How Big is Your Bunker?

Tharla sé go raibh mé ag éisteacht le Colm agus Lucy ar 2fm ar maidin. Ní hionann a gclár agus an clár a bhíodh ag Gerry Ryan, ar ndóigh, ach bíonn na páipéir á gcíoradh acu anois is arís, agus éistim leo ag tús an chláir, go bhfeice mé an bhfuil a dhath suimiúil le roinnt acu liom.

Bhí an choimhlint sin idir an dá Chóiré faoi chaibidil acu ar maidin, agus thosaigh Colm agus Lucy ag plé na ceiste ‘who would you have in your bunker?', dá mbeadh dúnáras faoi thalamh agat, an dtuigeann tú, agus dá mbeadh daoine ag brú cnaipí núicléacha, mar shampla. Bheadh dídean uait, is dócha, go dtí go maolódh an chontúirt.

Cibé scéal é, bhí liosta ollmhór ag Lucy de na daoine ar mhaith léi bheith sa bhuncar léi, agus bhí ar Cholm í a stopadh faoi dheireadh, agus d’fhiafraigh sé di, ‘How big is your bunker?' Cibé faoi ‘bunker’ Lucy, a léitheoirí, is é an smaoineamh a rith liom féin ar maidin, cé a bheadh liom féin i mo dhúnáras faoi thalamh, dá mbeadh orm seachtain nó dhó a chaitheamh ann, agus dá mbeadh sé mór go maith, an dtuigeann sibh?

An Garraíodóir an chéad duine a rith liom agus, cé nach san ord seo thíos a rith na hainmneacha eile liom ag an am, ag teacht go tiubh ar a shála bhí Nelson Mandela, Ryan Tubridy, Beyonce, Kevin Myers, Ruth Dudley Edwards, An Dómhnallach, Bean an tSléibhe, blagálaí nó dhó, Mary Robinson, Brendan O’Connor, Máirtín Tom Sheáinín, Obama, Bush nó dhó, Delores Keane, Daithí Ó Sé, Páidí Ó Lionáird, Hector Ó hEochagáin, Dana, Tommie Tiernan, Hilary Clinton, Dara Ó Briain, duine mór le rá as gach eaglais ar domhan, duine mór le rá as gach carthanacht ar domhan, Marion Finucane, Sarah Palin, Éamon Ó Cuív, Tom Selleck (yum-yum), Roy Keane, Shane Ross, Mary O’Rourke, Ellen de Generes, Eamon Dunphy, David Norris, Regina Uí Chollatáin, Daniel O’Donnell, Teresa Ferris, Martin McGuinness, Vincent Browne… comhrac, cairdeas, coimhlint, comhrá, comhréiteach, cantal, caoineadh, ceol, agus craic ar dóigh!

Ceapaim.

Cé atá ar iarraidh, nó cé a bhainfeá féin de mo liosta, a léitheoir, dá mbeadh do dhúnáras faoi thalamh féin agat?
.

Nathanna Cainte

‘Rinne mé muc díom féin!’ arsa duine amháin ag an gcóisir, í tar éis i bhfad barraíocht a ithe, is dóigh liom. ‘M’anam, ach chuir tú eagán ort féin!’ arsa an bhean eile léi. Ar chloisteáil an abairt sin dom, thug mé an focal ‘eagán’ faoi deara, ó tharla gan é cloiste agam cheana, an dtuigeann sibh.

Ghlac sé go leor ama orm theacht ar an bhfocal ‘eagán’ in aon fhoclóir, agus ní haon ionadh é, mar go bhfuaimnítear é mar ‘uh-gán’, díreach mar a fhuaimnítear é san fhocal ‘duibheagán’, shílfeá. Bhí mise ar thóir focail le túslitir ‘u’ aige, mar gur cheap mé, ón bhfógraíocht a thit ar mo chluas, gur ‘u’ a bhí mar thúslitir ag an bhfocal. Murach An Dómhnallach, a d’aithin an focal, agus a bhí in ann an focal Béarla a thabhairt dom (gizzard), bheinn fós ar thóir ‘ugán’, sílim!

