rá go bhfuil meon na ndaoine ag athrú leis.

B’fhéidir gurbh fhearr bunreacht na tíre a athrú, freisin, le go dtitfeadh sé isteach leis na hathruithe i sochaí na tíre; ach na hathruithe sin a dhéanamh, más féidir é ar chor ar bith, le meas againn ar na nithe sin atá éagsúil eadrainn, agus iad a chur i bhfeidhm ar dhóigh ina mbeimid uile in ann maireachtáil taobh istigh de chóras a aithníonn ár n-éagsúlachtaí, ach a thaispeánann meas dúinn uile.
.

Ag Blagáil nó Ag Stocaireacht?

‘Bhfuil Gaeilge agat ar ‘blowing your own trumpet?’ a d’fhiafraigh sí.
‘M’anam, is dóigh go bhfuil!’ arsa mé féin, ‘Cá bhfaca tú é?’
‘Ar do bhlag.’ a dúirt sí.
‘Ar mo bhlag!’ arsa mé féin. ‘Cail sé sin scríofa agam?
‘Níl sé scríofa, ach shílfeá gur ag ‘blowing your own trumpet’ a bhí tú ar do bhlag inné!’ arsa mo chara, agus í ag magadh fúm.

Bhuel, bhfuil a fhios agaibh, a léitheoirí, ach baineadh geit asam, mar sin féin. Isteach liom ar mo bhlag ar an bpointe boise, agus léigh mé mo phostáil ‘BLAG’ arís. Go sábhála Cé sinn, arsa mé féin liom féin, ach is dóigh go bhféadfadh duine an míniú sin a bhaint as, ceart go leor.

Mar sin féin, ní hí sin an teachtaireacht a bhí uaim a thabhairt, agus is maith a thuig mo chara é sin, agus í ag spochadh asam. Tá aithne aici orm, an dtuigeann sibh, agus tuigeann sí na deacrachtaí a bhí agam agus mé ag tabhairt faoin mblagáil seo ar dtús; an eagla, an easpa muiníne - na nithe sin nach dtuigfeadh an té nach dtuigeann na nithe sin.

Ni raibh uaim, agus BLAG á scríobh agam, ach léitheoirí a mhisniú chun pinn in earnáil na blagála Gaeilge; go dtuigfeadh siad nach gá bheith buartha faoi fhoirfeacht na teanga ná faoi éagsúlacht tuairimí; go bhfuil áit ann dúinn uile in earnáil na Gaeilge, fiú do lucht an chantail.

Agus sin an rud faoin mblagáil, a léitheoir. Mura bhfuil aithne phearsanta agat ar an scríbhneoir, níl agat ach na focail atá os do chomhair ar an mblag, agus is sna focail sin atá tuairim an scríbhneora, agus tuiscint an léitheora, le fáil. An fhadhb atá ann, ar ndóigh, is minic nach mar a shíltear a bhítear. Is iontach an chraic í!
.

Roinn Ainm na Roinne Linn

Ní raibh scéal ná Gaelscéal le fáil i mBun Cranncha ar maidin, agus bhí orm mo chupán caife a ól i gCeann Scríbe, áit a raibh mé ag éisteacht le hIris Aniar ar Raidió na Gaeltachta.

Chaill mé formhór den chomhrá idir an láithreoir, Eibhlín, agus an tAire Ó Cuív, ó tharla mé ag tiomáint timpeall an bhaile ar thóir nuachtán nua na Gaeilge, ach chuala mé an tAire a rá go bhfuil trí lá fós againn ainm eile a thabhairt do ‘An Roinn Coimirce Sóisialaí’, nó leagan nua a chumadh, más mian libh a leithéid, a léitheoirí, sula ndéanfar reachtaíocht ar theideal na roinne nua-ainmnithe sin.

Ar ndóigh, thapaigh Eibhlín an deis, agus ghlac sí an cúram uirthi féin aon mholadh uaibhse, a lucht éisteachta, agus aon mholadh uaibhse, mo lucht léitheoireachta – níor, ahem, níor luaigh sí mo lucht léitheoireachta, ar fhaitíos aon mhíthuiscint, a léitheoirí – cibé scéal é, ghlac Éibhlín an cúram uirthi féin na moltaí uile a ghlacadh ag irisaniar@rte.ie , agus cuirfidh sise na moltaí sin ar aghaidh chuig an Aire.

