Táim ag dul ar saoire go Gaillimh leis an nGarraíodóir inniu, agus beidh mé ansin go dtí Dé Luain, is dócha. Idir an dá linn, beidh ionchur an bhlag seo ag brath go hiomlán ar an idirlíon gan sreang. Má bhíonn sé ar fáil, beidh mé ag scríobh.
Mar sin féin, fuair mé fainic ón nGarraíodóir ar maidin. “Now, you have to relax and forget about the laptop and exams for the next few days.” Tá a fhios ag chuile bhean beo atá ag léamh an líne sin uaidh gurb í an chiall iomlán atá taobh thiar de na focail sin ná “I want you to give ME your full attention for the next few days.”! Agus tabharfaidh. An chuid is mó den am…
.
Wednesday, April 29, 2009
Dúch Dearg
Feicimse an saol ar bhealaí éagsúla. M’anam, déarfadh mo pháistí gur ar bhealach iomlán éagsúil a fheicim rudaí. Is minic “You’re not normal, Mum” cloiste agam uatha, ach i gcomhluadar an ráiteas sin bíonn buíochas agus barróga i gcónaí. An chuid is mó den am, ceapaim…
Ar aon nós, feicimse mo chairde agus peann le dúch dearg ag chuile dhuine acu. Is ón bpeann meafarach sin a thagann na focail chomhairleach a roinneann siad liom go rialta. In amanna, iarraim an chomhairle sin uatha ach, in amanna eile, go háirithe nuair nach bhfeicim féin go mbíonn comhairle de dhíth, bíonn orthu greim a fháil ar pheann an dúigh dheirg agus an chomhairle sin a roinnt liom. Ar mhaithe liom féin a dhéantar sin, agus is maith atá a fhios agam é, a chairde dile.
Cé go bhfuil an dúch dearg, tá sé cineálta agus cairdiúil, go háirithe más focail chrua, ach focail riachtanacha, atá le roinnt. Nár laga Ollmháthair na Cruinne mná na bpeann dearg.
Ar aon nós, feicimse mo chairde agus peann le dúch dearg ag chuile dhuine acu. Is ón bpeann meafarach sin a thagann na focail chomhairleach a roinneann siad liom go rialta. In amanna, iarraim an chomhairle sin uatha ach, in amanna eile, go háirithe nuair nach bhfeicim féin go mbíonn comhairle de dhíth, bíonn orthu greim a fháil ar pheann an dúigh dheirg agus an chomhairle sin a roinnt liom. Ar mhaithe liom féin a dhéantar sin, agus is maith atá a fhios agam é, a chairde dile.
Cé go bhfuil an dúch dearg, tá sé cineálta agus cairdiúil, go háirithe más focail chrua, ach focail riachtanacha, atá le roinnt. Nár laga Ollmháthair na Cruinne mná na bpeann dearg.
Monday, April 27, 2009
An Córas Creidiúnaithe d’Aistritheoirí
Níl a fhios agam sa sioc cén fáth ar tharraing mé an scrúdú seo orm féin ach tharraing. Bhí mé tar éis dioplóma i scileanna aistriúcháin a chríochnú leis an Acadamh agus bhí na rialacha, agus modh oibre na scile, fós úr i mo chloigeann is dócha. In ainm agus a bheith ar aon nós. Ba ghearr uaim an fhírinne.
Fuair mé scéal ó Fhoras na Gaeilge as Béal Feirste ar an Máirt, le samplaí de pháipéir scrúdaithe (chan ceann an tSathairn, ar fhaitíos aon mhíthuiscint, a léitheoir) agus nótaí maidir leis an scéim mharcála faoi iamh leo. Is cosúil go mbíonn siad an-chrua agus iad ag ceartú ‘mí-úsáid na copaile’, ‘mí-úsáid an bhriathair ‘tá’’, agus ‘easpa tuisceana ar míre coibhneasta (díreach agus indíreach)’. Agus an ceart acu.
Ach níor chuidigh sin liomsa, agus murach go raibh Bean an tSléibhe do mo mholadh thar bheirt agus triúr maidir le m'ábaltacht, agus ag tabhairt cic sa tóin dom, ní bhacfainn leis an scrúdú ar chor ar bith. Ba é an clásal coibhneasta damanta sin ba chúis le m’imní. Dar leis an scéim mharcála, ba ‘mórbhotún gramadaí’ a bheadh ann dá mbainfinn mí-úsáid as. Sin m’fhadhb. Bíonn mé féin agus an clásal coibhneasta ag troid lena chéile i gcónaí. Bíonn an clásal coibhneasta ag iarraidh urú a chaitheamh mar chulaith ó am go chéile agus cuirimse séimhiú air, rud nár chóir a dhéanamh ar ndóigh, ach déanaim é. Go rialta. Agus déanaim a mhalairt freisin. Cuirim urú air nuair is mian leis séimhiú a chaitheamh. An rud bocht. Tá an t-ádh air go bhfuil Foras na Gaeilge amuigh ansin ag coinneáil súil ghéar ar a chearta.
Bhí an scrúdú ar siúl san Institiúid Teicneolaíochta, Tamhlacht agus, ar an Déardaoin, fuair mé ríomhphost ón ittdublin, más fíor an seoladh a bhí ar an ríomhphost, le ‘Instructions for Logging in’, ‘Opening Microsoft Word’, agus ‘Saving and Printing exam’ faoi iamh. I mBéarla. Is mór an mhaith go bhfuil an teanga sin ar mo thoil agam nó bheinn i bponc ceart ar an lá, mar gur ríomhairí amháin a bhí ar fáil don scrúdú. Tá lá na bpeann ar phár imithe.
Le bheith féaráilte, bhí ar a laghad duine amháin den ochtar feitheoirí ar an láthair a bhí in ann Gaeilge a labhairt, agus táim cinnte go raibh an leaid sin ina chuidiú mór do dhuine ar bith nár thuig na treoracha Béarla a bhí faighte acu roimh ré. I mBéarla, freisin, a thug an príomhfheitheoir amach treoracha, agus rialacha an scrúdaithe, díreach roimh an scrúdú ar an lá, agus glacaim leis gur thuig chuile dhuine í, mar níor chuala mé aon duine ag lorg ateangaire.