Ní bhaineann an t-eagán sna habairtí luaite sa chéad alt leis an gcuid sin den ‘eagán’ san fhocal ‘duibheagán’, mar a tharlaíonn sé. Is ‘abyss’ nó ‘unfathomable depth’ atá in ‘eagán’ an ‘duibheagán’ - ‘Chuaigh an bád go tóin eagáin.’ (lch. 389 Dinneen) - ach sé ‘aigéan’ an fhoirm cheart den fhocal ‘eagán’ sa chás seo, dar le Dinneen, mar is ‘dubh-aigéan na farraige’ - ‘the bottomless depths of the sea’, atá i gceist. (lch. 14 Dinneen)

Cibé scéal é, ar ais linn chuig tús an scéil, agus ‘Chuir tú eagán ort féin.’ Ní aontaíonn na foclóirí uile lena chéile maidir le litriú an fhocail - íogán (Dinneen), eagán agus eagaois (FGB Ó Dónaill), iogaois, agaois (McCionnaith), giodán (Lane O’Neill), eagaois (de Bhaldaithe), eagán (An Comhlacht Oideachais, Mícheál Ó Siochfhrádha). Is ón Dómhnallach a fuair mé an foclóir deireanach sin, agus mo bhuíochas le Bean an tSléibhe as na leathanaigh chuí as Lane O’Neill agus McCionnaith a sheoladh chugam.

Agus ní aontaíonn na foclóirí uile lena chéile an ‘gizzard’ nó ‘crop/craw’ éanlaithe atá san 'eagán' nó san' eagaois', cé nach ionann an ‘gizzard’ agus an ‘crop/craw’ ar chor ar bith. (féach uimhir 4 agus 8 anseo) Is é mo thuiscint go bhfuil dhá bholg ag éanlaith, nó dhá chuid i mbolg éanlaithe, gurb é an ‘crop nó craw’ an chéad bolg/chéad chuid den bholg, agus gurb é an ‘gizzard’ an dara bolg/dara chuid den bholg, nó rud éigin mar sin. Tá focail eile fearacht ‘prócar’. ‘spochán’, ‘spliúchán’ agus ‘geadán’ mar mhíniú ar ‘gizzard’ agus ‘crop/craw’ sna foclóirí uile, gan trácht ar eagán, eagaois, iogaois, agaois, giodáin srl. Cia ár sábháil!

Agus mé i gConamara an tseachtain seo caite, labhair mé le seanfhear faoin ‘eagán’, agus dúirt sé liom nach bhfaca sé daoine sa sean-am ag ithe ach eagán ón éanlaith nach snámhann; nach n-ithidís ach eagán ón gcearc agus ní ón lacha, mar shampla; go nglanaidís an salachar agus an t-arbhar den eagán, agus go gcaithidís ar an ngríosach é, agus go n-ithidís é ansin, díreach ón ngríosach, nuair a bhíodh sé bruite.

Is dóigh go mbeadh an té ‘a chuir eagán air féin’, rud beag ramhar ag breathnú, ó tharla a bholg líonta aige, is dócha. Agus mé i mbun taighde ar an eagán an tseachtain seo caite, tháinig mé ar nathanna cainte eile a bhaineann leis: ‘Níl ann ach an scrogall is an t-eagán – He’s only skin and bone.’ (473 FGB), agus ‘Níor bhris cearc an áil a híogán – The hen with a brood does not burst her craw.’ (600 Dinneen).

Mo chuimhne, dúirt fear eile liom gur chuala sé ‘Cuirfidh mé eagán ort!’ ráite - fear amháin ag bagairt ar fhear eile go mbuailfeadh sé é. Cnap de shaghas eile a bheadh i gceist leis sin, is dóigh liom!
.

Nathanna Cainte

Ní ba luaithe inniu, ar m’fhilleadh dom ó shiúlóid dheas réidh, ar lá álainn grianmhar anseo in Inis Eoghain, chuir mé glaoch ar An Dómhnallach.

Bhí postáil Uí Reachtair léite agam, agus bhí ceist agam le cur uirthi faoi ainm dúchasach an heron, éan atá faoi chaibidil ina chín lae ag Dubhaltach inniu. Mar a tharlaíonn sé, sé An Chorr Éisc an t-ainm a bhíodh aici ar an heron, agus í ag fás aníos i gConamara, cé gur chuala sí an t-ainm Máire Fhada ní ba dheireanaí ina saol.