Más mian leat ainm eile a thabhairt don roinn, ainm eile seachas An Roinn Coimirce Sóisialaí, seo do sheans, a léitheoir. Cuirfidh mé féin tús leis an gcraic, agus roinnfidh mé ceann nó dhó libh, ceann a fuair mé, ó bharr a cinn, ó dhuine ó aonach ar maidin – An Roinn Cúram Pobail, nó An Roinn Cúram Cearta Pobail.

Más buan mo chuimhne ar an gcomhrá ar an gclár, mhol an tAire dúinn leaganacha a thabhairt ina mbeadh an tuiscint ag an bpobal i gcoitinne, ón leagan nua, gurb iad dualgais na roinne aire agus airgead a thabhairt do dhaoine, chomh maith le fostaíocht a chur chun cinn. Ceapaim. Rud éigin mar sin.

Más rud é go bhfuil sibh ag iarraidh é sin a chinntiú, éistigí le focail an Aire ar chlár an lae inniu anseo. Bean na leathéisteachta a bhí ionam ar maidin, an dtuigeann sibh. Easpa Gaelscéal is cúis le mo mhearbhall, is dóigh liom. Ah bhuel, beidh an nuachtán agam go luath, ta súil agam. Idir an dá linn, bímis ag gabháil fhoinn...

♪♫ Roinn Ainm na Roinne Linn...♪♫♫
.

Ag Roinnt Smaointe

Chuir an méid a scríobh Aonghus ina phíosa anseo maidir le dialanna, agus maidir leis an mblagáil, mo smaointe féin ag rith le lá nó dhó.

Níor choinnigh mé dialann riamh, ach amháin ceann faoi fhorbairt na bpáistí agus iad ag fás aníos, ach is dóigh liom go mba chóir don té atá ag coinneáil dialainne bheith cúramach, ach an oiread le lucht na mblaganna, más rud go bhfuil a dhath pearsanta, ná fiú tuairim, le roinnt acu ar phár. Ní féidir na focail scríofa, ná labhartha, a tharraingt siar, agus ní féidir an toradh uatha a tharraingt siar, ach an oiread.

Chomh maith leis sin, tá seans ann go n-athródh meon an scríbhneora le ham, de réir mar a athraíonn an saol, nó de réir mar a athraíonn saol an scríbhneora, b'fhéidir, rud a d'fhágfadh nach ionann a ndearcadh sa todhchaí, abair, agus an dearcadh a bhíodh acu nuair a roinn siad na smaointe sin ar dtús.

Fiú más fánach smaointe an scríbhneora, ní dochar iad a roinnt, cheapfainn, ach a bheith cúramach faoin méid a roinntear, le nach ngoinfear aon duine, an scríbhneoir féin san áireamh, le focail shearbha, ná le focail mhístuama, más féidir é ar chor ar bith.

Is fiú greim a choinneáil ar an smaoineamh sin, is dóigh liom, agus duine ag roinnt ábhar ar bith ar an idirlíon, ach go háirithe. Is minic tráchtanna feicthe agam ar an idirlíon, focail caite ar phár go fánach, shílfeá, daoine ainmnithe, agus daoine gan ainm go minic, ag roinnt a dtuairimí; cuid acu le nimh, cuid acu le milseacht, cuid acu gonta searbh, cuid acu gonta goilliúnach, cuid acu ciallmhar, cuid acu craiceáilte – ag brath ar do dhearcadh féin, ar ndóigh.

San áit a bhfeicfí nimh ag duine amháin, mar shampla, d’fheicfeadh duine eile ciall; san áit a bhfeicfí fírinne ag duine amháin, bíonn masla ann do dhuine eile. Agus sin mar atá an saol. Chuile dhuine agus a ndearcadh féin acu ar ábhar ar leith, ag am faoi leith ina saol.

Tá leabhar urnaithe agam, leabhair a foilsíodh i 1917, ag Coṁluċt na Fírinne Catoilice, leabhar a thug mo mháthair domsa, leabhar a fuair sise ó mo shean-aintín, leabhar a fuair mo shean-aintín óna deartháir i 1919. Tá rannóg ann, Urnaithe Le Rá Ar Ócáidí Áirithe, agus tá an phaidir seo thíos ann, paidir atá le rá ‘Roimh Labhairt’:

‘A Íosa, a Mhic Dé, a bhí ciúin os comhair Phioláit, ná lig dúinne ar dteanga do luascadh gan smaoineamh ar cad atá againn le rá, agus conas é a rá.’