Bhí fáil againn ar WinGléacht agus ar focal.ie le cuidiú linn, agus bíobla Uí Dhónaill. Bainim úsáid as WinGléacht mé féin go minic, go háirithe nuair nach mbím cinnte faoi inscne an fhocail faoi mo chúram. Bím neamhchinnte faoi fhocail ar leith, na bisexuals mar a thugaim féin orthu. Is focail iad atá beo beathach sa chaint dúchais ag daoine, ach ní réitíonn siad féin agus an caighdeán le chéile ó thaobh inscne ó am go chéile. Cuirim an focal isteach agus cuardaím an ‘b’ nó an ‘f’ sin taobh an fhocail a insíonn dom cén cois lena mbíonn an focal ag ciceáil.
Bhí sin déanta agam sa chéad pháipéar, agus m’athruithe déanta dá réir más rud go raibh gá leis, ach bhí mé leath bealaigh tríd an dara páipéar sa tráthnóna sular thug mé faoi deara gur leagan Béarla de WinGléacht a bhí ar mo ríomhaire an t-am ar fad. Ní ionann ‘f’ fhirinscneach na Gaeilge agus ‘f’ feminine an Bhéarla, mar is eol daoibh, a léitheoirí cliste. Ach, orm féin an locht. Tá mé cleachta leis an leagan Gaeilge de WinGléacht ar mo ríomhaire féin agus ar ríomhairí an Acadaimh, agus níor thug mé faoi deara gur ‘n’ a bhí roimh an ‘f’ in áit ‘a’.
Bhí mé faoi bhrú, an dtuigeann tú. Ní raibh agam ach dhá uair an chloig, agus bhí línte cosúil le ‘The Organisation shall conduct the activities provided for under this Treaty in the least intrusive manner possible consistent with the timely and efficient accomplishment of its objectives.’ le haistriú agam. In ainm Ollmháthair na Cruinne!
Is cuma. Tá sé déanta agam anois agus bíodh aige. De réir mar a chloisim uatha siúd a thug faoin scrúdú roimhe seo, beidh torthaí mo chuid allais agam am éigin roimh dheireadh na bliana. Féirín na Nollag a dúradh liom.
Fuair mé scéal ó Fhoras na Gaeilge as Béal Feirste ar an Máirt, le samplaí de pháipéir scrúdaithe (chan ceann an tSathairn, ar fhaitíos aon mhíthuiscint, a léitheoir) agus nótaí maidir leis an scéim mharcála faoi iamh leo. Is cosúil go mbíonn siad an-chrua agus iad ag ceartú ‘mí-úsáid na copaile’, ‘mí-úsáid an bhriathair ‘tá’’, agus ‘easpa tuisceana ar míre coibhneasta (díreach agus indíreach)’. Agus an ceart acu.
Ach níor chuidigh sin liomsa, agus murach go raibh Bean an tSléibhe do mo mholadh thar bheirt agus triúr maidir le m'ábaltacht, agus ag tabhairt cic sa tóin dom, ní bhacfainn leis an scrúdú ar chor ar bith. Ba é an clásal coibhneasta damanta sin ba chúis le m’imní. Dar leis an scéim mharcála, ba ‘mórbhotún gramadaí’ a bheadh ann dá mbainfinn mí-úsáid as. Sin m’fhadhb. Bíonn mé féin agus an clásal coibhneasta ag troid lena chéile i gcónaí. Bíonn an clásal coibhneasta ag iarraidh urú a chaitheamh mar chulaith ó am go chéile agus cuirimse séimhiú air, rud nár chóir a dhéanamh ar ndóigh, ach déanaim é. Go rialta. Agus déanaim a mhalairt freisin. Cuirim urú air nuair is mian leis séimhiú a chaitheamh. An rud bocht. Tá an t-ádh air go bhfuil Foras na Gaeilge amuigh ansin ag coinneáil súil ghéar ar a chearta.
Bhí an scrúdú ar siúl san Institiúid Teicneolaíochta, Tamhlacht agus, ar an Déardaoin, fuair mé ríomhphost ón ittdublin, más fíor an seoladh a bhí ar an ríomhphost, le ‘Instructions for Logging in’, ‘Opening Microsoft Word’, agus ‘Saving and Printing exam’ faoi iamh. I mBéarla. Is mór an mhaith go bhfuil an teanga sin ar mo thoil agam nó bheinn i bponc ceart ar an lá, mar gur ríomhairí amháin a bhí ar fáil don scrúdú. Tá lá na bpeann ar phár imithe.
Le bheith féaráilte, bhí ar a laghad duine amháin den ochtar feitheoirí ar an láthair a bhí in ann Gaeilge a labhairt, agus táim cinnte go raibh an leaid sin ina chuidiú mór do dhuine ar bith nár thuig na treoracha Béarla a bhí faighte acu roimh ré. I mBéarla, freisin, a thug an príomhfheitheoir amach treoracha, agus rialacha an scrúdaithe, díreach roimh an scrúdú ar an lá, agus glacaim leis gur thuig chuile dhuine í, mar níor chuala mé aon duine ag lorg ateangaire.
Bhí fáil againn ar WinGléacht agus ar focal.ie le cuidiú linn, agus bíobla Uí Dhónaill. Bainim úsáid as WinGléacht mé féin go minic, go háirithe nuair nach mbím cinnte faoi inscne an fhocail faoi mo chúram. Bím neamhchinnte faoi fhocail ar leith, na bisexuals mar a thugaim féin orthu. Is focail iad atá beo beathach sa chaint dúchais ag daoine, ach ní réitíonn siad féin agus an caighdeán le chéile ó thaobh inscne ó am go chéile. Cuirim an focal isteach agus cuardaím an ‘b’ nó an ‘f’ sin taobh an fhocail a insíonn dom cén cois lena mbíonn an focal ag ciceáil.
Bhí sin déanta agam sa chéad pháipéar, agus m’athruithe déanta dá réir más rud go raibh gá leis, ach bhí mé leath bealaigh tríd an dara páipéar sa tráthnóna sular thug mé faoi deara gur leagan Béarla de WinGléacht a bhí ar mo ríomhaire an t-am ar fad. Ní ionann ‘f’ fhirinscneach na Gaeilge agus ‘f’ feminine an Bhéarla, mar is eol daoibh, a léitheoirí cliste. Ach, orm féin an locht. Tá mé cleachta leis an leagan Gaeilge de WinGléacht ar mo ríomhaire féin agus ar ríomhairí an Acadaimh, agus níor thug mé faoi deara gur ‘n’ a bhí roimh an ‘f’ in áit ‘a’.
Bhí mé faoi bhrú, an dtuigeann tú. Ní raibh agam ach dhá uair an chloig, agus bhí línte cosúil le ‘The Organisation shall conduct the activities provided for under this Treaty in the least intrusive manner possible consistent with the timely and efficient accomplishment of its objectives.’ le haistriú agam. In ainm Ollmháthair na Cruinne!
