Deora

Bhí cara liom, agus mé féin, sa Millennium Forum i nDoire aréir, áit a raibh seó ag Dara Ó Briain, fuirseoir a thaitníonn go mór liom.

Ó bhásaigh mo dheirfiúr trí bliana ó shin, is minic deora bróin i mo shúile. Aréir, ba dheora gáire a bhí iontu, agus d’fháiltigh mé rompu, mar a bheadh seanchara tar éis cuairt a thabhairt orm, cara nach bhfaca mé le fada.

Nach suimiúil an rud iad deora, a léitheoirí? Tagann siad ón bhfoinse chéanna, cé nach í an fhoinse chéanna is cúis leo, mar a déarfá.

Níl a dhath de dhifríocht idir, abair, blas agus dath na ndeor, is cuma brón, áthas, gáire, pian, nó fiú oinniún, dá spreagadh chun silidh.

Dá mbeadh dath agus blas orthu, meas tú cén dath, nó cén blas, a chuirfeadh na mothúcháin éagsúla ar dheora?
.

Vása agus Clog

An rud a thug mé faoi deara faoi cheardlanna scríbhneoireachta, a léitheoirí, ná go dtagann siad idir mise agus codladh na hoíche. Ní roimh an gceardlann a tharlaíonn sé sin, an dtuigeann sibh, ach ina diaidh.

Feictear dom go mbíonn ábhar na ceardlainne ag teacht abhaile liom, é ag dul timpeall i mo chloigeann, mar a déarfá; tobsmaointe ag líonadh m’inchinncheall le hábhar nua scríbhneoireachta. Idir dheireadh na ceardlainne agus am luí ar an lá, ní bhíonn stop leis na smaointe cruthaitheacha.

Aréir, tar éis cheardlann an lae inné, bhí creatlach scéil ag croitheadh a chnámha ar chluasa m’aigne ar feadh na hoíche, rud a d’fhág nach bhfuair mé mórán codlata. Go hiondúil, is cuma liom má tharlaíonn a leithéid oíche Shathairn, ó tharla Domhnach leisciúil romham lá arna mhárach, go minic; ach ní raibh a leithéid de Dhomhnach romham inniu, faraor.

Pé scéal é, vása ba chúis le m’easpa codlata. Sea. Vása. Ceann a bhris, a dúradh linn. Agus, bean a bhris é. Áit éigin. Am éigin. Fágadh fúinn féin na sonraí uilig a líonadh isteach. Leathuair a tugadh dúinn don chleachtadh sin ag an gceardlann. Obair phinn chruthaitheach a bhí ann, agus ba shuimiúil na torthaí uaidh.

D’fhoghlaim mé go leor ón gceardlann i nDoire inné, agus thug mé creatlach scéil abhaile liom ón gcleachtadh leathuaire sin. Sea, creatlach scéil na gcnámh challánach sin a tháinig idir mé féin agus codladh na hoíche aréir.

Faraor, bhí éirí luath romham ar maidin. Faraor eile, bhí mo chlog róghar do mo mhéar, méar a mhúch an clog sula raibh jab an chloig críochnaithe aige, rud a d’fhág bean seo na méire mire deireanach ag éirí. Thit mé i mo chodladh arís, an dtuigeann sibh.

Aidhm an scéil seo atáim ag roinnt libh, a léitheoir? Más rud go bhfuil éirí luath romhat, agus méar mhear agat atá róghar do do chlog, b’fhéidir gurbh fhiú duit ceann acu seo a cheannach.
.

Smaointe na Maidine

Ó tharla nach bhfuil mo chomhleapach liom na laethanta seo, níl comhráiteach maidine agam, rud a fhágann mé féin agus mo smaointe ag labhairt lena chéile nuair a dhúisím.

Tuigeann sibh féin céard atá i gceist agam leis an bhfocal sin ‘smaointe’, a léitheoirí, nach dtuigeann? Ní ‘mianta’ atá faoi chaibidil anseo agam, bíodh a fhios agaibh, ach na smaointe sin lena ndúisíonn duine, smaointe a thagann isteach i do chloigeann, agus tú fós leath i do chodladh, nó leath i do dhúiseacht.

Is minic, liomsa pé scéal é, go dtagann smaoineamh amháin ar ais chugam, maidin i ndiaidh maidine, go dtí go mbíonn sé pléite agam go sásúil, sé sin le rá, mo mhachnamh déanta agam air, agus mo chinneadh déanta agam air, mar a déarfá.

Anois, nuair a bhím sa bhaile i gCeantar na nOileán, is minic mé i Reilig Eanach Mheáin, áit ina bhfuil daoine muinteartha, agus cairde, liom curtha. Níl ann ach go gcuidíonn sé liom mo bhuairt a chur díom rud beag, an dtuigeann sibh. Airím, go deimhin, go bhféadfainn labhairt go smaointeach leo am ar bith, áit ar bith, bíodh siad in ann mé a chloisteáil nó ná bíodh. Ag Cé atá a fhios.

