Beannacht

Nuair a phós mé, bhog mé as Gaillimh go Dún na nGall. Bhí mé iontach uaigneach, gan aithne agam ar aon duine anseo, ag an am. Bhí sé crua orm slán a fhágáil le mo bhaile, agus le mo mhuintir, fiú agus mé breá sásta tús nua a dhéanamh le m'fhear céile in Inis Eoghain.

Bhíodh An Garraíodóir ina shealoibrí, agus is minic a bhínn sa teach liom féin. B’iad na hoícheanta ba mheasa. Ní raibh fón againn, agus dá mbeadh féin, bheadh sé ródhaor glaoch a chur abhaile, an t-am sin.

D’airigh mé uaim glór agus comhairle m’athar, ach go háirithe. Is iomaí comhrá a bhíodh againn ar chuile ní beo, agus ar chuile ní marbh, d’fhéadfá a rá. Fear spioradálta a bhí ann, agus, thar blianta m'óige, d’éist sé le focail m’amhrais, le tuiscint agus le grá nach beag. Níor chuir sé iallach orm cloígh le haon chreideamh ach le mo chreideamh féin. Ní raibh uaidh ach go mbeinn suaimhneach le mo chuid. D’éirigh leis.

Phós mé i Mí Mheán an Fhómhair. Trí mhí ina dhiaidh sin, bhí sé ag teacht gar den Nollaig, agus bhí uaim mo mhuintir a fheiceáil arís. Bhí Nollaig gan iad romham, ó tharla An Garraíodóir ag obair, agus theastaigh uaim am a chaitheamh le mo dhream féin, roimh thús na féile.

Tar éis deireadh seachtaine a chaitheamh sa bhaile i nGaillimh leo, bhí sé in am dom an turas a dhéanamh ar ais go Dún na nGall.

‘Have you a crib?’ a d’fhiafraigh m’athair díom.

‘No.’ a d’fhreagair mé féin.

Suas leis san áiléar, agus thug sé anuas an mainséar atá le feiceáil sa ghrianghraf thuas. Ceann nua a bhí ann, é fós ina bhosca, ach an chuma air gur chaith sé bliain nó dhó díomhaoin san áiléar, gan aige ach comhluadar na ndamhán alla, a chlúdaigh an bosca lena maisiúcháin féin, facthas dom.

‘You have one now.’ a dúirt m’athair, agus thug sé an mainséar beag, agus barróg mhór, dom.

Tá sé tríocha bliain ó bronnadh an mainséar sin orm, agus tá m'athair álainn imithe ar shlí na fírinne le fada an lá, faraor. Chuile bhliain, ag an am seo den bhliain, téim suas i m’áiléar féin, tugaim anuas an mainséar sin a thug sé dom, agus airím arís a bharróg, agus a ghrá.

Go bhfaighe sibh barróga go leor sa bhliain nua, a léitheoirí, agus go raibh grá nach beag in bhur dtimpeall.
.

Caillte!

Bronntanas, mirlíní, a thug mo pháistí dom maidin Lá Nollag.

Cén fáth?

'Because you lost yours!' a dúradh liom.

Hmmm...

.

Tuismitheoireacht

Thiomáin Gráinneog ó Bhaile Átha Cliath go hInis Eoghain inné, turas a mhair os cionn ocht n-uaire an chloig, cé gur iondúil léi an turas sin a dhéanamh taobh istigh de cheithre huaire an chloig. Bhí sneachta agus sioc ar na bóithre, an dtuigeann sibh, agus, dá bhrí sin, thiomáin sí le cúram.

Ar ndóigh, ní raibh nóiméad suaimhnis ag an máthair seo, go bhfaca mé m’iníon ag seasamh os mo chomhair aréir, ag doras Cheann Scríbe.

Inniu, tá an turas céanna roimh an mBean Neamhspleách agus, ó tharla na bóithre chomh dona céanna fós, beidh an mháthair seo imníoch, arís eile, go bhfeicfidh sí a hiníon ag seasamh os a comhair, ag doras Cheann Scríbe.

Nach suimiúil gur féidir stop a chur le tuismitheoireacht, nuair atá páistí tógtha, ach nach féidir, go brách, stop a chur le himní an tuismitheora.

Nó, an cuid den tuismitheoireacht í an imní sin?
.

Bandits nó Balls?

Blianta ó shin, nuair a tháinig Home and Away ar an teilifís anseo in Éirinn den chéad uair, thug mé faoi deara bearta agus briathra nár réitigh go hiomlán le teagasc an tuismitheora seo.

Bhí an clár ar siúl luath go leor sa tráthnóna, am a raibh mo pháistí ag breathnú ar an teilifís. Bhí sé de nós agam féin, ó am go chéile, súil a chaitheamh ar gach clár ar a mbíodh siad ag breatnú, le go mbeinn ar an eolas, an dtuigeann sibh, ar fhaitíos aon cheo ar tarlú, i ngan fhios dom, mar thuismitheoir.

Nuair a chonaic mé, nó nuair a chuala mé, rud éigin nár thaitin liom, mar thuismitheoir, thug mé comhairle do mo pháistí, agus ní raibh dabht ar bith ina gcloigne, tar éis mo chomhairle a fháil, an raibh an beart, nó an briathar, ar an teilifís ceadaithe sa teach inar tógadh iad, nó, fiú, an raibh sé ceadaithe taobh amuigh den teach inar tógadh iad.

Níor stop mé iadsan ag breathnú ar an gclár, ach bhí mé féin sa chúlra, ag éisteacht, ag breathnú, agus ag comhairliú, nuair ba ghá.