Is cuma. Tá sé déanta agam anois agus bíodh aige. De réir mar a chloisim uatha siúd a thug faoin scrúdú roimhe seo, beidh torthaí mo chuid allais agam am éigin roimh dheireadh na bliana. Féirín na Nollag a dúradh liom.
Cailleach na Comhairle
Bíonn comhrá agam ó am go chéile le Cailleach na Comhairle. Bhí ceann agam léi nuair a thosaigh mé ar an mblag seo:
CnaC: Agus abair dá mbeadh rud éigin ar do bhlag nár thaitin le duine?
MiseÁine: Déanfaidh mé chuile iarracht gan a leithéid d’ábhar a bheith ann.
CnaC: Ach, abair nach raibh sé i gceist agat é a dhéanamh, ach go raibh daoine ag léamh an bhlag, agus nár thaitin an méid atá á scriobh agat leo?
MiseÁine: Bhuel, beidh clásal rogha an diúltaithe ar an mblag agam.
CnaC: Opt-out clause! Agus cá mbeidh sé sin agat?
MiseÁine: Ar bharr an leathanaigh, thuas sa chúinne, ar thaobh na láimhe deise.
CnaC: Ní fheicim é.
MiseÁine: An X beag sin, sa bhosca beag ansin.
CnaC: Agus cén chaoi a n-oibreoidh sé?
MiseÁine: Ní gá ach cliceáil air…
CnaC: Agus abair dá mbeadh rud éigin ar do bhlag nár thaitin le duine?
MiseÁine: Déanfaidh mé chuile iarracht gan a leithéid d’ábhar a bheith ann.
CnaC: Ach, abair nach raibh sé i gceist agat é a dhéanamh, ach go raibh daoine ag léamh an bhlag, agus nár thaitin an méid atá á scriobh agat leo?
MiseÁine: Bhuel, beidh clásal rogha an diúltaithe ar an mblag agam.
CnaC: Opt-out clause! Agus cá mbeidh sé sin agat?
MiseÁine: Ar bharr an leathanaigh, thuas sa chúinne, ar thaobh na láimhe deise.
CnaC: Ní fheicim é.
MiseÁine: An X beag sin, sa bhosca beag ansin.
CnaC: Agus cén chaoi a n-oibreoidh sé?
MiseÁine: Ní gá ach cliceáil air…
Sunday, April 26, 2009
Cara Muise!
Triomaígí allas an uaignis de bhur malaí, a chairde, táim ar ais arís. Bhí mé i mBaile Átha Cliath ón Aoine le cara liom, an bheirt againn ag dul faoi scrúdú Fhoras na Gaeilge ar an Satharn; an scrúdú scríofa sin a bhaineann leis an gCóras Creidiúnaithe d’Aistritheoirí. Ach tuilleadh faoi sin amárach. Táim róthuirseach anois.
Bhíomar ag stopadh le hiníon mo chara agus, aréir, thosaigh an cailín fáilteach seo do mo cheistiú faoi mo bhlag. Tá suim aici sa bhlagáil, ó thaobh na margaíochta de den chuid is mó . Thosaigh mé ag insint di faoin tracker, nó Deartháir Mór MiseÁine mar a thugaim féin air, agus bhí an-suim aici sa chuid seo den scéal.
Chuir sí a ríomhaire glúine ar siúl agus thaispeáin mé di an sórt oibre atá ar bun ag an tracker atá taobh thiar den bhlag seo. “In this section, for example, you can see how often a particular visitor comes to the blog, how many pages he reads, a general idea of what country or area of a country he came from, what key words he may have used to find you, and you find out how long he stayed on the blog.” a dúirt mé féin léi go húdarásach – tá go leor údaráis faighte agam ó thosaigh mé ag léamh ó Leabhar na nAmadán agus na nÓinseach!
“Gosh!”, a dúirt sí, “Look at Thursday’s log. One person actually stayed on your blog for 18 hours and 20 minutes! Is that possible?” a d’iarr sí. Tháinig guth a máthar, mo chara, ón tolg taobh linn. “He probably fell asleep!” a dúirt sí.
Bhíomar ag stopadh le hiníon mo chara agus, aréir, thosaigh an cailín fáilteach seo do mo cheistiú faoi mo bhlag. Tá suim aici sa bhlagáil, ó thaobh na margaíochta de den chuid is mó . Thosaigh mé ag insint di faoin tracker, nó Deartháir Mór MiseÁine mar a thugaim féin air, agus bhí an-suim aici sa chuid seo den scéal.
Chuir sí a ríomhaire glúine ar siúl agus thaispeáin mé di an sórt oibre atá ar bun ag an tracker atá taobh thiar den bhlag seo. “In this section, for example, you can see how often a particular visitor comes to the blog, how many pages he reads, a general idea of what country or area of a country he came from, what key words he may have used to find you, and you find out how long he stayed on the blog.” a dúirt mé féin léi go húdarásach – tá go leor údaráis faighte agam ó thosaigh mé ag léamh ó Leabhar na nAmadán agus na nÓinseach!
“Gosh!”, a dúirt sí, “Look at Thursday’s log. One person actually stayed on your blog for 18 hours and 20 minutes! Is that possible?” a d’iarr sí. Tháinig guth a máthar, mo chara, ón tolg taobh linn. “He probably fell asleep!” a dúirt sí.
Thursday, April 23, 2009
Scrúdú
Beidh mé as baile go dtí an Luan, a léitheoirí. Tá scrúdú agam ar an Satharn i mBaile Átha Cliath agus ní bheidh deis agam a bheith libh go dtí go mbeidh sé sin thart, agus rud beag ama caite agam sa chathair, sna siopaí leabhar is dócha.
Bhí Deartháir Mór ag insint dom go bhfuil ar a laghad seachtar agaibh a bhíonn ar cuairt ar an mblag seo go rialta agus is deas sin. Ná bí buartha, agus ná bígí uaigneach i m’uireasa. Beidh mé ar ais.
Bhí Deartháir Mór ag insint dom go bhfuil ar a laghad seachtar agaibh a bhíonn ar cuairt ar an mblag seo go rialta agus is deas sin. Ná bí buartha, agus ná bígí uaigneach i m’uireasa. Beidh mé ar ais.