Cé nach dtuigim cén fáth a gcuidíonn sé liom, tá faoiseamh, de shaghas, le fáil agam agus mé ag comhrá leo i mo smaointe, bíodh mé ag ní na soithí, abair, nó i mo shuí taobh le huaigh. Ní gá dom tuiscint a bheith agam ar an rud nach dtuigim. Glacaim leis go dtarlaíonn rudaí, fiú mura dtuigim cén fáth.

Mar sin féin, bhí eachtra Vincent Keaney i mo smaointe arís ar maidin, agus, seans, go bhfuil baint nach beag aige sin leis an áit ina bhfuilim i láthair na huaire, gar do mo mhuintir féin. Tá machnamh déanta agam ar an eachtra, agus bíodh sé de cheart aige é a dhéanamh nó ná bíodh, ní dóigh liom gur cheart do Vincent an rud a rinne sé a dhéanamh.

Is cuma céard a rinne an té atá faoin bhfód ann, is áit ghoilliúnach í an reilig, agus tá an bás féin sách crua ar an duine beo, cheana féin. Ní cóir cur lena mbuairt, i mo thuairim.

Sin mo chinneadh ar maidin, bíodh mé ceart nó mícheart.
.

Nuala Nic Con Iomaire

Casadh Nuala orm ag Oireachtas na Samhna i Leitir Ceanainn anuraidh. Bhí a fear uasal, Pádraic, tar éis é féin a chur in aithne dom, ó tharla é léite aige, ar mo bhlag, go mbeinn ann.

Bhíomar ag fanacht le Nuala, aghaidh againn beirt i dtreo an dorais, le go mbeadh muid in ann í a fheiceáil ag teacht.

‘Coiscéimeanna éadroma
ag foluain go réidh,
gan gá le deifir ar an té
nach bhfuil ceangailte ag am.’

Agus í ag siúl inár dtreo, chonaic mé a ‘gile’, agus bhí a fhios agam, ar an bpointe, go raibh duine álainn ag teacht i mo chuideachta. Beagnach bliain is an t-am seo a thit an radharc sin ar mo shúile, agus tá sé fós soiléir ar shúile m’aigne; a háilleacht saolta spioradálta fós liom.

‘Síocháin ag siúl
faoi ghile na n-aingeal,
solas an tséada
ag lonrú ‘is ag leathadh
a gathanna grá
ar an gcuideachta.’

Inár suí le chéile ag comhrá, labhraíomar ar nithe an tsaoil, amhail is go raibh aithne shaoil againn ar a chéile cheana. Agus nithe sin an tsaoil á gcur trí chéile againn, thug mé faoi deara go gclaonadh Nuala a cloigeann rud beag, sula labhródh sí ar ábhar; a súile ar thóir eolais, shílfeá, eolas saolta agus spioradálta a fuair sí áit éigin taobh amuigh, nó taobh istigh, di féin, sular dhúirt sí focal.

‘Tuiscint an todhchaí
á lorg sa spás
os comhair a súile
ar thóir freagra ón bhFaisnéis
sular roinn sí rann.’

Ansin, nuair a labhair sí, chuala mé, agus chonaic mé, na focail uaithi. Bhí a lámha ag labhairt liom, freisin, iad ag bogadh lena briathra, mar a bheadh ealaíontóir ag obair ar chanbhás comhrá, mar a bheadh ceoltóir ag seinm samhlaoidí lena méara.

‘Briathra a béil
á gcuimilt go ciúin
ó bhos go bos,
í ag fuineadh focal
le mothúcháin a méar.’

Chuaigh Nuala i bhfeidhm go mór orm, agus d’airigh mé ceangal léi nach féidir liom a mhíniú, mar nach bhfuil focail ann lena leithéid a mhíniú.

Criadóir an cheoil,
múnlóir na n-íomhánna,
chuala mé do dhán
ag seinm i do shamhlaoidí,
a Nuala.

Ar m’fhilleadh abhaile dom go Bun Cranncha an oíche sin, scríobh mé an dán thuas, Oireachtas, i gcuimhne ar an am sin léi.

Mí ó shin, léigh mé an dán ag sochraid Nuala i séipéal Leitir Móir. Ní raibh sí ach 42 bliain d’aois. Beidh a ‘gile’ liom ar feadh mo shaoil.

*********************

Is i mBaile Átha Cliath a tógadh Nuala. Liam agus Bairbre a hathair agus a máthair, le deirfiúr amháin aici, Máirín, agus ceathrar deartháireacha, Máirtín, Colm, Ruairí, agus Darach.

Rinne sí Gaeilge agus Fraincis mar ábhair bhunchéime in UCD agus, tar éis di iarchéim a bhaint amach sa Fhraincis, chaith sí seal ag obair sa Bhruiséil.