‘Tá an lá go hálainn anseo inniu...’ arsa mé féin léi, ‘…agus tá sé chomh te sin, gur cheannaigh mé 'fake tan' ar an mbealach abhaile, le nach mbeidh mé ag dul thart agus cosa bána orm amárach.’

Ag smaoineamh ar shorts a chur orm féin atáim, a léitheoiri, má bhíonn an aimsir chomh te céanna amárach, an dtuigeann sibh, cé gur dóigh liom nár chóir dom é sin a dhéanamh, más fíor an abairt ‘don’t cast a clout til May is out’! An bhfuil leagan dúchasach Gaeilge ann le haghaidh na habairte sin, meas tú?

Cibé scéal é, arsa An Dómhnallach liomsa, ar chloisteáil di na focail ‘cosa bána’ uaim,

‘An bhfuil a fhios agat anois, dá ndéarfadh tusa go raibh tú ‘ag dul thart i mo chosa bána’, go mbeadh tú ag dul thart ‘cosnochta’ nó ‘barefoot’?

Bhuel, nach suimiúil an scéal a tharraingíonn scéal ar lá álainn gréine!
.

Focail Liom, Focail Leat

A bhuí d’Aonghus, chonaic mé an nath cainte ‘srón muice le tóin muice’ in alt le Gabriel Rosenstock san Irish Times, agus é ag tagairt don tranglam tráchta sin ‘bumper to bumper’.

Bhí ‘srón le tóin’ feicthe agam cheana, agus chuir mé ceist ar An Dómhnallach faoi ‘bumper to bumper’ – ar cuardach leagan dúchasach a bhí mé, an dtuigeann sibh, dá mbeadh a leithéid ann.

‘Tá rud éigin le ‘builcín’ ann, b’fhéidir..’ ar sí.

‘Builcín!’ arsa mé féin, ‘Céard é ‘builcín?’

‘Bheul, abair dá mbeadh daoine sa chistin agam anois, agus dá ndéarfainnse leo ‘déan builcín’, bheadh orthu lámha a chur timpeall ar ghuaillí a chéile…’

‘…mar a dhéanann damhsóirí i gCaidhp.’ arsa mé féin.

‘Sin é go díreach!’ arsa an bhean chliste, agus bhí sé mínithe go maith aici, mar fhocal, mar tháinig mé ar an míniú seo in ‘Focail as Irisleabhair Éagsúla srl’;

‘builcín, 1 beithíoch 7c. óg ramhar, 2 scata beag, 3 cnuasach áirithe réaltaí, 4 ceathrar le chéile ag casadh thart sa 'half-set' Celtica 19, 12 ‘

Dar le focal.ie, is ‘pledget’ nó ‘wad’ atá ann, agus in FGB, lch 156, ‘Cártaí a chur ina mbuilcín’ atá aige do ‘to stack cards’, agus tá ‘knot’, ‘tangle’, ‘source of distress, of discord’ ann mar mhíniú ar bhuilcín, chomh maith le ‘water-bag’.

Maidir le ‘water bag’, sé sin ‘The membranous sac filled with amniotic fluid that protects a fetus during pregnancy. Also called bag of waters.’ dar le dictionary.reference.com.

Nach bhfuil sé sin iontach, a léitheoirí! Focal beag fearacht ‘builcín’, agus an bheatha féin istigh ann!
.

Nathanna Cainte

Bhí mé féin agus an Dómhnallach ag labhairt ar an bhfón an lá cheana, agus an ‘Dip in the Nip’ faoi chaibidil againn, scéal faoi mhná in Éirinn a tháinig le chéile agus snámh carthanachta déanta acu le hairgead a bhailiú d’Action Breast Cancer .

“M’anam, ní raibh folach orthu!” a dúirt an Dómhnallach. Sin nath cainte nach raibh cloiste agam, agus sé ‘They hadn’t a stitch of clothes on’ atá i gceist leis, rud a thuig mé mar gheall go raibh an focal ‘folach’ san abairt, agus mar gheall go raibh mo splancacha céille ag tabhairt faoi deara an leid mhór a bhí le fáil san fhocal sin ‘Nip’.

Isteach liom in FGB Uí Dhónaill, leathanach 564, go bhfeicfinn an raibh bealaí eile le húsáid a bhaint as an bhfocal sin, arb iad ‘hiding’, ‘concealment’ agus ‘covering’ na focail is coitianta dó sa Bhéarla.