Mainicín
Sí Gráinneog an leasainm atá agam ar an dara hiníon, ainm a thuill sí mar pháiste. Mí ó shin nó mar sin, ghlac gníomhaireacht mainicíneachta léi go páirtaimseartha. D’éirigh léi jab a fháil ar an bpointe beagnach, seatanna d’iris bhainise. D’iarr sí orainn fanacht go mbeadh an iris ar na seilfeanna sna siopaí sula luafaimis le haon duine go raibh sí páirteach ann. Agus rinne mé amhlaidh. Go dtí inné.
Bhí áthas orm nuair a chonaic mé an iris romham sa siopa leabhar, agus cheannaigh mé ceann ar an bpointe, le cinntiú gurb í an ceann ceart a bhí agam. Agus siúd ann í, le seacht gcinn de leathanaigh agus m’iníon álainn gléasta go galánta, gúna éagsúil uirthi ar chuile leathanach.
Is máthair mé, agus isteach liom sa siopa arís agus cheannaigh mé trí chóip eile. Chuir mé ceann an duine sa phost ag an dá Mhamó, ceann go Corcaigh agus ceann go Meiriceá. Soir liom abhaile ansin. Bhí sí féin fós sa leaba. D’fhágfainn ann í go ceann tamaillín. Bhí obair le déanamh.
Shúigh mé ag an ríomhaire agus chuir mé ríomhphost chuig na gaolta agus cairde uile, iad siúd nach raibh téacs curtha agam chucu roimhe sin, ar ndóigh, le hiad a chur ar an eolas faoin iris, agus faoin jab ar dóigh a bhí déanta ag mo chailín álainn féin. Ní dhearna mé tagairt ar bith don Gharraíodóir bocht ach, ar a laghad, chuir mé téacs chuige leis an dea-scéal a roinnt leis.
An méid sin déanta, suas staighre liom leis an dá chóip agus dhúisigh mé Gráinneog. ‘The magazine is out!” a dúirt mé, agus chaith mé cóip ar an leaba. Thosaigh sise ag breathnú go grinn ar an gcóip a thug mé di. Bhí mise ag breathnú ar mo chóipse, agus gan le feiceáil agam ach súile, beola, gruaig agus gnúis nár thug oireadh agus géin amháin as mo chorp, ach géinte iomlán a hathair ar chuile leathanach léi. “Do I look alright in them, Mom?” a d’iarr sí. “You look beautiful, Gráinneog!” a d’fhreagair mé. Ciúnas ar feadh nóiméad nó dhó. “Mom, please don’t go around telling everybody, sure you won’t? They might think I am showing off.” a dúirt sí. Ciúnas ar feadh nóiméad nó dhó. “My lips are sealed, Gráinneog” a dúirt mé, “I won’t tell a soul……
Bhí áthas orm nuair a chonaic mé an iris romham sa siopa leabhar, agus cheannaigh mé ceann ar an bpointe, le cinntiú gurb í an ceann ceart a bhí agam. Agus siúd ann í, le seacht gcinn de leathanaigh agus m’iníon álainn gléasta go galánta, gúna éagsúil uirthi ar chuile leathanach.
Is máthair mé, agus isteach liom sa siopa arís agus cheannaigh mé trí chóip eile. Chuir mé ceann an duine sa phost ag an dá Mhamó, ceann go Corcaigh agus ceann go Meiriceá. Soir liom abhaile ansin. Bhí sí féin fós sa leaba. D’fhágfainn ann í go ceann tamaillín. Bhí obair le déanamh.
Shúigh mé ag an ríomhaire agus chuir mé ríomhphost chuig na gaolta agus cairde uile, iad siúd nach raibh téacs curtha agam chucu roimhe sin, ar ndóigh, le hiad a chur ar an eolas faoin iris, agus faoin jab ar dóigh a bhí déanta ag mo chailín álainn féin. Ní dhearna mé tagairt ar bith don Gharraíodóir bocht ach, ar a laghad, chuir mé téacs chuige leis an dea-scéal a roinnt leis.
An méid sin déanta, suas staighre liom leis an dá chóip agus dhúisigh mé Gráinneog. ‘The magazine is out!” a dúirt mé, agus chaith mé cóip ar an leaba. Thosaigh sise ag breathnú go grinn ar an gcóip a thug mé di. Bhí mise ag breathnú ar mo chóipse, agus gan le feiceáil agam ach súile, beola, gruaig agus gnúis nár thug oireadh agus géin amháin as mo chorp, ach géinte iomlán a hathair ar chuile leathanach léi. “Do I look alright in them, Mom?” a d’iarr sí. “You look beautiful, Gráinneog!” a d’fhreagair mé. Ciúnas ar feadh nóiméad nó dhó. “Mom, please don’t go around telling everybody, sure you won’t? They might think I am showing off.” a dúirt sí. Ciúnas ar feadh nóiméad nó dhó. “My lips are sealed, Gráinneog” a dúirt mé, “I won’t tell a soul……
Cairde
An Dómhnallach: Tuigeann sí an grá atá agam do mo ghaolta. Tuigeann sí an grá atá agam don Ghaeilge. Agus tuigeann sí mo thrioblóid.
Bean an tSléibhe: Tuigeann sí gur féidir gáire agus deora a mheascadh san anáil chéanna. Agus tuigeann sí gur ionann cara agus céile.
An Mháistreás: Tuigeann sí caighdeán an chairdis. Agus tuigeann sí tábhacht na clainne.
An tImirceach: Tuigeann sí gur gá ualach a roinnt go príobháideach. Agus is maith léi fíon a roinnt liom freisin.
An Státseirbhíseach: Tabharfaidh sí mo rúin chun na huaighe léi, bíodh mé beo nó ná bíodh. Agus is maith léi fíon fosta.
An Sasanach: M’aingeal cuideachta ar thalamh.
Mo Dheirfiúracha: Dlúthghrá nach féidir a mhíniú. Tuigeann siad mise nuair nach dtuigim mé féin.
Bean an tSléibhe: Tuigeann sí gur féidir gáire agus deora a mheascadh san anáil chéanna. Agus tuigeann sí gur ionann cara agus céile.
An Mháistreás: Tuigeann sí caighdeán an chairdis. Agus tuigeann sí tábhacht na clainne.
An tImirceach: Tuigeann sí gur gá ualach a roinnt go príobháideach. Agus is maith léi fíon a roinnt liom freisin.
An Státseirbhíseach: Tabharfaidh sí mo rúin chun na huaighe léi, bíodh mé beo nó ná bíodh. Agus is maith léi fíon fosta.
An Sasanach: M’aingeal cuideachta ar thalamh.