Ar fhilleadh di go hÉirinn i 1995, chuaigh sí ag teagasc le Fiontar. Thosaigh sí ag obair, mar chigire le Fraincis agus Gaeilge, leis an Roinn Oideachais i 1998.

Idir 2002 agus 2007, ghlac sí sos gairme, agus chuaigh sí i mbun togra ealaíne leis An Béal Binn i mBré. Scríobh, agus chóirigh, sí drámaí don stáitse agus don raidió, agus bhí sí mar eagarthóir ar an dá eagrán den iris Blaiseadh, iris a d’fhoilsigh Coiscéim.

Sheinn sí an veidhlín, agus b’ealaíontóir í. Bhí cónaí uirthi ar an gCeathrú Rua lena fear, Pádraic, agus lena n-iníon, Iseult.

Faoi chúram Oispís na Gaillimhe, fuair sí bás go suaimhneach sa bhaile ar an gCeathrú Rua ar an 16 Iúil 2010.

Suaimhneas síoraí dá hanam álainn.
.

F...F...F...

Tharla sé ar maidin. Baineadh geit asam. Ní raibh mé ag súil leis.

Bhí mé i mo sheasamh ag fuinneog na cistine. Bhí mé ag breathnú ar na crainn, agus ag breathnú ar an abhainn.

Bhí sí sách cantalach ar maidin, mar abhainn. Bhí ualach báistí ón oíche aréir á iompar aici chun farraige, an dtuigeann sibh.

Ach, ní hí a tharraing m’aird. Ní di a thug mé suntas.

Go deimhin, níor thug mé aird dá laghad, fiú, ar an ngrian ag soilsiú sa spéir, cé gur annamh an radharc í féin na laethanta seo, caithfear a admháil.

Ach, ní hí a tharraing m’aird. Ní di a thug mé suntas.

Fiú agus an abhainn ag rith go cantalach, fiú agus an ghrian ag scaladh go cúthalach, fiú agus an fhírinne lom os mo chomhair, is gan choinne a tharla an eachtra.

A haon…a dó…a trí….

Go tobann. Go réidh. Ceann i ndiaidh a chéile. Gan fuaim le cloisteáil uatha. Bás socair i ndán dóibh.

Tá an Fómhar anseo, i ngan fhios dom, a leitheoirí. Tá na duilleoga ag titim arís.
.

PC?

Tharla sé gur tháinig mé ar an bhfíseán seo inniu.

Céard bhur mbarúil - an bhfuil sé de réir na dtuairimí ‘cearta' poiblí nó nach bhfuil?

An bhfuil sé greannmhar, nó an bhfuil sé maslach?

Agus, ó tharla mé ag labhairt ar an rud atá, nó nach bhfuil, ‘PC’, an bhfuil leagan níos giorra againn don abairt sin thuas ó focal.ie, anagram/giorrúchán as Gaeilge a d’fhéadfaí a úsáid in áit ‘PC’ ?
.

How Big is Your Bunker?

Tharla sé go raibh mé ag éisteacht le Colm agus Lucy ar 2fm ar maidin. Ní hionann a gclár agus an clár a bhíodh ag Gerry Ryan, ar ndóigh, ach bíonn na páipéir á gcíoradh acu anois is arís, agus éistim leo ag tús an chláir, go bhfeice mé an bhfuil a dhath suimiúil le roinnt acu liom.

Bhí an choimhlint sin idir an dá Chóiré faoi chaibidil acu ar maidin, agus thosaigh Colm agus Lucy ag plé na ceiste ‘who would you have in your bunker?', dá mbeadh dúnáras faoi thalamh agat, an dtuigeann tú, agus dá mbeadh daoine ag brú cnaipí núicléacha, mar shampla. Bheadh dídean uait, is dócha, go dtí go maolódh an chontúirt.

Cibé scéal é, bhí liosta ollmhór ag Lucy de na daoine ar mhaith léi bheith sa bhuncar léi, agus bhí ar Cholm í a stopadh faoi dheireadh, agus d’fhiafraigh sé di, ‘How big is your bunker?' Cibé faoi ‘bunker’ Lucy, a léitheoirí, is é an smaoineamh a rith liom féin ar maidin, cé a bheadh liom féin i mo dhúnáras faoi thalamh, dá mbeadh orm seachtain nó dhó a chaitheamh ann, agus dá mbeadh sé mór go maith, an dtuigeann sibh?