Ar ndóigh, tá ‘rud a chur i bhfolach’ ann le haghaidh ‘to hide something’; ‘folach bíog a dhéanamh’ = ‘to play hide and seek’; ‘folach cnoc a chur ar dhuine’ = ‘to leave someone far behind (as in race, or work); ‘folach an chait (ar a thuar) a dhéanamh ar rud’ = ‘to try to conceal the obvious’; ‘Le folach na náire a chur orthu féin’ = ‘in order to cover their nakedness’; agus, mar is eol dúinn uile ‘Níl dul i bhfolach ar an mbás’ = ‘There is no escaping death’.

Is léir, go deimhin, nach bhfuil dul i bhfolach ar an mbás, agus is léir, freisin, nach raibh na mná ar an trá an lá sin le folach na náire a chur orthu féin, ach le hairgead a bhailiú a chuirfidh mná na tíre seo ar an eolas faoi ailse chíche, agus le tacaíocht a chur ar fáil, más gá. Nílim ag dul mo bhuíochas do na mná nochta sin a chur i bhfolach. Go raibh maith agaibh, a mhná misniúla!

Anois, a chairde na gcíoch, cibé faoi na nathanna cainte thuasluaite, scaipigí an nasc seo, Action Breast Cancer, ar na mná lena roinneann sibh grá. Maith sibh!
.

Nathanna Cainte

Mar a dúirt mé cheana ar an mblag seo (‘Slí na Gaeilge’, 2 Bealtaine), athraím focal nó dhó anseo agus ansiúd ar an mblag ó am go chéile, mé ag ceartú botúin nó dhó nár thug mé faoi deara roimhe agus mé ag scríobh liom. Go minic, ní mise a thugann faoi deara iad, ach duine de mhná na súl géar. Nílim leath chomh cliste leosan, an dtuigeann sibh.

Ar aon nós, chuir mé ríomhphost chuig an Dómhnallach an lá cheana, rud a dhéanaim go rialta nuair atá focal nó frása dúchasach uaim, agus is minic gurb é toradh na ríomhphost sin ná comhrá uair nó dhó an chloig ar an bhfón, mar ar tharla inné. Tá an bille sin i bhfolach ón nGarraíodóir freisin.

Cuirim an locht ar Dhiarmaid Mac An Adhastair an geábh seo. Bhí sé i gcomhrá le Donncha ar TG4, ar an gclár 'Cladaigh Chonamara', oíche Dé Máirt. Ó tharla iad ag caint ar an droichead idir Béal an Daingin agus Eanach Mheáin, mo cheantar féin, bhí mé greamaithe den suíochán, ag éisteacht le chuile fhocal as béal Dhiarmada. Agus amach as an mbéal sin tháinig na focail “shaothraigh siad an dá shaol”, nath ar thuig mé a chiall ar an bpointe ach nár chuala mé riamh roimhe. Níos faide isteach sa chlár, dúirt Donncha ‘an dá mhar a chéile’, nath cainte a chuala mé cheana, ach nár úsáid mé féin riamh.

Isteach liom ag an ríomhaire ar an bpointe, ar fhaitíos go ligfeadh m’aois i ndearmad an méid a bhí cloiste agam, agus d’iarr mé, trí ríomhphost, samplaí comhthéacsúla ar an Dómhnallach. Mar is iondúil, chuir m’iarratas chuici le mo bhille fóin arís, ach chuir sé go mór le mo stór focal freisin, bail ó Ché ar an mbean uasal sin. Tá a fhios agam anois go raibh saol an-chrua ag an té a ‘shaothraigh an dá shaol’, cé nach bhfuil a fhios agam, go baileach, cén dá shaol atá i gceist – an saol crua, agus an saol an-chrua b’fhéidir?

Is ‘much of a muchness’, nath cainte atá coitianta go maith sa Bhéarla, an ‘dá mhar a chéile’, nó, mar atá in FGB Uí Dhónaill, leathanach 217, ‘Is é an dá mhar a chéile é’ i.e. ‘It is the same thing’, nó, mar a chuir an Dómhnallach i gcomhthéacs dom é, ‘’Sé an dá mhar a chéile dom é’, sé sin, ‘It’s all the same to me’. “D’fhéadfá ‘dhá mhar a chéile an ball séire agus a ghiolla’ a úsáid freisin, is dócha, sórt 'fools seldom differ' atá ann.” a dúirt sí. ‘Like master, like man’ an míniú a thugann FGB, leathanach 82, ar an gceann sin.