Mo Dheirfiúracha: Dlúthghrá nach féidir a mhíniú. Tuigeann siad mise nuair nach dtuigim mé féin.
Wednesday, April 22, 2009
Ceacht le Foghlaim
Tháinig cuimhne eile chun cinn chugam agus mé ag tagairt, ní ba luaithe, ar an gcaoi a láimhseálann daoine an teanga ‘ársa’ s’againne. Táim ag roinnt an scéil anseo, sula ndéanfaidh mé dearmad é a roinnt arís, le hábhar machnaimh a thabhairt daoibh i leith thodhchaí na teanga.
Bhí comhrá agam le bean óg, níl sé i bhfad ó shin, ar ealaíontóir í. Is bean í atá tugtha don Ghaeilge, ach an oiread liom féin, agus tá spiorad Gaelach le feiceáil ina cuid oibre, ach amháin nach focail a bhíonn in úsáid aici, ach cruthaíonn sí íomhánna ar bhealaí eile.
Bhí a fhios agam, ó bheith ag caint léi, go raibh Gaeilge líofa aici agus gur de bhunadh na Gaeltachta í, ach dúirt sí liom gurb í an Béarla a bhí mar theanga chumarsáide aici lena cairde; nós é sin a tháinig chun cinn agus í ar an meánscoil sa Ghaeltacht, is cosúil. Cé go raibh Gaeilge ar a dtoil acu uile, bhí siad óg agus bhí na cláir faiseanta tharraingteacha uile ar an teilifís an t-am sin craolta trí mheán an Bhéarla, agus tháinig nathanna cainte an Bhéarla chun cinn go mór ina gcomhrá dá bhrí sin.
Bhí sí sásta Béarla a labhairt lena cairde ar scoil agus an Ghaeilge a labhairt sa bhaile, agus tá an dá theanga aici go líofa, agus go healaíonta, fós. Mar sin féin, agus gan mé ag súil ar chor ar bith leis mar go raibh an chuid sin den chomhrá a bhain leis an gcoimhlint idir an dá theanga pléite againn agus bhíomar, faoin am seo, ag labhairt ar chúrsaí ealaíne, thosaigh sí ag caint, arís, ar a cuid ama sa mheánscoil.
Dar léi, tá seans ann gur chuir, agus go gcuireann, an chaoi a múintear Gaeilge ar an meánscoil bac ar ealaíontóirí, is cuma cén meán atá in úsáid ag an ealaíontóir. Cén chaoi? Nuair a bhíodh aistí Béarla le scríobh acu sa mheánscoil, tugadh cead a gcinn dóibh an t-ábhar a láimhseáil mar ba mhian leo, agus a bheith chomh healaíonta agus chomh cruthaitheach agus a ba mhian leo. Ach, a dúirt sí, níorbh ionann leis na haistí Gaeilge. Bhí orthu cloígh le sean-nathanna cainte agus le seanfhocail mar go raibh marcanna sa bhreis ag dul dá leithéidí, agus bhíodh ar go leor acu, nach raibh Gaeilge ar a dtoil acu, an aiste a fhoghlaim de ghlan mheabhair ar fhaitíos nach bhfaighidh siad na marcanna.
Ní raibh deis aici aon rud nua a chruthú sna haistí Gaeilge, mar a bhíodh sna haistí Béarla agus, mar ealaíontóir, níor fheil sé sin di. Mar aon le gach ealaíontóir, bíonn uirthi a bheith ag cruthú rudaí; ag tabhairt saoirse dá smaointe le go mbeidh sí in ann ealaíon nua a aimsiú as eispéireas na linne seo. Bhí deis níos fearr aici é sin a dhéanamh sna haistí Béarla.
Mura dtabharfaimid deis don aos óg sna meánscoileanna an tsaoirse chéanna a bheith acu leis an nGaeilge agus atá acu leis an mBéarla, mura dtabharfaimid aghaidh ar ábhar nua cruthaitheach an lae inniu seachas ábhar na haimsire caite, ní bheidh seanfhocail nuachumtha ná nathanna cainte nuachumtha Gaeilge againn le roinnt amach anseo. San áit nach mbíonn athnuachan…Tar ar ais, a Mhic an Easpaig!
Bhfuil focal nuachumtha Gaeilge ann do hunk nó babe? Tá sa Bhéarla anois, is cosúil – he’s a finer. Teanga ag fás. Des, is finer thú, go bhfaighidh mé focal nuachumtha Gaeilge a fheileann duit ar aon nós…
Bhí comhrá agam le bean óg, níl sé i bhfad ó shin, ar ealaíontóir í. Is bean í atá tugtha don Ghaeilge, ach an oiread liom féin, agus tá spiorad Gaelach le feiceáil ina cuid oibre, ach amháin nach focail a bhíonn in úsáid aici, ach cruthaíonn sí íomhánna ar bhealaí eile.
Bhí a fhios agam, ó bheith ag caint léi, go raibh Gaeilge líofa aici agus gur de bhunadh na Gaeltachta í, ach dúirt sí liom gurb í an Béarla a bhí mar theanga chumarsáide aici lena cairde; nós é sin a tháinig chun cinn agus í ar an meánscoil sa Ghaeltacht, is cosúil. Cé go raibh Gaeilge ar a dtoil acu uile, bhí siad óg agus bhí na cláir faiseanta tharraingteacha uile ar an teilifís an t-am sin craolta trí mheán an Bhéarla, agus tháinig nathanna cainte an Bhéarla chun cinn go mór ina gcomhrá dá bhrí sin.
Bhí sí sásta Béarla a labhairt lena cairde ar scoil agus an Ghaeilge a labhairt sa bhaile, agus tá an dá theanga aici go líofa, agus go healaíonta, fós. Mar sin féin, agus gan mé ag súil ar chor ar bith leis mar go raibh an chuid sin den chomhrá a bhain leis an gcoimhlint idir an dá theanga pléite againn agus bhíomar, faoin am seo, ag labhairt ar chúrsaí ealaíne, thosaigh sí ag caint, arís, ar a cuid ama sa mheánscoil.
Dar léi, tá seans ann gur chuir, agus go gcuireann, an chaoi a múintear Gaeilge ar an meánscoil bac ar ealaíontóirí, is cuma cén meán atá in úsáid ag an ealaíontóir. Cén chaoi? Nuair a bhíodh aistí Béarla le scríobh acu sa mheánscoil, tugadh cead a gcinn dóibh an t-ábhar a láimhseáil mar ba mhian leo, agus a bheith chomh healaíonta agus chomh cruthaitheach agus a ba mhian leo. Ach, a dúirt sí, níorbh ionann leis na haistí Gaeilge. Bhí orthu cloígh le sean-nathanna cainte agus le seanfhocail mar go raibh marcanna sa bhreis ag dul dá leithéidí, agus bhíodh ar go leor acu, nach raibh Gaeilge ar a dtoil acu, an aiste a fhoghlaim de ghlan mheabhair ar fhaitíos nach bhfaighidh siad na marcanna.