Rinne mé amhlaidh nuair a tháinig ríomhairí ar an saol. D’fhan an t-aon ríomhaire amháin a bhí againn sa chistin, agus, ach an oiread leis an teilifís, cuireadh srian ar an méid ama a chaith siad os a chomhair, agus bhí tuismitheoir ag teacht agus ag imeacht, i rith an ama sin.

Maidir leis na hamhráin lenar éist siad, dá gcloisfinn amhrán, óna mbéal nó ó dhlúthdhiosca, nár réitigh le teagasc an tuismitheora seo, bheadh comhrá agus comhairliú ann arís. Níor stop mé iad ag éisteacht leis na hamhráin chomhaimseartha, ach is dócha, ar bhealach, gur chinntigh mé gurb iad teachtaireachtaí agus teagasc a dtuismitheoirí a d’fhan ina gcloigne, seachas aon teachtaireacht eile. Ceapaim. Tá súil agam.

Bhí mé ag éisteacht leis an raic ar Liveline inniu, raic atá tarraingthe ag an amhrán seo, Horse Outside, leis na Rubberbandits as Luimneach, anuas sa mhullach ar fhear eile as Luimneach, Willie O’Dea.

Bhuel, b'fhéidir gurb é Willie é féin atá ciontach as an raic a tharraingt sa mhullach air féin ach, pé scéal é, tá beagnach milliún go leith amas faighte ag an amhrán, go dtí seo, ar youtube, agus tá an seans ann go mbeidh sé ag uimhir a haon sna cairteacha don Nollaig.

'Sé an smaoineamh a rith liom féin ná go bhfuil an saol ag athrú, ach nach bhfuil sé ag athrú ag an am céanna.

Ó thaobh ‘shock factor’ de, an bhfuil mórán idir amhrán ‘Horse Outside’ an lae inniu, agus na hamhráin ‘Chocolate Salty Balls’, agus 'You Oughta Know', mar shampla, amhráin a bhí ar an bhfód, agus i mbéal go leor páistí, sna nóchaidí, nó an é nach bhfuil ag athrú ach liricí na n-amhrán, mar fhianaise ar a bhfuil ag tarlú sa saol?
.

In Ainm an Athar

Bhí mé ag éisteacht le clár ar an raidió an tseachtain seo caite, agus chuala mé an láithreoir ag labhairt le mná a tógadh sa chéad leath den fhichiú haois. Bhí grá agus pósadh faoi chaibidil acu ar feadh scaithimh.

‘Níl a fhios agam an raibh grá ar bith ann an uair sin…’ arsa foirfeach amháin acu, ‘…bhí tú ag iarraidh bheith pósta agus saol maith a bheith agat….’

Luaigh sí go raibh baint nach beag ag an sagart leis an scéal, go raibh faitíos orthu roimh an sagart; ‘peaca marfach’ a bheadh sa phóg féin, ba dhóigh léi, mura mbeadh tú pósta agus tú páirteach ina leithéid de ghníomh, abair.

Ní ba dheireanaí sa tseachtain, chuala mé scéal faoi bhean, ón aois chéanna, a náiríodh go poiblí ón phuilpid, nuair a saolaíodh páiste di, gan í pósta ar chor ar bith. Cé gur mhian léi, agus lena muintir, an leanbh a choinneáil, níor thug an sagart cead di é sin a dhéanamh.

Arís eile, an tseachtain seo, chuala mé sagart ag tagairt den chúigear a baisteadh ina pharóiste le deireanaí, gan fáinne le feiceáil in aon áit, ‘sadly’, mar a dúirt sé féin.

Cé go raibh sagart lárnach, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile, sna scéalta a chuala mé le seachtain anuas, níor chuala mé ainm athar luaite i gceann ar bith acu.

Meas tú, a léitheoir, an bhfuil sochaí na linne seo fós ag íoc go daor as an neamhaird sin?
.

Elaine Barrett

‘a meangadh gáire agus a súile móra gorma’ an chuimhne is mó atá ag Eileen Barrett ar Elaine, a hiníon álainn a bhásaigh, gan í ach cúig bliana d’aois ag an am.

Bhí fanacht seacht mbliana ar Eileen agus Frank, tuismitheoirí Elaine, sular éirigh leo theacht ar an bhfírinne ó na húdaráis éagsúla, an fhírinne uafásach sin go bhfuair Elaine nimhiú maignéisiam ó shreabhán infhéitheach le táirge lochtach ann.

Bhí Eileen, máthair Elaine, ag labhairt le Eibhlín Ní Chonghaile, ar chlár Iris Aniar ar maidin, agus is truamhéalach amach is amach an scéal a d’inis sí dúinn.

Faraor, ach ‘is é Adhmaidin an t-aon chlár a mbeidh podchraoladh ar fáil dhó…’, a deirtear linn, agus, dá bhrí sin, níl a fhios agam cén deis a bheas agaibh clár iontach Iris Aniar an lae inniu a chloisteáil arís.

An méid sin ráite, tá súil agam go mbeidh sé, ar a laghad, ar leathanach na ‘Cláracha Speisialta’ acu, gan mhoill. B’fhiú é a chloisteáil, i gcuimhne ar Elaine aoibhinn, cailín beag ag a raibh meangadh gáire álainn agus súile móra gorma.
.

Lá na nAithreacha

Súil agam go mbeidh/raibh lá deas agaibh, a fheara!
.