An Garraíodóir an chéad duine a rith liom agus, cé nach san ord seo thíos a rith na hainmneacha eile liom ag an am, ag teacht go tiubh ar a shála bhí Nelson Mandela, Ryan Tubridy, Beyonce, Kevin Myers, Ruth Dudley Edwards, An Dómhnallach, Bean an tSléibhe, blagálaí nó dhó, Mary Robinson, Brendan O’Connor, Máirtín Tom Sheáinín, Obama, Bush nó dhó, Delores Keane, Daithí Ó Sé, Páidí Ó Lionáird, Hector Ó hEochagáin, Dana, Tommie Tiernan, Hilary Clinton, Dara Ó Briain, duine mór le rá as gach eaglais ar domhan, duine mór le rá as gach carthanacht ar domhan, Marion Finucane, Sarah Palin, Éamon Ó Cuív, Tom Selleck (yum-yum), Roy Keane, Shane Ross, Mary O’Rourke, Ellen de Generes, Eamon Dunphy, David Norris, Regina Uí Chollatáin, Daniel O’Donnell, Teresa Ferris, Martin McGuinness, Vincent Browne… comhrac, cairdeas, coimhlint, comhrá, comhréiteach, cantal, caoineadh, ceol, agus craic ar dóigh!

Ceapaim.

Cé atá ar iarraidh, nó cé a bhainfeá féin de mo liosta, a léitheoir, dá mbeadh do dhúnáras faoi thalamh féin agat?
.

Cód na gCnaipí

Is iondúil nach mbíonn a fhios agam céard atá ‘cool’ na laethanta seo. Mar sin féin, thug mé faoi deara, agus mé sa phríomhchathair ag an deireadh seachtaine, go bhfuil nós nua tagtha i bhfaisean, agus is iad na buachaillí atá páirteach ann, feictear dom.

Caitheann siad geansaithe v-mhuiníl, rud nach bhfuil neamhghnách, cloisim uait, ach más rud go bhfuil tú ag iarraidh bheith ‘cool’ agus i bhfaisean, agus más rud go bhfuil tú idir 7 agus 13 bliain d’aois, caithfidh an v-mhuiníl ort bheith bán agus, beagán cosúil leis an gceann bán anseo, ach le dath éagsúil ar imeall an mhuiníl, agus dath eile, nach ionann agus dath an mhuiníl, ar imeall na muinchillí. An bhfuil bhur dtuiscint liom fós, a léitheoirí?

Maith sibh! Anois, ‘sé mo thuiscint go mbíonn, ag na buachaillí óga atá ‘with it’, mar a déarfá, go mbíonn dhá chnaipe ar a ngeansaí, ach le bheith iontach cool ar fad, is fearr trí chnaipe a bheith ar an ngeansaí, an dtuigeann sibh. Tá na nithe seo iontach tábhachtach. Níl idir an ‘cool’ agus an ‘iontach cool’ ach cnaipe amháin, deirtear liom.

Go deimhin, tá buachaillí móra ann, agus níl siad ‘with it’ in amanna, shílfeá. B'fhéidir nach dtuigeann siad cód na gcnaipí...
.

Fíor nó Bréagach

Ó am go chéile, faighim ríomhphoist le rabhadh de shaghas éigin iontu, rud éigin fearacht ‘Warning! Major Virus on the Way’, mar shampla.

B’fhéidir go bhfaighidh mé ríomhphost ag impí orm paidreacha a rá do pháiste éigin atá i mbaol a bháis.

B’fhéidir go bhfaigheadh mé ríomhphost ag iarraidh orm teachtaireacht a chur ar aghaidh chuig chuile dhuine ar m’aithne, mar go bhfuil contúirt éigin thart, mar dhea, ‘cancer causing agents’ le fáil anseo nó ansiúd, mar shampla.

Ó tharla nach gcreidim gach a léim, agus ó tharla nach maith liom teachtaireacht a roinnt gan a bheith cinnte an bhfuil sé fíor nó bréagach, tá sé de nós agam dul chuig http://www.snopes.com/, scéal an ríomhphoist a dhearbhú ansin ar dtús, sula gcreidim a dhath.

Más rud go bhfuil tú in amhras faoi ríomhphost, mar atá luaite thuas agam, a léitheoir, agus más mian leat an fhírinne a aimsiú, is fiú súil a chaitheamh ar an suíomh sin, ceapaim.

Maidir leis na ‘chain emails’ sin, nó na ríomhphoist ‘send this to 6 people and…’, ní maith liom iad, agus ní roinnim iad, cé go bhfaighim iad go rialta.

Cén fáth, meas tú, a roinneann daoine, de dheoin nó d’ainneoin, ríomhphoist fearacht na cinn atá luaite agam sa bhlagmhír seo? An é go gcreideann siad gach a léann siad, nó an é nach bhfuil ann ach béas anois?
.

Meascán Machnaimh

Maidin álainn anseo in Inis Eoghain. Ní fheicim aon luaithreamhán bolcánach sna scamaill, ach ní eolaí scamall mise, agus cá bhfios dom nach bhfuil luaithreamhán sna scamaill bheaga atá ag gaothraíl thart ar fud na spéire goirme.