Ní raibh deis aici aon rud nua a chruthú sna haistí Gaeilge, mar a bhíodh sna haistí Béarla agus, mar ealaíontóir, níor fheil sé sin di. Mar aon le gach ealaíontóir, bíonn uirthi a bheith ag cruthú rudaí; ag tabhairt saoirse dá smaointe le go mbeidh sí in ann ealaíon nua a aimsiú as eispéireas na linne seo. Bhí deis níos fearr aici é sin a dhéanamh sna haistí Béarla.
Mura dtabharfaimid deis don aos óg sna meánscoileanna an tsaoirse chéanna a bheith acu leis an nGaeilge agus atá acu leis an mBéarla, mura dtabharfaimid aghaidh ar ábhar nua cruthaitheach an lae inniu seachas ábhar na haimsire caite, ní bheidh seanfhocail nuachumtha ná nathanna cainte nuachumtha Gaeilge againn le roinnt amach anseo. San áit nach mbíonn athnuachan…Tar ar ais, a Mhic an Easpaig!
Bhfuil focal nuachumtha Gaeilge ann do hunk nó babe? Tá sa Bhéarla anois, is cosúil – he’s a finer. Teanga ag fás. Des, is finer thú, go bhfaighidh mé focal nuachumtha Gaeilge a fheileann duit ar aon nós…
Paorach gnóthach
Feicim go leor ábhar suimiúil á bplé ag na blagálaithe Gaeilge eile i láthair na huaire; rudaí a bhaineann le teanga, polaitíocht, teaghlach agus cúrsaí eile an tsaoil. Ba mhaith liom níos mó ama a bheith agam le díriú ar na blaganna éagsúla mar gur suim liom an dóigh a láimhseálann daoine eile an teanga agus iad ag scríobh leo ar chúrsaí an tsaoil.
Ní ag cuardach botún ná a dhath mar sin a bhím (is cuma liom sa sioc fúthu, agus bíonn siad agam féin sách minic), ach is maith liom smaointe daoine eile a chloisteáil, agus a léamh, agus cuireann siad sin le mo stór féin, idir fhocail agus tuiscint.
Mo chuimhne, tá riail shuimiúil maidir le húsáid an tséimhithe tar éis ‘idir+agus’ le fáil ag alt uimhir 4.10 i nGraiméar Gaeilge na mBráithre Críostaí. Brú ar an gcnaipe ar thaobh na láimhe deise den bhlag anseo, an ceann dár dteideal Graiméar Gaeilge na mBráithre Críostaí (faoi Cuidiú nó Cruinneas) más suim leat é a léamh – na dt’s sin arís! Idir shúgradh agus dáiríre…
Ar aon nós, bheinn ag cur mo laidhre féin sa lathach níos minice dá mbeadh níos mó ama agam, rud nach bhfuil i láthair na huaire. Tá trí theach faoi mo chúram agam an mhí seo, (nach liom iad) agus scrúdú ar an Satharn seo chugainn. Bhí mé istigh sna trí theach cheana ar maidin, agus níl sé an naoi a chlog fós; agus tá rialacha na mBráithre sin ag fanacht go foighneach liom agus fios maith acu go bhfuil i bhfad níos mó ná trí lá de dhíth roimh an scrúdú le go mbeidh oiread na fríde de sheans agam an scrúdú céanna a bhaint. Go bhfóire Ollmháthair na Cruinne orm!
Mar sin, táim róghnóthach na hábhair éagsúla ar na blaganna eile a chur faoi mo pheann, nó faoi mo mhéar fiú! Ach beidh lá eile ag an bPaorach seo, agus is gearr uaim an lá sin, tá súil agam. Tá scéal na dtrí theach sin le roinnt, agus b’fhéidir riail nó dhó eile le plé eadrainn…
Ní ag cuardach botún ná a dhath mar sin a bhím (is cuma liom sa sioc fúthu, agus bíonn siad agam féin sách minic), ach is maith liom smaointe daoine eile a chloisteáil, agus a léamh, agus cuireann siad sin le mo stór féin, idir fhocail agus tuiscint.
Mo chuimhne, tá riail shuimiúil maidir le húsáid an tséimhithe tar éis ‘idir+agus’ le fáil ag alt uimhir 4.10 i nGraiméar Gaeilge na mBráithre Críostaí. Brú ar an gcnaipe ar thaobh na láimhe deise den bhlag anseo, an ceann dár dteideal Graiméar Gaeilge na mBráithre Críostaí (faoi Cuidiú nó Cruinneas) más suim leat é a léamh – na dt’s sin arís! Idir shúgradh agus dáiríre…
Ar aon nós, bheinn ag cur mo laidhre féin sa lathach níos minice dá mbeadh níos mó ama agam, rud nach bhfuil i láthair na huaire. Tá trí theach faoi mo chúram agam an mhí seo, (nach liom iad) agus scrúdú ar an Satharn seo chugainn. Bhí mé istigh sna trí theach cheana ar maidin, agus níl sé an naoi a chlog fós; agus tá rialacha na mBráithre sin ag fanacht go foighneach liom agus fios maith acu go bhfuil i bhfad níos mó ná trí lá de dhíth roimh an scrúdú le go mbeidh oiread na fríde de sheans agam an scrúdú céanna a bhaint. Go bhfóire Ollmháthair na Cruinne orm!
Mar sin, táim róghnóthach na hábhair éagsúla ar na blaganna eile a chur faoi mo pheann, nó faoi mo mhéar fiú! Ach beidh lá eile ag an bPaorach seo, agus is gearr uaim an lá sin, tá súil agam. Tá scéal na dtrí theach sin le roinnt, agus b’fhéidir riail nó dhó eile le plé eadrainn…
Tuesday, April 21, 2009
WYSIWYG
An raibh a fhios agat, a léitheoir, gur Noob mise? Nó fiú Newbie! Nach deas sin do bhean i gCuibhreann na gCaogaidí. Oh, is maith liom an leabhar seo 'Google Blogger for Dummies', agus é mo chur isteach i nGarraí na nGirseach arís!