Tá sé de nós ag an Dómhnallach nathanna cainte eile a roinnt liom, í á dhéanamh sin go nádúrtha agus í ag labhairt liom ar an bhfón. Ní gá a rá go léimim isteach i dtobar a dúchais chomh luath in Éirinn agus a chloisim nath cainte nua uaithi, agus bíonn deireadh le cibé ábhar eile a bhíonn faoi chaibidil againn, go dtí go bhfaighidh mise lán mo bholg d’eolas faoin nath cainte nua. Ar ndóigh, ní chreideann sise go nathanna cainte iad, mar go bhfuil siad go nádúrtha aici, ach is nathanna cainte úra domsa iad, bean an Bhéarla. Aiféala orm faoi sin, a léitheoirí.

Ar aon nós, agus í ag insint dom faoi shladmhargadh éigin ar an bhfón inné, dúirt sí liom gur iarr sí ar fhear an tsiopa “An bhfuil siad ar ‘ardaigh orm’?”. Dar ndóigh, b’shin deireadh le scéal an tsladmhargaidh mar gur thosaigh mise ag tumadh sa tobar dúchais arís, agus á ceistiú faoin nath cainte nua 'ardaigh orm' a thit ar mo chluas. “‘Fuair mé ar ‘ardaigh orm’ é.”, sé sin ‘I got it for next to nothing’ nó mar sin.” a dúirt sí liom., “Sórt ‘brilliant sale' nó 'bargain’ a bheadh ann.” a dúirt sí. Bíonn a leithéid le fáil i nGaillimh go minic, is cosúil. Na ‘sales’ agus na ‘bargains’.

Ar aon nós, chuaigh mé ag tumadh ansin in FGB agus siúd ann é, an nath cainte, chan Niall é féin, ar leathanach 59, ‘Fuair sé ar ‘ardaigh orm’ é, he got it for half nothing.’. Anois, céard a déarfá le Gaillimh! Thug mé faoi deara go raibh ‘ardaigh orm agus ardóidh mé ort’ scríofa ar an leathanach céanna. ‘You help me and I will help you'. Ní gá a thuilleadh a rá, a léitheoirí.
.

Slí na Gaeilge

Athraím focal nó dhó anseo agus ansiúd ar an mblag ó am go chéile, focail as ábhar a scríobh mé ní ba luaithe. Ní hé go bhfuilim ag athrú an ábhair, ach go bhfuilim ag ceartú botúin nó dhó nár thug mé faoi deara roimhe agus mé ag scríobh liom. Ní hé sin le rá, ach an oiread, go bhfuil chuile bhotún ar an mblag ceartaithe agam. Mar a dúirt mé, is foghlaimeoir mise, agus táim ag foghlaim i gcónaí. Ach tá cuidiú agam.

Bíonn an Dómhnallach agus Bean an tSléibhe ag léamh an bhlag seo go rialta. Is Connachtach duine acu, agus is Ultach an duine eile. Tá súil ghéar ar an mbeirt acu.. Péire an duine. Thug siad na súile sin agus an Ghaeilge leo ón gcliabhán. Ní raibh an t-ádh sin ormsa, faraor, cé go bhfuil súile ón gcliabhán agus Gaeilge ón nGaeltacht agam. Tá an bheirt sin iontach fial agus roinneann siad a mbuanna liomsa, bean an Bhéarla, foghlaimeoir na Gaeilge. Dá thoradh sin, bíonn athrú nó dhó le déanamh ag an scríbhneoir seo tar éis thuras na súl géar. Is maith ann iad. Na ceartúcháin agus na mná.