Pionós Corportha

Níl sé i bhfad ó shin ó bhí a leithéidí seo inghlactha, ach tá a fhios againn anois nach bhfuil sé ceart a leithéid a dhéanamh, nach bhfuil?

Más rud go gcreideann muid nach bhfuil sé ceart bean a bhualadh, an féidir glacadh leis go mbeadh sé ceart go leor páiste a bhualadh, b’fhéidir ‘a bit of a slap’ a thabhairt do pháiste, nó ‘smitín’ a thabhairt dó, mar a thug Bernie Ní Fhlatharta air ina halt ar leathanach 13 de Ghaelscéal na seachtaine seo caite, ‘Ar cheart do Chomhphobal Eorpach cosc a chur ar phionós corportha?’

Dar le Bernie, ‘Níl mise ar son gasúir a ionsaí go rialta ach níl a fhios agam céard atá mícheart le cúpla smitín a thabhairt más gá.’ Agus, is léir go bhfuil síciatraí ann a cheapann go bhfuil gá le smitín, b’fhéidir, ‘particularly if it is to keep the child safe. If a child is going to put his hand in the fire, a slap can stop him being burned.’

Agus, an smitín a bhí i gceist ag Amanda Brunker, ar chlár Ireland AM ar TV3, nuair a dúirt sí, faoin mbualadh a thug sí dá beirt mhac, duine acu ceithre bliana d’aois, an leaid is óige dhá bhliain d’aois, ‘I have smacked them hard enough to leave a visible mark…I don’t do it often but at least I am honest. People try to be too PC.”

Cén uair a bhíonn ‘gá’ le ‘smitín'? An bhfuil a leithéid de rud ann agus ‘smack’ atá 'PC'? An bhfuil sé ceadaithe slat a úsáid, nó flip flop a úsáid, nó lámh a úsáid? An bhfuil ‘visible mark’ ceadaithe? Cá bhfuil an teorainn?

Lámha suas anois…
.

An Turas go Tír na nÓg

An tseachtain seo caite, tháinig drochscéal amach is amach aniar aduaidh ar mhuintir Chonamara, Árann, Áth Cinn, agus Loch Gorman. Fuair Sarah Byrne, Sorcha Rose McLaughlin, Teresa Ní Mhaolaoidh, agus Marie Stephanie Ní Chonghaile bás i dtimpiste uafásach, agus tá a gcara, Michelle Ní Dhomhnaill as Cill Rónáin, go dona tinn fós san ospidéal.

D’éist mé leis an gclár Ardtráthnóna ar phodchraoladh anseo cúpla lá ó shin. Ar an gclár, bhí Máirtín Tom Sheáinín ag labhairt leis an Athair Mícheál Ó Braonáin as Leitir Móir, áit arb as do Theresa, agus bhí sé ag labhairt le mo dheartháir, Eoin, lena mbíodh Marie Stephanie ag obair ag an deireadh seachtaine.

Bhí an clár iontach brónach, crua ar rannpháirtithe agus ar éisteoirí, cheapfainn, gan trácht ar dhuine ar bith atá muinteartha leis na mná óga áille sin atá imithe ar shlí na fírinne.

Go mbeidh sólás acu, agus ag muintir Mhichelle, cailín atá fós go dona tinn, agus ag a gcuirim gathanna dearfacha go laethúil.

Dán thíos a chum mé inné, i gcuimhne agus i gcomhbhrón.

Ógbhás

Ciúnaíonn toirneach ‘s tintreach
Fiú má réabann siad spéir an domhain mhóir
Ach má ghoidtear uait guth binn na naíonán
Ansin ciúnaítear choíche a nglór

Maolaíonn gála na gaoithe
Fiú má shéideann i bhfiántas is sceoin
Ach má mhúchtar ort anáil an linbh
Ní mhaolaíonn an caoineadh ná’n brón

Imíonn sneachta ‘s leac oighir
Fiú má luíonn ar gach garraí ‘s bóthar
Ach má thógtar uait barróg an pháiste
Ansin imíonn uait boige ‘gus teocht

Triomaíonn deora na báistí
Fiú má shileann siad deora ar dheoir
Ach má sciobtar uait beatha an óige
Ní thriomaíonn na deora go deo.


Ó chum mé an dán sin, chuala mé, ar maidin inniu, go bhfuair leaid óg, sé bliana déag d’aois, as Ceantar na nOileán, bás i dtubaiste bhóthair aréir, díreach siar an bóthar ón áit inar tógadh mé féin. Guím ar a shon, agus ar son na dteaghlach uile atá faoi bhrón inniu.
.

Keith, Ken agus Paddy Barry

Éistigí, le bhur dtoil, a léitheoirí, má bhíonn deis agaibh, leis na comhráite sin a bhí ar chlár Marion Finucane ar maidin inniu, Dé Sathairn, an 19 Meán Fómhair, 2009, rud beag roimh mheán lae, agus a chríochnaigh ag meán lae.

Tá sí i gcomhrá le Ken, athair le Keith Barry, garmhac le Paddy Barry, an seanfhear bocht sin, 82, a fágadh gan aithne gan urlabhra ina theach féin i bPort Láirge oíche Dé Céadaoin, tar éis an ionsaithe uafásaigh sin a rinneadh air.

Éist le Ken, agus lena mhac, Keith, a bhí ag labhairt le Marion díreach roimhe, agus má bhíonn fonn ort, éist leis na focail ‘cearta’ a thagann ó Dermot Ahern, ár Aire Dlí agus Cirt, Comhionannais, agus, ahem, Athchóirithe Dlí, agus é i gcomhrá le Marion ina dhiaidh sin, na ‘focail chearta’ sin uaidh ag tarlú mar thoradh ar chomhrá Keith le Marion; comhrá Ken ag tarlú mar thoradh ar chomhrá Dermot Ahern le Marion.