Áiméan, a deirimse.
.

Cougar

Ó tharla mé ag obair idir dhá ríomhaire faoi láthair, ceann le WinGléacht, agus ceann gan WinGléacht faraor, táim ag baint úsáide as an mbord sa chistin, le go mbeidh spás agam an dá ríomhaire a úsáid ag an am céanna. Bhuel, chan ag an am céanna, an dtuigeann sibh, ach tá stuif fós agam ar an seanríomhaire, agus bím ag dul ón seancheann sin go dtí an ceann nua go minic, ag athrú nó ag aistriú rudaí – anordú eagraithe atá ann, i ndáiríre.

Ó tharla mé sa chistin, tá an teilifís ag dul le mo thaobh, agus cloisim scéalta uaithi nach gcloisfinn go hiondúil, dá mbeinn istigh san oifig, áit nach bhfuil aon teilifís. Cibé scéal é, is ann a bhí mé anocht nuair a chuala mé comhrá, ar an teilifís, ar an gclár Midweek ar TV3, faoin bhfocal sin ‘Cougar’. - ‘a woman over 40 who sexually pursues younger men, typically more than eight years her junior..’ an míniú atá ar shuíomh wikipaedia, a chairde, ar fhaitíos go bhfuil duine ar bith agaibh amuigh ansin den bharúil gur cat de shaghas atá ann. Sea.

Ar aon nós, is léir domsa nach bhfuilim ar chor ar bith eolach ar chúrsaí an tsaoil, mar, i ngan fhios domsa, tá an téarma sin ‘cougar’ in úsáid le deich mbliana, dar leis an bhfear seo, Grant Barrett, fear a tháinig ar an téarma san ‘article in the Globe and Mail of Toronto which credits “cougar” to a Canadian website called Cougardate.com, which the story says was started in 1999. It is, as you have guessed, a website where older women can meet younger men.’

Bíodh sin mar atá, bhí an scéal ar Midweek, is dócha, mar gheall ar na scéalta faoi mhídhílseacht Iris bhocht (59) le leaid naoi mbliana déag d’aois, nó, b’fhéidir, mar gheall go bhfuil Madonna (51) mar a bheadh cearc ghoir na laethanta seo, más fíor, agus leaid dhá bhliain is fiche mar ‘lover’ aici. Ar aon nós, is í ceist na cougarála a bhí faoi chaibidil ar Midweek, agus d’éist mé leis an gcomhrá le hiontas, mar a dhéanfadh formhór na mban m’aois-se, mná nach bhfuil ar an eolas faoin gcougaráil seo, beag ná mór. Ceapaim.

Ag deireadh an chomhrá, d’inis an láithreoir, Colette Fitzpatrick, scéal dúinn faoin gcougar iomráiteach sin, Joan Collins, bean a dúirt, nuair a labhair daoine ar an ‘age difference’ idir í féin agus an fear a phós sí, ise 68, eisean 32 bliain níos óige ná í; dúirt Joan faoin ‘age gap’ idir í féin agus é féin: ‘if he dies, he dies…’.

Nár laga Cé í.
.

Too Late Late, a Enda?

Chonaic mé Enda ar an Late Late aréir. Bhí sé cloiste agam ar an raidió cúpla uair ó thús na bliana, agus bhí mé den tuairim go raibh fuinneamh sa bhreis lena fhocail, mar a bheadh sé á réiteach féin chun troda.

Ach aréir, agus mé ag breathnú air, ní fhaca mé ach an meangadh gáire sin uaidh, an miongháire beag a tháinig uaidh ag deireadh abairte, mar a bheadh sé ag iarraidh Ryan, nó an lucht féachana, b’fhéidir, a mhealladh chuige.

Leis an fhírinne a rá, sé a mhalairt a tharla i mo chás-sa, mar cheap mé féin gur chuir an miongháire sin aoibh na hamaide ar an bhfear bocht, agus ní dóigh liom gur fear amaideach é in aon chor.

Le bheith féaráilte, ní dóigh go bhféadfadh sé jab níos measa a dhéanamh den tír ná mar atá déanta ag an dream atá i gceannas i láthair na huaire, an bhféadfadh?
.