Sea, Noob nó Newbie an t-ainm a thugtar do “a person who is new to blogging or forum participation or another online activity”. Anois céard a déarfá le Gaillimh! Ach, éist, tá lurker amuigh ansin freisin: “a person who frequently reads blogs but doesn’t leave comments or make his presence known.”! An gcreidfeá sin? Duine le héadaí agus gloiní dorcha gréine orthu, ina suí sa dorchadas, ag faire, ag léamh, go ciúin. Ag speiceáil.
Agus seachain an troll sin: “A person who posts comments intended to detract from the ongoing conversation on a blog.”. (Tá páistí ann a thabharfadh ‘tuismitheoir’ ar an duine sin, ach sin scéal eile.). Gan trácht ar an flame dána sin ar “a message, a comment, a blog post, or another online published submission intended to attack or undermine another person.” iad. Go bhfóire Dia orainn!
Agus is féidir ‘tracker’ a fháil le fáil amach “where visitors to your blog are coming from”. Is fiú an chaibidil iomlán “Tracking your stats” a léamh le go mbeidh a fhios agat go díreach céard atá ag dul ar aghaidh má bhíonn ceann de na trackers seo ar shuíomh ar bith. Luafaidh mé dhá fhocal leat, a léitheoir; Deartháir Mór!
Anois tá a fhios agam céard is ciall le RSS: Really Simple Syndication. Sea, nach bhfuil sin really simple? Tá baint éigin aige le feed reader. An fear sin leis na gloiní gréine arís, ag réiteach dinnéir agus spam ar an mbiachlár aige b’fhéidir. Ní maith liom spam. Feoilséantóir mé.
Ach is maith liom WYSIWYG: “What You See Is What You Get”. Sea, sin mise anois.
Sea, Noob nó Newbie an t-ainm a thugtar do “a person who is new to blogging or forum participation or another online activity”. Anois céard a déarfá le Gaillimh! Ach, éist, tá lurker amuigh ansin freisin: “a person who frequently reads blogs but doesn’t leave comments or make his presence known.”! An gcreidfeá sin? Duine le héadaí agus gloiní dorcha gréine orthu, ina suí sa dorchadas, ag faire, ag léamh, go ciúin. Ag speiceáil.
Agus seachain an troll sin: “A person who posts comments intended to detract from the ongoing conversation on a blog.”. (Tá páistí ann a thabharfadh ‘tuismitheoir’ ar an duine sin, ach sin scéal eile.). Gan trácht ar an flame dána sin ar “a message, a comment, a blog post, or another online published submission intended to attack or undermine another person.” iad. Go bhfóire Dia orainn!
Agus is féidir ‘tracker’ a fháil le fáil amach “where visitors to your blog are coming from”. Is fiú an chaibidil iomlán “Tracking your stats” a léamh le go mbeidh a fhios agat go díreach céard atá ag dul ar aghaidh má bhíonn ceann de na trackers seo ar shuíomh ar bith. Luafaidh mé dhá fhocal leat, a léitheoir; Deartháir Mór!
Anois tá a fhios agam céard is ciall le RSS: Really Simple Syndication. Sea, nach bhfuil sin really simple? Tá baint éigin aige le feed reader. An fear sin leis na gloiní gréine arís, ag réiteach dinnéir agus spam ar an mbiachlár aige b’fhéidir. Ní maith liom spam. Feoilséantóir mé.
Ach is maith liom WYSIWYG: “What You See Is What You Get”. Sea, sin mise anois.
Monday, April 20, 2009
C's na Maidine
Go hiondúil, bíonn comhrá agam leis an nGarraíodóir ar maidin sa leaba. Faoin am a dhúisíonn sé, bíonn go leor smaointeoireachta déanta agam féin agus, nuair a dhúisigh sé inné, d’iarr mé air ‘What ‘C’ am I thinking of?’. Gan fiú anáil a tharraingt dúirt sé, ‘Ciara, computer, cat. Tá an fear sin iontach cliste, ach ní raibh an ceart aige an geábh seo.
Mar aon le mo dheirfiúracha uile, bíonn bean na gruaige rua inár smaointe go síoraí; an chéad smaoineamh ar maidin agus an smaoineamh deireanach san oíche sula ndúnann ár súile ar iontais agus uafáis an domhain. Ní aon iontas sin. Maidir le ‘c’ an ríomhaire, bíonn ábhar scríbhneoireachta na maidine pléite go maith ag mo chloigeann le mo chroí faoin am a dhúisíonn an fear le mo thaobh. Agus ní féidir gan ainmhí an fhionnaidh dhuibh, Sióg mo chat, a bheith i mo smaointe mar go mbíonn sé ag glaoch orm ón gcistin chomh luath agus a chloiseann sé anáil na dúiseachta uaim.
Ach, nuair a bhíonn na C’s uile sin pléite ag mo chloigeann, sé C an chaife an smaoineamh a bhíonn ag rith trí mo chuislí agus é ag cuardach na caiféine. Tá turas na caiféine ar bun anois láithreach agus is gearr go mbeidh mé in ann soiléireacht a chur leis an smaointeoireacht luath sin.
‘What ‘C’ am I thinking of?’ a dúirt sé féin ansin. Sin scéal eile.
Mar aon le mo dheirfiúracha uile, bíonn bean na gruaige rua inár smaointe go síoraí; an chéad smaoineamh ar maidin agus an smaoineamh deireanach san oíche sula ndúnann ár súile ar iontais agus uafáis an domhain. Ní aon iontas sin. Maidir le ‘c’ an ríomhaire, bíonn ábhar scríbhneoireachta na maidine pléite go maith ag mo chloigeann le mo chroí faoin am a dhúisíonn an fear le mo thaobh. Agus ní féidir gan ainmhí an fhionnaidh dhuibh, Sióg mo chat, a bheith i mo smaointe mar go mbíonn sé ag glaoch orm ón gcistin chomh luath agus a chloiseann sé anáil na dúiseachta uaim.
Ach, nuair a bhíonn na C’s uile sin pléite ag mo chloigeann, sé C an chaife an smaoineamh a bhíonn ag rith trí mo chuislí agus é ag cuardach na caiféine. Tá turas na caiféine ar bun anois láithreach agus is gearr go mbeidh mé in ann soiléireacht a chur leis an smaointeoireacht luath sin.
‘What ‘C’ am I thinking of?’ a dúirt sé féin ansin. Sin scéal eile.
Sunday, April 19, 2009
Blagálaí Beagáinín Balbh
Tá go leor oibre le déanamh agam ar an mblag seo fós.