Go sábhála Cé sin, a léitheoirí, ach céard atá i ndán don tír seo ar chor ar bith! Agus, céard sa sioc a dhéanfar le haire a thabhairt mar is ceart agus mar is cóir, agus mar atá tuillte acu uile, dár bpinsinéirí bochta leochaileacha éislinneacha eaglacha?
.

Éire na bhFáiltí

Bhí mé ag éisteacht le Liveline an lá cheana, cúrsaí chomhlacht Thomas Cook faoi chaibidil, an láithreoir ag labhairt le cúpla duine a bhí páirteach sa ‘sit-in’, lock-in, nó ‘lockout’, cibé teideal is fearr leat féin.

Bhí fear amháin ar an gclár, Brian, agus bhí sé ag cur an sit-in/lock-out i gcomparáid, shílfeá, leis an méid a tharla sa 1913 Lock-out. An comhlacht ‘British’ a thug sé ar chomhlacht Thomas Cook, cé gur thuig mé ón alt sin ar irishtimes.com go gceapann Gerry Doherty gur 'rich German-owned company' atá ann, agus go bhfuil an comhlacht ag 'deserting Ireland after 125 years', más fíor. An é go gceapann siad go bhfuil peaca sa bhreis i gceist má tá an comhlacht ‘British’ nó ina 'rich German-owned company', meas tú?

Ar ndóigh, b’fhéidir nach é sin a bhí i gceist acu ar chor ar bith, ach ní raibh an fear ar Liveline sásta leis an gcomhlacht, cibé scéal é. Agus é ag leanúint ar aghaidh lena óráid staire, é ag iarraidh muintir na tíre seo a spreagadh chun céille, is dócha, cibé ciall í sin a mhaireann ar fhuílleach na haimsire caite, dúirt sé "It takes women like this to stand up. Countess Markievicz and all the others would be proud of them."

Bhí Avril ar an gclár freisin, bean chomh cróga sin gur fhan sí, agus í beagnach réidh le páiste a bheith aici, go mídhleathach istigh i bhfoirgnimh Thomas Cook lena comhghleacaithe. Cibé arbh é an strus a bhain lena cinneadh fanacht san fhoirgneamh, nó arbh í an choscairt a bhuail í nuair a tháinig na gardaí isteach lena gcuid obair dhleathach a thabhairt chun críche, ach chinn páiste Avril a theacht ar an saol, rud a rinne sí ní ba dheireanaí sa lá, go dleathach agus go sláintiúil, san ospidéal. Agus fearadh na fáilte roimpi.

Bhí faoiseamh faighte ag Avril, shíl mé, fiú go raibh athair an linbh fós sa chúirt ag ‘purging his contempt’ mar gheall gur fhan seisean san fhoirgneamh go mídhleathach freisin. Ba léir go raibh meascán de mhothúcháin ag Avril, mar sin féin, í buartha faoin méid a bhí ag titim amach de thoradh an ‘sit-in/lock-out’ mídhleathach, ach áthas uirthi go raibh a hiníon slán sábháilte lena taobh, in ainneoin an méid a tharla.

Agus é ag tagairt don pháiste nuabheirthe, "Name?" a d’iarr an láithreoir ar an máthair chróga Ghaelach, iar-oibrí an chomhlachta ‘British’ lena raibh sí fostaithe le blianta fada. Ainm álainn. Fáilte go hÉirinn 2009, a Chelsea!
.

Colm agus Paul

Bhí mé tinn le cúpla lá anuas, gan ann ach tinneas beag nach fiú trácht air, agus ní raibh fonn scríbhneoireachta orm. Ní minic a tharlaíonn sé ach, ar na laethanta uaigneacha sin, glacaim rudaí go réidh agus caithim go leor ama i gcomhluadar an Gharraíodóra, ag ól caife agus ag machnamh ar chúrsaí an tsaoil.

Is minic a ritheann an smaoineamh liom, go mór mór ar na laethanta sin, nach mbeadh cuma ar bith ar an saol seo gan an fear uasal sin le mo thaobh, buíochas ó mo chroí ag dul go rialta ag an gCé sin a thug deis dom bualadh leis an nGarraíodóir, agus áthas orm gur phósamar. Bhí an bheirt againn iontach óg ag an am; eisean rud beag níos óige, gan é ach bliain is fiche, mise dhá bhliain is fiche.

Dhá bhliain ina dhiaidh sin, thosaíomar ag cur leis an teaghlach, go dtí go raibh cúigear againn ann, mé féin agus é féin fós inár bhfichidí. Tháinig tuismitheoireacht go nádúrtha chuig an mbeirt againn, agus bhí an streachailt chéanna againne agus a bhíonn ag teaghlach ar bith agus iad ag tógáil clainne.

An méid sin ráite, níl sé sin iomlán fíor. Cé go raibh deis againn ár ngrá a roinnt agus ár bpáistí a thógáil de réir reachta stáit agus eaglaise, bhí, agus tá, cúplaí ann agus ní raibh, agus níl fós, na cearta céanna acu agus a tugadh dúinne.