Mar sin féin, tá dea-scéal ann don lucht taistil ar maidin. Ach níl dea-scéal ann do Reg Empey ná do Pheter Robinson, shílfeá – ‘decapitation of unionist leaders’ a chuala mé fear éigin ag rá ar an raidió ar maidin, Meas tú an raibh baint ag geáitsí Iris le crosa a fear céile, nó an é nach maith le vótálaithe briathra a fhearacht seo?

Feicim go bhfuil Paul Gill ag seasamh an fhóid, nó ag siúl an bhóthair is cirte a rá, i gcoinne na ndlíthe ar dhiamhasla sin a tháinig ar an bhfód sa tír seo ag tús na bliana. Más mian leat an bóthar céanna a thabhairt ort féin, nó más mian leat bualadh leis an bhfear seo, tá tuilleadh eolais uaidh, agus faoin agóid, le léamh ar shuíomh Atheist Ireland anseo.

Is suimiúil an t-athfhriotal seo a leanas ón suíomh gréasáin, ceann ó Stephen Fry atá ann, deirtear, “If I had a large amount of money I should found a hospital for those whose grip upon the world is so tenuous that they can be severely offended by words and phrases yet remain all unoffended by the injustice, violence and oppression that howls daily.”

Cuireadh Gerry Ryan inné, agus nach maorga an óráid a thug Morah ag an tsochraid - ‘...thank you for the roof over our heads…’ a dúirt sí le lucht éisteachta Gerry. Ar chuala aon duine agaibh focail mar sin riamh ó aon pholaiteoir, baincéir, forbróir…?

Mo chuimhne, tá ag éirí go hiontach leis an gcúpla, Hassan agus Hussein! Nár laga a gCé iad, agus go mbeidh siad ar ais sa bhaile, slán sábháilte, gan mhoill.

Bainigí sult as an deireadh seachtaine, a chairde!
.

Bunúdar agus Bunreacht

A bhuí le Dennis, léigh mé na scéalta seo sa National Catholic Reporter aréir. Tá codladh na hoíche ar shiúl uaim le lá nó dhó, agus bím ag rútáil thart ar fud an idirlín, mé go fánach ar thóir eolais fhánaigh, ar fhaitíos go dtarlódh a dhath i ngan fhios dom, an dtuigeann sibh.

Cibé scéal é, sílim go bhfuil am seo na scéalta scaoilteacha scoilteacha crua go leor ar dhaoine cráifeacha; sa chás seo, na daoine sin atá dílis don eaglais Chaitliceach. Fiú mura n-aontaíonn tú leis an reiligiún ar leith sin, agus fiú más fuath leat na scéalta uafásacha sin atá de shíor ag teacht chun solais na laethanta seo, tá daoine uaisle ann a chreideann sa reiligiún sin, agus is trua liom a gcurtrí chéile.

Tá aithne agam ar go leor daoine, cairde liom san áireamh, atá dílis don eaglais Chaitliceach, agus atá buartha faoin méid atá ag teacht ó na meáin éagsúla, agus atá buartha, freisin, faoin méid nach bhfuil ag teacht ón eaglais, ceapaim.

Cé go mbíonn creideamh cuid de mo chairde, in amanna, rud beag, sórt ‘a-la-carte’, mar a déarfá, is daoine maithe iad, daoine nach ndéanfadh dochar d’fhear, do bhean ná d’ainmhí, creidim. Glacann siadsan liomsa mar a ghlacaimse leo, sé sin le rá, glacann muid, le meas, leis na nithe sin atá éagsúil eadrainn. Tagann ár gcairdeas slán as an meas sin, agus maireann sé ar na nithe sin nach bhfuil éagsúil eadrainn, má thuigeann sibh libh mé.

Le déanaí, agus mise á gceistiú faoi nósanna na heaglaise Caitlicí, an nós sin nach ligean do mhná bheith ina sagairt, mar shampla, feictear dom go nglacann a bhformhór acu leis na nósanna sin, mar, dar leo, ‘it is what we were brought up with.’

Ar ndóigh, tá a fhios agam go bhfuil go leor rudaí ‘we were brought up with’ ann, cuid mhór acu a d’athraigh thar na blianta. Ní dochar gur tharla cuid de na hathruithe, cé go ndearna cuid eile acu dochar, b’fhéidir, ag brath ar do dhearcadh. Mar sin féin, is léir go bhfuil daoine fós ag maireachtáil leis na nithe sin ‘we were brought up with’, le nósanna eaglaise, agus le nósanna sochaí ina bhfuil/ina raibh ionchur nach beag ag na heaglaisí sa tír seo, agus i go leor tíortha eile, seans.

Bhuel, ó tharla go dtarraingíonn scéal amháin scéal eile, agus ó tharla mé ag rútáil liom ar shuíomh idirlín an Irish Times aréir, chonaic mé na focail seo ó Eamon Gilmore, focail a tháinig uaidh ag Comhdháil a pháirtí, an Lucht Oibre, ag an deireadh seachtaine:

“It is time, in my view, for a fundamental review of our Constitution. There is much about the Constitution that has served us well, but it is a document written in the 1930s for the 1930s,” he said. “A time when one church was considered to have a special position, and women were considered to be second-class citizens.”