Bhí ábhar spéisiúil á phlé ag an bhfeirmeoir atá i mbun curaíochta i ngarraíjohnnymhorgan le déanaí, úsáid na n-aimsirí agus an dóigh a láimhseáiltear iad i mBéarla; na do be do be do’s srl. Chuir an díospóireacht sin mná na súl géar i gcuimhne dom. Bíonn an choimhlint idir úsáid na cainte dúchais agus úsáid an chaighdeáin oifigiúil faoi chaibidil againn go minic. Táimse ag treabhadh liom i gCuibhreann an Chaighdeáin Oifigiúil, tá cosa an Dómhnallaigh fréamhaithe i gcré thorthúil an Ghoirt Dúchais, agus bíonn Bean an tSléibhe ar an gclaí eadrainn,le bróga leathair an chainteora dúchais uirthi agus i ag caint go nádúrtha, ach sála arda an scríbhneora oifigiúil uirthi agus í ag baint torthaí in achadh na n-údarás oifigiúil.

Bíonn mé féin ag dul thart agus bróg leathair ar chois amháin, bróg na sál ard ar an gcois eile. Samhlaigh, a léitheoir, an fhadhb sin. Tá Slí na Gaeilge casta agus teastaíonn bróga compordacha uaim. Ach cá bhfuil na bróga compordacha sin le fáil? Tá neart siopaí bróg amuigh ansin, agus leabhair go leor á ndíol iontu. Sin fadhb eile. Ní hé an scéal céanna a bhíonn iontu.

Bronntanas saoil a thug mo mháthair dom ná an chomhairle seo “Don’t keep looking at the problem, look for the solution!”. Agus creidim go bhfuil cumadóirí/réiteoirí an chaighdeáin oifigiúil ag déanamh chuile iarracht a theacht ar réiteach fhadhb na mbróg míchothrom d’fhoghlaimeoirí na teanga. Go mall, feictear dom, ach go cinnte tá súil agam.

Tá nádúrthacht cainte sna canúintí éagsúla Gaeilge, agus tá sí difriúil i ngach canúint, ag brath ar an taobh sin tíre ina bhfuil an teanga á labhairt. Is ionann don Bhéarla. Le bheith féaráilte, teastaíonn caighdeán ón bhfoghlaimeoir Gaeilge, mar aon leis an bhfoghlaimeoir Béarla, nach dteastaíonn? Tá a leithéid de chaighdeán le fáil ag na Béarlóirí agus réiteach réasúnta simplí faighte ag na húdaráis chuí ar na fadhbanna/bealaí ársa canúna agus scríofa Béarla, feictear dom.

Níor chuir an réiteach sin isteach ná amach ar an gcainteoir dúchais Béarla. Tá na ‘do be do be do’anna, na ‘I done this’ agus na ‘I seen that’ chomh coitianta sa Bhéarla agus atá an ‘ag déanamh é’ a chloisim go mion minic sa Ghaeilge anois. Agus bíodh acu! Tá an ceart sin ag an gcainteoir agus ag an scríbhneoir nach miste leo, nó nach mian leo, an caighdeán. An bhfuil sé de cheart acu an caighdeán a sheachaint agus é in úsáid acu go gairmiúil? Ní dóigh liom é. Ach sin mo thuairim.

An méid sin ráite, tá sé de cheart agamsa, mar fhoghlaimeoir, agus ag gach uile fhoghlaimeoir eile, caighdeán coitianta cothrom ciallmhar soiléir a bheith ar fáil dúinn le go mbeimid in ann a theacht ar na bróga compordacha sin, sa chaoi go mbeimid in ann Slí na Gaeilge a shiúl gan stró. Anois, a réiteoirí. Le bhur dtoil. In aon leabhar amháin. Mura miste libh.
.

Cairde

An Dómhnallach: Tuigeann sí an grá atá agam do mo ghaolta. Tuigeann sí an grá atá agam don Ghaeilge. Agus tuigeann sí mo thrioblóid.
Bean an tSléibhe: Tuigeann sí gur féidir gáire agus deora a mheascadh san anáil chéanna. Agus tuigeann sí gur ionann cara agus céile.
An Mháistreás: Tuigeann sí caighdeán an chairdis. Agus tuigeann sí tábhacht na clainne.
An tImirceach: Tuigeann sí gur gá ualach a roinnt go príobháideach. Agus is maith léi fíon a roinnt liom freisin.
An Státseirbhíseach: Tabharfaidh sí mo rúin chun na huaighe léi, bíodh mé beo nó ná bíodh. Agus is maith léi fíon fosta.
An Sasanach: M’aingeal cuideachta ar thalamh.
Mo Dheirfiúracha: Dlúthghrá nach féidir a mhíniú. Tuigeann siad mise nuair nach dtuigim mé féin.