Má bhíonn deis agaibh, a léitheoirí, éistigí le ‘Miriam meets…’ na maidine seo. Éist le Colm O’Gorman agus a pháirtí, Paul, ag labhairt ar a ngrá, ag labhairt ar a dteaghlach, ag labhairt ar na constaicí a cuireadh ina mbealach, nár cuireadh riamh romhainn mar lánúin.

Níl reachtaíocht na tíre seo, stát ná eaglais, ag tabhairt na gcearta céanna dóibhsean agus a tugadh don Gharraíodóir agus dom féin thar na blianta, cé gur léir domsa nach bhfuil a dhath de dhifear eadrainn, mar chúplaí, ach gur beirt fhear iadsan.
.

Lá na nAithreacha

Is é inniu an 21 Meitheamh, an Lá is Faide den Bhliain, nó Grianstad an tSamhraidh mar a thugtar air go minic. Is é inniu Lá na nAithreacha, sa tír seo ar aon nós.

“Happy Father’s Day” a dúirt an Garraíodóir liom ar maidin, fios maith aige go raibh dearmad iomlán glan déanta agamsa den ócáid mhór seo. Ach, ní ormsa atá an locht, an dtuigeann sibh, ach ar mo pháistí. Is orthusan atá an locht mar nach bhfuil siad ina gcónaí linn níos mó. Níl siad anseo, mar a bhíodh chuile bhliain eile go dtí seo ó rugadh iad, le mise a thabhairt ar m’aire faoin lá mór seo.

Agus, níl m’athair féin beo, faraor. D’fhág sé an saol seo, gan súil agam lena imeacht, cuireadh faighte aige ó áit éigin eile i bhfad ón saol seo, agus i bhfad ó mo thuiscint. Bhí mé fós ró-óg, ag 28 bliana d’aois, le hathair a chailleadh chomh tobann sin, agus gan choinne. Is dócha nach mbíonn aois ar bith feiliúnach do chaillteanas chomh mór sin, ach nuair a fheicim mo pháistí féin, An Bhean Neamhspleách beagnach ar chomhaois liom féin nuair a chaill mé m’athair, tuigim go rómhaith arís an tábhacht a bhaineann le hathair i saol clainne, is cuma cén aois iad na páistí, is cuma cén aois an t-athair.

“I wish I had childhood memories of my father.” a dúirt bean liom an tseachtain seo. Anois, tá athair na mná seo fós beo agus tá sí iontach mór leis, agus chuir an ráiteas sin uaithi iontas orm. “What do you mean?” a d’iarr mé féin. Chuir a freagra brón orm. “He’s such a lovely man, but he was never there when we were younger, always working or playing golf or some such. When he was around, he was lovely, but I’d love to have memories of him bringing us to the beach, or for walks, or having long chats with us, like he does now.” a dúirt sí.

Tá cuimhní cinn iontacha agam ó m’athair, agus faoi m’athair. Chaith sé go leor ama inár gcuideachta agus muid óg, ag comhrá linn, ag spraoi linn, ár dteagasc, ár dtreorú. Chuir sé smacht orainn, mar ba ghá go minic, ach thug sé barróga go fial dúinn; an bharróg dheireanach uaidh fós úr i mo chuimhne, mar nach bhfaighidh mé aon cheann eile uaidh go brách, ar an saol seo ar aon nós. Nílim iomlán cinnte faoin todhchaí, an dtuigeann sibh.

Cibé scéal é, tabharfaidh mé an Garraíodóir liom amach le haghaidh greim le hithe ar ball; bronntanas beag uaim, an smaoineamh mall ag teacht chugamsa, an cuireadh mall ag teacht chuigesean, ach mo bhuíochas dá thacaíocht thar na blianta iomlán dáiríre buan mar sin féin. Ní bhíonn gá le cártaí eadrainn, go minic. Is maith atá a fhios aige gur ar scáth a chéile a mhair muid an tuismitheoireacht a rinneamar, agus atá fós á dhéanamh, bíodh is go bhfuil ár bpáistí tógtha anois, agus is maith atá a fhios aige go mbeidh siad anseo ar ball, iad á mhilleadh le bronntanais agus barróga, freisin.

Ach, seo mo chomhairle agus mo bheannacht chuig na haithreacha uile atá á léamh seo inniu – am a chaitheamh, ní inniu amháin ach go rialta, i gcomhluadar bhur bpáistí. Agus, roinnigí barróga go minic leo. Bíodh na barróga sin láidir, agus lán le grá, meas, agus sonas. Tá na barróga sin iontach tábhachtach ar fad, mar nach bhfuil a fhios ag aon duine againn cén bharróg í an bharróg dheireanach.

Bainigí sult as an lá, a fheara.
.

Na Trí R

Bhí An Bhean Neamhspleách sa bhaile don deireadh seachtaine, an chéad uair é aici Ceann Scríbe a fheiceáil mar theaghlach, seachas mar theach, an dtuigeann tú. Is mór liom a comhluadar nuair a bhíonn sí linn, agus tugann sé deis dúinn, mar chlann, dinnéar nó dhó a ghlacadh le chéile, an cúigear againn ag cogaint agus ag caint ar chúrsaí an tsaoil.

Rinneamar iarracht, mar thuismitheoirí, na páistí a thógáil lenár bprionsabal féin mar chúlra taca. Ba é bunús an teagaisc sin uainn, tá súil agam, ná meas ar an gcine daonna agus ar an dúlra, ach a bheith airdeallach ar fhíricí agus ar fhírinní an tsaoil freisin; iarracht a dhéanamh, i gcónaí, a bheith ionraic; gan aon bhriathar ná aon bheart a dhéanamh, d’aon turas, a ghoilfeadh ar dhuine ná ar ainmhí.