Anois, sin smaoineamh suimiúil, arsa mise liom féin. Tá an saol ag athrú, agus seans, dá réir sin, gur féidir a rá go bhfuil meon na ndaoine ag athrú leis.

B’fhéidir gurbh fhearr bunreacht na tíre a athrú, freisin, le go dtitfeadh sé isteach leis na hathruithe i sochaí na tíre; ach na hathruithe sin a dhéanamh, más féidir é ar chor ar bith, le meas againn ar na nithe sin atá éagsúil eadrainn, agus iad a chur i bhfeidhm ar dhóigh ina mbeimid uile in ann maireachtáil taobh istigh de chóras a aithníonn ár n-éagsúlachtaí, ach a thaispeánann meas dúinn uile.
.

Nanny MacPhee

Tharla sé go raibh mé féin agus é féin sa seomra suite tráthnóna inné nuair a tháinig an scannán Nanny MacPhee ar an teilifís, agus bhain mé sult as, caithfear a admháil.

Daoibhse nach bhfuil ar an eolas faoin scannán seo, is scannán, ahem, do pháistí atá ann. Is scéal é faoi bhaintreach fir atá ina chónaí i dteach mór, é go domhain i bhfiacha, le seachtar clainne aige, páistí atá iontach crua ar aon fheighlí linbh a thagann isteach sa teach.

Go deimhin, bíonn deacracht ag an athair bocht na páistí a choinneáil faoi smacht, agus bíonn an fhadhb chéanna ag na feighlithe, feighlithe a thagann agus a imíonn, duine i ndiaidh duine, iad tinn tuirseach den easpa smachta sa teach.

Anois, má chuireann an scéal thuas aon drochscéal eile i gcuimhne duit, abair, scéal le teach mór, fiacha, feighlithe míchumasacha, daoine ag teacht agus ag imeacht, easpa smachta srl., tuigfidh mé do chás.

Ar aon nós, ar ais linn chuig an scannán. Is buime í Nanny MacPhee, bean nach bhfuil ag obair le haon ghníomhaireacht, ach atá ag obair leis an Rialtas, dar léi féin. Nuair a shroicheann sí an teach mór, le smacht a chur ar an teaghlach, is léir dúinn, ar an bpointe boise, nach, ahem, bean dhathúil í, an créatúr.

Tá srón mhór mhillteach uirthi, le fiacail mhór mhillteach amháin ag gobadh amach as a béal, agus dhá fhaithne mhóra ar a haghaidh. Ní hé go bhfuilim ag maíomh go mba chóir go gcuirfeadh sise aon duine ar leith i gcuimhne daoibh, a léitheoirí, ach caithfidh mé an tuarascáil sin a thabhairt uirthi, le go dtuigfidh sibh an modh oibre a bhaineann lena post.

An rud a tharlaíonn, an dtuigeann sibh, ná go n-athraíonn a haghaidh de réir mar a éiríonn léi jab maith a dhéanamh, sé sin le rá, gach uair a éiríonn léi sprioc a bhaint amach sa teach, imíonn an tsrón mhór, imíonn an fhiacail mhór, imíonn na faithní, ceann i ndiaidh a chéile, go dtí go bhfágtar duine dathúil os ár gcomhair.

Agus sé an smaoineamh a rith liom féin, nach mbeadh sé suimiúil dá mbeadh muid in ann an modh oibre céanna a chur i bhfeidhm sa saol réadúil! Meas tú, an mbeadh mórán daoine sásta dhul ag obair sa teach mór ansin?
.

Thar Fóir nó Over the Hill

Fiú agus mé i mo chailín óg, nó i mo dhéagóir, ní raibh sé de nós agam mo chloigeann a chailleadh i ndiaidh réalta ar bith, mar a rinneadh le Jedward i mBaile Átha Cliath inniu, mar shampla. Cé go raibh réaltaí éagsúla a thaitin go mór liom thar na blianta, ní rachadh mo thacaíocht thar fóir, mar a déarfá. Bhí mé rud beag staidéarach, shílfeá.

Níl a fhios agam an raibh baint aige sin leis an gcaoi inar tógadh mé ach, go dtí an lá atá inniu ann, ní dhéanfainn ‘show of myself’. Ní cuimhin liom na focail sin a chloisteáil ó bhéal mo thuismitheoirí, ach tá a fhios agam go raibh tús áite acu i mo chloigeann is cuma cén áit ina raibh mé, go háirithe agus mé in aon áit phoiblí, mar a déarfá.

Mar sin féin, ní chuireann sé isteach ná amach orm nuair a fheicim cailíní agus buachaillí ag cailleadh an bhloic, go poiblí, faoi réaltaí, cé nach ndearna mé féin riamh é, ceapaim. Meas tú cén fáth é sin? An é go raibh baint aige le ciall, nó le hiompar, nó le heaspa foinn, b’fhéidir?