Chuir mé isteach na focail sin ‘d’aon turas’ mar is iomaí briathar agus beart a rinneadh sa saol, go soineanta, agus gan súil leis an té a rinne é, ná a dúirt é, go raibh dochar á dhéanamh leis an mbeart nó leis an mbriathar sin. Is minic maithiúnas tuillte ag an duine, mar gurb iad féin is mó a fhulaingíonn ina dhiaidh sin. Ach, sin scéal eile, agus tiocfaidh mé ar ais chuige, lá éigin eile.

An méid sin ráite, ní bhíonn a fhios ag tuismitheoirí cén méid dá dteagasc ná dá gcomhairle a thabharfaidh a bpáistí leo isteach sa saol. D’fhéadfadh sé go dtabharfadh siad droim láimhe go hiomlán don teagasc sin, nó, i gcásanna eile, go bhfuil an teagasc brúite agus buailte chomh trom sin orthu nach bhfuil an dara rogha acu ach cloí leis, ar fhaitíos na bhfaitíos. Cibé scéal é, rinneamar, mé féin agus an Garraíodóir, ár ndícheall lenár dtriúr féin, agus bhí an toradh romhainn ag an mbord ag am dinnéir inné.

Ceann de na scéalta a bhí faoi chaibidil againn ná scéal ‘Honest Tom’, an fear a thug an ticéad lotto, ar fiú €350,000 é, ar ais don fhear a d’fhág an ticéad ina dhiaidh sa siopa. Ní raibh an scéal seo cloiste ag An Bhean Neamhspleách, a dúirt “And why wouldn’t he?!”, ionadh uirthi go ndéanfadh aon duine a mhalairt. D’aontaigh an bheirt eile léi. Choinnigh mé orm ag ithe, agus mo smaointe ag argóint lena chéile. An é nach dtuigeann mo pháistí go bhfuil daoine amuigh sa saol atá mímhacánta? Ar cheap siad gur ait an rud scéal mór a dhéanamh do scéal an ionracais? Sa lá atá inniu ann?

Ansin, tháinig scéal na bpáistí bochta sin chun boird, scéalta uafásacha na bpáistí sin a bhí faoi chúram na n-eaglaisí agus an stáit. Labhair siad, freisin, ar feadh scaithimh, ar chogaí agus ar choimhlintí. Agus mé ag éisteacht le tuairimí mo pháistí, agus na hábhair sin faoi chaibidil acu, mhaolaigh m’amhras. Ba léir gur éist siad, agus gur fhoghlaim siad Na Trí R chomh maith, agus go bhfuil siad iomlán aireach agus airdeallach ar Rialtais, Reiligiúin agus Rannpháirtithe.
.

Uimhir a hAon

Ó tharla mé as baile lá na vótála, chuir mé glaoch ar Ghráinneog le cinntiú nach raibh dearmad déanta aici féin agus ag An Pluiméir vóta a chaitheamh. Beidh mé i mo thuismitheoir go brách na breithe!

“Now, should I put an ‘X’ beside the person I want to vote for?” a dúirt sí, agus í ag magadh fúm. “Very funny.” a dúirt mé féin. Mar sin féin, is cosúil go bhfuil go leor daoine ann nach dtuigeann an dóigh le vóta a chaitheamh mar is ceart. Tá daoine ann a chuireann ‘X’ roimh ainm an iarrthóra, agus a dhéanann sin síos tríd an bpáipéar ballóide, is cuma cén méid vóta atá á chaitheamh acu ar an bpáipéar ballóide ar leith sin.

Tá daoine eile ann a chuireann uimhir 1 roimh ainm iarrthóra ar pháipéar ballóide amháin, agus a leanann ar aghaidh le huimhir 2 ar an gcéad pháipéar ballóide eile, agus mar sin de, gan tuiscint acu go gcaithfear tosú le huimhir 1 arís ar an dara páipéar. Agus tá daoine eile fós a chuireann 1,2,3, ó bharr go bun ar an bpáipéar ballóide, sé sin, tugann siad uimhir 1 don chéad ainm, uimhir 2 don dara hainm, uimhir 3 don tríú hainm, is cuma cén t-ainm atá ann, mar nach dtuigeann siad céard atá i gceist. Tá daoine ann nach ligfeadh orthu féin nach dtuigeann siad, agus tá daoine ann nach dtuigeann nach dtuigeann siad. An dtuigeann sibh? Sea.

Ar ndóigh, tá daoine ann a mhilleann a vótaí d’aon turas, mar go bhfuil siad bréan de na hiarrthóirí uile agus den rialtas, b’fhéidir, ach is léir go bhfuil go leor daoine ann nach bhfuil in ann vóta a chaitheamh mar is ceart. B’fhéidir gurb fhiú don rialtas fógraí teilifíse a chur ar fáil, amach anseo, roimh an gcéad toghchán eile, a thaispeánfadh an modh vótála do dhaoine, le nach mbeadh a vótaí ag dul amú orthu de thoradh easpa tuisceana. Níl ann ach smaoineamh. Sin mise. De shíor ag cur sróine san áit nach mbaineann léi.

Ní ba mhoille sa lá, chuir mé glaoch ar An Pluiméir. “Did you vote, son?” a d’iarr mé féin. “I did.” a dúirt sé. “And do you know who got my number 1 vote?” a d’iarr sé. “No, son, and I don’t need to know. That is your business.” a dúirt mé féin. “You.” a dúirt sé. “You always get my number 1.” Anois, nach ndearna mé jab maith agus mé ag múineadh an leaid sin…
.

Cuibhreann na gCaogaidí

Tá bliain eile curtha díom agam i gCuibhreann na gCaogaidí, nó, ag brath ar do dhearcadh, bliain úr eile ag tosú. Is maith liom an tráth ina bhfuilim anois. Fiú le mo chroí fós ag cneasú ó bhás tobann tubaisteach mo dheirféar áille, tá an cuibhreann seo torthúil, agus táim ag treabhadh liom.

Ó tháinig mo pháistí ar an saol, is orthu siúd a dhírigh mé m’aire den chuid is mó, aird nach beag á tabhairt agam ar an nGarraíodóir freisin, ar ndóigh, ó am go chéile. Ach, ba iad na páistí an chloch ba mhó ar mo phaidrín le beagnach ocht mbliana is fiche. Sin rogha a rinne mé agus chloígh mé leis, gan mórán airde agam ar mo mhianta eile, agus níl cathú ar bith orm go ndearna mé é sin. Feictear dom go bhfuil an triúr acu fréamhaithe go maith ina gcuibhrinn féin, bail ó Ché agus óna dtuismitheoirí orthu.

Inniu, agus mé i mo shuí ag mo ríomhaire ag scríobh liom, agus ag déanamh mo mhachnaimh orm féin, tá ábhar machnaimh eile ag fanacht le m’aire agus le m’airde. Tá cíor thuathail an tsaoil á chogaint agam, agus beidh mé ag roinnt na dtorthaí libh, anois is arís. Sin mo mhian. Ceann acu.
.

An Bhean Neamhspleách

Is í An Bhean Neamhspleách an duine is sine den triúr a saolaíodh ó mo bhroinn. Ar ndóigh, bhí baint nach beag ar an nGarraíodóir leis an scéal freisin, agus tá a ghéinte le feiceáil go soiléir ar a haghaidh i bhfianaise air sin.

D’fhág sí an teaghlach, le freastal ar an ollscoil, nuair nach raibh sí ach seacht mbliana déag d’aois, agus ní sách minic ann í ó shin. Sa bhaile, chan san ollscoil. Le céim faoina hascaill aici, chuaigh sí ag obair i gCill Mhantáin ar feadh cúpla bliain ach tá sí ag obair i mBaile Átha Cliath le roinnt blianta anuas.

Is bean mhór rugbaí í; sé sin le rá, is maith léi rugbaí go mór, ach ní hé sin le rá gur bean mhór í. Bhí sí i nDún Éideann don deireadh seachtaine, í féin agus cúigear cairde léi, agus nach aoibhinn dóibh – comhghairdeas leis na Laighnigh! Nach iontach an rud deá-scéala a fháil in am seo an chiorraithe!

Bím i dteagmháil léi go rialta, beagnach chuile lá, mar a dhéanann an Garraíodóir, agus mar a dhéanann gach aon tuismitheoir, ceapaim, nuair a bhíonn iníon nó mac as baile. An tseachtain seo caite, chuir mé ríomhphost chun bealaigh ag mo mhuintir, ag mo chlann agus ag mo dhlúthchairde, ag insint dóibh go raibh Ceann Scríbe bainte amach agam, ach go raibh mé iontach buartha nach mbeadh Ciara liom sa teach seo go brách. Seo thíos na focail ón gcárta a tháinig chugam, cúpla lá ina dhiaidh sin, ón gcailín álainn sin ar a dtugaim ‘m’iníon’, le bród agus grá nach beag:

“Mum,

With reference to what you said in the email about how sad you are that Ciara will never walk through the doors of ‘Ceann Scríbe’, I beg to differ. You see, Mum, I believe she was there from the start; she put pen to paper and helped with the design, she levelled the foundations, she decided on designs/colours/fittings with you; she lay the first brick, she walked with you when you carried the candle for her, she entered the house with you on your first day – and she never left you. She’s as much at home as you are. Welcome home.”

Dán beag daoibh; ceann a scríobh mé ar an lá ar fhág An Bhean Neamhspleách an teaghlach; téada á ngearradh, croíthe tuismitheoirí ag briseadh:


Imeacht

Pian an scartha i súile fliuch
Focla gan labhairt ó bhéal ina thost
Tocht á thachtadh i scornach docht
Croí ag briseadh le mothúchán nocht

Fulaingt i gcroitheadh lámh chineálta lách
Fáisceadh saoil i mbarróga chách
Máthair ‘s athair ag seasamh le slacht
Ag fágáil slán ag iníon nó mac
.

WYSIWYG

An raibh a fhios agat, a léitheoir, gur Noob mise? Nó fiú Newbie! Nach deas sin do bhean i gCuibhreann na gCaogaidí. Oh, is maith liom an leabhar seo 'Google Blogger for Dummies', agus é mo chur isteach i nGarraí na nGirseach arís!

Sea, Noob nó Newbie an t-ainm a thugtar do “a person who is new to blogging or forum participation or another online activity”. Anois céard a déarfá le Gaillimh! Ach, éist, tá lurker amuigh ansin freisin: “a person who frequently reads blogs but doesn’t leave comments or make his presence known.”! An gcreidfeá sin? Duine le héadaí agus gloiní dorcha gréine orthu, ina suí sa dorchadas, ag faire, ag léamh, go ciúin. Ag speiceáil.