Cloisim na focail ‘am agus áit’ i mo chloigeann, freisin. Bhí mé breá ábalta an cloigeann céanna sin, agus an corp a bhí greamaithe thíos faoi, a chroitheadh go craiceáilte ar urlár an dioscó fadó, go háirithe dá gcloisfinn glór Meatloaf, nó ceol Horslips, mar shampla.

Ach, chuirfinn geall go raibh mé ag déanamh ‘show of myself’ mar sin féin, nó go raibh daoine ann a cheap go raibh mé á dhéanamh sin, agus mé ag ‘jumping and jiving/rocking and rolling’ liom ar urlár an dioscó. An mbaineann sé sin le dearcadh, nó le béasa, nó le haicme, nó le haois?

Nó an é go bhfuil a teorann féin ag chuile ghlúin, agus nach bhfuil daoine óga, lucht leanúna Jedward agus réaltaí mar iad, ag dul thar fóir ar chor ar bith, ach ag baint suilt as an saol ina mbealach féin, bealach na glúine seo, díreach mar a rinne lucht leanúna na Beatles, agus Tom Jones, mar shampla?
.

Éagsúlacht

Táim as baile ó Dé Céadaoin, agus tá fós, gan fáil agam ar leathanbhanda ná ar idirlíon ó d’fhág mé, go dtí anocht, agus mé ar ais i nGaillimh. Ní hé nach raibh leathanbhanda san áit ina raibh mé ó dheas, ach ní raibh sé ar fáil sa teach ina raibh mé ag fanacht, an dtuigeann sibh.

Mar scríbhneoir agus roinnteoir rialta focal, tá sé de nós agam mo smaointe a chur ar mhéarchlár, seachas ar phár, mar a déarfá. Sin mar atá an saol anois, ríomhairí in úsáid againn, go minic, san áit a mbíodh peann agus páipéar in úsáid againn fadó.

Mar chuid den scríbhneoireacht agus smaointeoireacht rannach sin, tá sé de ghnás agam rud beag taighde a dhéanamh ar an idirlíon, b’fhéidir, agus bainim úsáid rialta as focal.ie, dictionary.com, agus wikipaedia.com; gan trácht ar léitheoireacht laethúil a dhéanamh ar láithreáin mo chomhbhlagálaithe.

Ní raibh deis agam a dhath mar sin a dhéanamh gan leathanbhanda, rud a d’fhág an bhean seo ag caitheamh go leor ama ag breathnú thart uirthi, ag tabhairt rudaí áirithe faoi deara, agus ag labhairt le daoine éagsúla.

Agus tá éagsúlacht amuigh ansin, a chairde. Beidh mé i dteagmháil.
.

Eolach?

‘Experience is what you get when you don’t get what you want.’ a chuala mé ón bhfear, a ainm Liom Ní Cuimhin, ar chlár Mharion ar maidin, cé go gceapaim go raibh an fear seo ag labhairt, agus gurbh é an Irish Glass Bottle Site a bhí faoi chaibidil aigesean ar chlár éigin. Ní raibh mé ach ag leath-éisteacht, an dtuigeann sibh.

Bíodh mé ceart nó mícheart faoi sin, tá a fhios agam go ndúirt Oscar Wilde ‘Experience is the name everyone gives to their mistakes.’, agus níl dabht ar bith i mo chloigeann beag suarachsa ach go ndearna tógálaithe na tíre seo neart acu sin, agus gur chuidigh na bainc, agus polaiteoirí na tíre leo, ar bhealach an-aineolach, cheapfá. Feachtas fiáin chun rachmais a bhailiú a tharla, shílfeá, i ngan fhios do na rialtóirí airgeadais, is cosúil.

Dúirt Albert Einstein ‘The only source of knowledge is experience’, agus feictear domsa go raibh na daoine sin, na daoine a bhí in ainm a bheith ina sources of knowledge agus experience againne, agus a híocadh go maith ar son an knowledge agus experience sin, feictear dom go raibh siad iomlán aineolach. Nó dall. Nó ag leath-éisteacht, cosúil liomsa.

.

Ceachtanna an tSaoil

Féach anseo.

Is maith liom uimhir 10...
.

Iris agus Pádraig

Anois, a léitheoir, cuir an smaoineamh dána sin amach as do chloigeann. Níl a dhath ag tarlú idir Iris agus Pee. Níl ann ach gur tháinig an bheirt acu isteach i mo chloigeann féin ar maidin, agus mo smaointe ag rith liom sa leaba.

Is dócha gur ag rámhaille atáim arís, ach cén fáth sa sioc ar tháinig an bheirt sin isteach i mo chloigeann ar chor ar bith, meas tú? Bhuel, sin an cheist a chuir mé orm féin, agus mé ag réiteach caife na maidine.