Agus seachain an troll sin: “A person who posts comments intended to detract from the ongoing conversation on a blog.”. (Tá páistí ann a thabharfadh ‘tuismitheoir’ ar an duine sin, ach sin scéal eile.). Gan trácht ar an flame dána sin ar “a message, a comment, a blog post, or another online published submission intended to attack or undermine another person.” iad. Go bhfóire Dia orainn!

Agus is féidir ‘tracker’ a fháil le fáil amach “where visitors to your blog are coming from”. Is fiú an chaibidil iomlán “Tracking your stats” a léamh le go mbeidh a fhios agat go díreach céard atá ag dul ar aghaidh má bhíonn ceann de na trackers seo ar shuíomh ar bith. Luafaidh mé dhá fhocal leat, a léitheoir; Deartháir Mór!

Anois tá a fhios agam céard is ciall le RSS: Really Simple Syndication. Sea, nach bhfuil sin really simple? Tá baint éigin aige le feed reader. An fear sin leis na gloiní gréine arís, ag réiteach dinnéir agus spam ar an mbiachlár aige b’fhéidir. Ní maith liom spam. Feoilséantóir mé.

Ach is maith liom WYSIWYG: “What You See Is What You Get”. Sea, sin mise anois.

Bróga na Maidine

Bím i mo shuí roimh an nGarraíodóir (m’fhear, agus tá scéal taobh thiar den leasainm sin a roinnfidh mé libh amach anseo) an chuid is mó den am. Creidim go n-éiríonn scríbhneoirí, nó daoine a dtaitníonn scríbhneoireacht leo, luath go maith ar maidin go hiondúil. Bíonn barraíocht ag dul ar aghaidh i mo chloigeann go minic agus faighim faoiseamh as na smaointe sin a chur ar pár. Mo chuimhne, ceist agam oraibh! Cé acu is cirte – ‘ar pár’ nó ‘ar phár’? Tá ‘ar phár’ sa chaint agus, seans, sa chaighdeán, ach tá ‘ar pár’ ag Dinneen agus ag WinGléacht. Bhur mbarúil?

Ar aon nós, bíonn péirí bróg ag bun an staighre romham chuile mhaidin. Aithním iad den chuid is mó mar is ann a fhágann mo chlann féin, agus an Garraíodóir, a mbróga chuile oíche. Mise an t-aon duine a thugann mo bhróga liom agus mé ag dul suas an staighre chun leapa, mar go mbíonn siad ar mo chosa go minic is dócha!

Ag an deireadh seachtaine, is minic a bhíonn bróga ann nach n-aithním. B’amhlaidh ar maidin. Bhí sé de nós riamh ag mo pháistí cara nó dhó a thabhairt leo abhaile san oíche dá mba rud é nach raibh an cara sin in ann tacsaí a fháil abhaile; nós a mholamar mar thuismitheoirí, seachas iad a fhágáil san fhuacht nó san fhearthainn, nó, níos measa arís, iad a fhágáil leo féin i gcontúirt. Mar sin, ag an deireadh seachtaine, is iomaí duine sa bhreis a chloisim ag teacht anuas an staighre, agus iad slán sábháilte, ach amháin go mbíonn póit ar dhuine nó dhó acu! Bíonn an taephota réidh faoi choinne na faidhbe sin!

Ar aon nós, tá an cailín is sine againn sa bhaile don deireadh seachtaine, agus bhí sí féin agus a siblíní ar an town aréir. Is maith leis an nGarraíodóir comhrá a bheith aige leis na páistí, go háirithe ar maidin. Maíonn sé gurb é sin an t-am is fearr le heolas a fháil uatha mar go mbíonn siad róthuirseach le bheith faireach ar an gcomhrá leis! Buaileann sé cnag ar dhoras an tseomra ar dtús, le cinntiú go bhfuil an duine sa seomra sin ina d(h)úiseacht, agus isteach leis má chloiseann sé ‘Yes, Dad!’ Is minic a chloisim é féin agus na páistí thuas staighre ag comhrá agus ag gáire le chéile, go háirithe anois agus iad uile ina bhfichidí. Níl an Garraíodóir. Ina fhichidí. Chan a cholainn ar aon nós.

Ach, le blianta beaga anuas, breathnaíonn sé ar na bróga ag bun an staighre sula mbuaileann sé cnag ar dhoras ar bith. Tá fáth leis sin. Níor mhaith leis siúl isteach i seomra ar bith ar fhaitíos go mbeadh duine, nach mbeadh ar a aithne, istigh roimhe. Maidin inné, bhí péire amháin ann nár aithin sé agus chaith sé an mhaidin ag siúl timpeall na háite ag iarraidh a shamhlú cén seomra ina raibh úinéir na mbróg. An fear bocht. Bhí fanacht fada air mar níor éirigh ceachtar den triúr, ná úinéir na mbróg strainséartha, go dtí tráthnóna. Tá dhá phéire bróg nach n-aithním ag bun an staighre ar maidin. Beidh sé ina chraic ar ball!

Garraíodóir

D’fhéach mé ort
Do dhroim cromtha
Sa gharraí ar chúl an tí

Do lámha ag obair
Ag tochailt agus ag tarraingt
Tríd an gcré agus na bplandaí

Plandaí a d’fhás lenár bpáistí
A bpréamhacha láidir,
A n-áilleacht nochtaithe
Faoi do chúram agus do chothú

Sheas tú go mall
Uallach na haoise ar do chnámha
Ach sásamh do shaothair
Breactha ar d’éadan cineálta

Shéid tú póg i mo threo,
síol eile á chur
ag an ngarraíodóir
a choinníonn mo ghrá faoi bhláth.