Ní féidir gach a léitear a chreidiúint, ná gach a gcloistear a chreidiúint, ach, mar sin féin, is ó na meáin a chloisim na scéalta, agus tá go leor á rá acu faoi Iris na laethanta seo, agus bhíodh go leor le rá acu faoi Phee, nuair a bhíodh sé i mbarr a réime agus a rámhaille féin.

Le bheith féaráilte, tá Iris agus Pee breá ábalta labhairt amach iad féin. Féach anseo, agus feicfidh tú na rudaí a dúirt Iris, más fíor, agus féach ar an bhfíseán seo le go gcloise tú Pee ag labhairt. An bhfeiceann sibh aon cheangal eatarthu?

No, a léitheoir, níl Pee luaite le haon fhear óg naoi mbliana déag d’aois ar chor ar bith, slán a bheas sé, ach luaitear an tsuim 50,000, tinneas intinne, teaghlach, ráflaí, páirtí, agus polaitíocht anseo agus ansiúd, trí fhocail na beirte, nó anseo agus ansiúd sna meáin, bíodh siad fíor nó ná bíodh. An iad na rudaí sin a cheangal an bheirt acu le chéile i mo smaointe ar maidin?

Tá focail eile ag rith le mo smaointe ar maidin, focail mar ábharaíoch, sotalach, móiréiseach, máistriúil, mórchúiseach, údarásach, mórtasach; agus samhlaím culaith spáis, freisin.

Cé nach bhfuilim cinnte cé air ná uirthi a bhfuil an chulaith spáis sin, is léir go bhfuil daoine sa saol seo nach roinneann an spás céanna ar chréafóg na cruinne le go leor daoine eile, bíodh siad ó thuaidh nó ó dheas. Go mba slán a bheas muid uile.

.

Ríluachmhar?

Tháinig sé seo chugam i ríomhphost ar maidin. Níl a fhios agam cé a chum, ach is léir go bhfuil féith an ghrinn go láidir ann – nó an bhfuil?

An mbeidh praghas le híoc ar an rud atá in ainm agus a bheith ríluachmhar?
.

Rás na Réaltachta

Ar ndóigh, is deas an rud dea-scéal a roinnt. Fiú mura bhfuil suim agat i rásaí na gcapall, is fiú breathnú ar an rás sin a bhuaigh Sea the Stars inné. Éacht a bhí ann, cheap mé féin.

Cé gur capall iontach cumasach atá ann, bhí sé sáinnithe ar feadh tamaill, na capaill eile á choinneáil siar, shílfeá. Ach, ní féidir srian a chur le capall, ná le duine, le hábaltacht.

Samhlaím an ghnáthmhuintir i rás, iad sáinnithe ag na polaiteoirí, ag na baincéirí, ag na tógálaithe, ag na geilleagraithe; lucht an rachmais chun tosaigh, taobh le taobh, mar a bheadh balla ann. Agus samhlaím capall na gnáthmhuintire ag briseadh tríd an mballa sin.

Ach cá bhfuil ár marcach?
.

Teachtaireacht

Cuireann sé iontas orm, ó am go chéile, na míthuiscintí a bhaintear as focail. Caithfear a bheith iontach cúramach is cosúil.

Ní hé an léamh céanna, mar shampla, a bhaineann fir agus mná as, abair, abairt éigin cosúil le ‘Lovely tie you’ve got there’ nó ‘Is maith liom do ghúna’. Agus tú á léamh sin, an dóigh leat gur fear nó bean a dúirt na focail? Agus, cé air a bhfuil an gúna, i do bharúil, ar fhear nó ar bhean? Sea, chuile dhuine agus a bhfreagra, agus a dtuiscint féin acu.

Caithfear a bheith cúramach agus duine ag scríobh, mar tá meonta éagsúla ag na léitheoirí éagsúla agus, go minic, níl aithne phearsanta ag an scríbhneoir agus ar an léitheoir ar a chéile. Cá bhfios don léitheoir céard go díreach atá ag dul ar aghaidh i gcloigeann an scríbhneora, agus an bhfuil leid dá laghad ag an scríbhneoir cén teachtaireacht atá á baint ag an léitheoir as an bpíosa scríofa?

Bímse, mar is eol do léitheoirí rialta an bhlag seo, ag rámhaille liom. In amanna go samhlaíoch. In amanna le ciall agus le réasún. Ceapaim. B’fhéidir. Ar ndóigh. Níl a fhios agam. Cá bhfios dúinn?

Ach, tá a fhios agam an méid seo, ní ar an léitheoir a dhírím nuair a bhíonn fonn orm mo smaointe rúnda a roinnt. Ní hea. Dírím m’fhocail ar an té a éistfidh le m’fhocail le foighne, gan bhreithiúnas, le tuiscint iomlán agus le grá.

Sióg, cá bhfuil tú...
.