Ach ná bí buartha, a léitheoir. Tá leabhar nua ceannaithe agam ‘Google Blogger for Dummies’ le Susan Gunelius, (http://www.amazon.com/Google-Blogger-Dummies-Computer-Tech/dp/0470407425/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=books&qid=1240147179&sr=8-1) agus tá súil le hOllmháthair na Cruinne agam go mbeidh deis agam é a léamh go luath, agus go bhfoghlaimeoidh mé rud éigin as maidir leis an mblagáil seo.
Bígí foighneach. Tá go leor le foghlaim!
Ach ná bí buartha, a léitheoir. Tá leabhar nua ceannaithe agam ‘Google Blogger for Dummies’ le Susan Gunelius, (http://www.amazon.com/Google-Blogger-Dummies-Computer-Tech/dp/0470407425/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=books&qid=1240147179&sr=8-1) agus tá súil le hOllmháthair na Cruinne agam go mbeidh deis agam é a léamh go luath, agus go bhfoghlaimeoidh mé rud éigin as maidir leis an mblagáil seo.
Bígí foighneach. Tá go leor le foghlaim!
Bás gan Choinne
Is iomaí uair a bhíonn deirfiúracha áirithe i dTuaisceart Éireann i mo smaointe. Bhí bás a dearthár go mór sna meáin ar feadh tamall fada, agus bíonn fós ó am go chéile. Sin mar a bhíonn leis an mbás gan choinne, go háirithe má bhíonn éiginnteacht ag bith ar baint leis, agus é i mbéal an phobail dá bharr sin. Tháinig siad isteach i mo chloigeann arís ar maidin agus mé ag éisteacht leis an tráchtaireacht ar an raidió maidir le bás an fhir Éireannaigh sa Bholaiv. Is cosúil gur iarr muintir an fhir seo príobháid ó na meáin, agus tuigim a gcás. Ach tuigim cás na meán chomh maith céanna. Caithfear tuairisciú a dhéanamh, agus sin an jab atá acu.
Áit ar bith a mbíonn arm, bíodh siad aitheanta go dleathach nó ná bíodh, bíonn údarás acu. Agus, mar is eol dúinn, tá ceannasaíocht ag na hairm, bíodh siad dleathach nó ná bíodh. Tá siad in ann an fhírinne a choinneáil ceilte nó í a roinnt mar is mian leo. Tá an t-údarás sin acu agus cloíonn daoine leis na rialacha, in amanna teann faitís, in amanna teann tacaíochta. Is minic go leor daoine ina suí ar chlaí na fírinne dá bharr sin. Agus déanann na meáin iarracht a theacht ar fhírinne an scéil, an móramh acu ar aon nós ceapaim, rud atá deacair a dhéanamh nuair atá an t-aon duine amháin a d’fhéadfadh sin a roinnt go cinnte leo imithe ar shlí na fírinne.
Bhí tacaíocht mhór, go poiblí ar aon nós, ag na deirfiúracha, ach ar éirigh leo a theacht ar an fhírinne iomlán? Cibé scéal é, sí an fhírinne ghlan atá ann ná go bhfuil deartháir, agus mac, imithe ar shlí na fírinne, agus níl an fhírinne óna bhéal cloiste, agus ní bheidh go brách. Agus sí an fhírinne lom bhrónach ná nach mbeidh an duine sin ar ais ina bheatha, lena mhuintir, go brách arís. Is ionann don mhuintir sin thíos i dTiobraid Árann. Tá sé de cheart acu an phríobháid sin a iarraidh. Ní chloisfear fírinne san áit a mbeidh gleo. Is minic gur sa chiúnas atá sí le fáil.
Tá súil agam go bhfaighidh siad faoiseamh éigin, áit éigin. Am éigin.
Áit ar bith a mbíonn arm, bíodh siad aitheanta go dleathach nó ná bíodh, bíonn údarás acu. Agus, mar is eol dúinn, tá ceannasaíocht ag na hairm, bíodh siad dleathach nó ná bíodh. Tá siad in ann an fhírinne a choinneáil ceilte nó í a roinnt mar is mian leo. Tá an t-údarás sin acu agus cloíonn daoine leis na rialacha, in amanna teann faitís, in amanna teann tacaíochta. Is minic go leor daoine ina suí ar chlaí na fírinne dá bharr sin. Agus déanann na meáin iarracht a theacht ar fhírinne an scéil, an móramh acu ar aon nós ceapaim, rud atá deacair a dhéanamh nuair atá an t-aon duine amháin a d’fhéadfadh sin a roinnt go cinnte leo imithe ar shlí na fírinne.
Bhí tacaíocht mhór, go poiblí ar aon nós, ag na deirfiúracha, ach ar éirigh leo a theacht ar an fhírinne iomlán? Cibé scéal é, sí an fhírinne ghlan atá ann ná go bhfuil deartháir, agus mac, imithe ar shlí na fírinne, agus níl an fhírinne óna bhéal cloiste, agus ní bheidh go brách. Agus sí an fhírinne lom bhrónach ná nach mbeidh an duine sin ar ais ina bheatha, lena mhuintir, go brách arís. Is ionann don mhuintir sin thíos i dTiobraid Árann. Tá sé de cheart acu an phríobháid sin a iarraidh. Ní chloisfear fírinne san áit a mbeidh gleo. Is minic gur sa chiúnas atá sí le fáil.
Tá súil agam go bhfaighidh siad faoiseamh éigin, áit éigin. Am éigin.
Bróga na Maidine
Bím i mo shuí roimh an nGarraíodóir (m’fhear, agus tá scéal taobh thiar den leasainm sin a roinnfidh mé libh amach anseo) an chuid is mó den am. Creidim go n-éiríonn scríbhneoirí, nó daoine a dtaitníonn scríbhneoireacht leo, luath go maith ar maidin go hiondúil. Bíonn barraíocht ag dul ar aghaidh i mo chloigeann go minic agus faighim faoiseamh as na smaointe sin a chur ar pár. Mo chuimhne, ceist agam oraibh! Cé acu is cirte – ‘ar pár’ nó ‘ar phár’? Tá ‘ar phár’ sa chaint agus, seans, sa chaighdeán, ach tá ‘ar pár’ ag Dinneen agus ag WinGléacht. Bhur mbarúil?
Ar aon nós, bíonn péirí bróg ag bun an staighre romham chuile mhaidin. Aithním iad den chuid is mó mar is ann a fhágann mo chlann féin, agus an Garraíodóir, a mbróga chuile oíche. Mise an t-aon duine a thugann mo bhróga liom agus mé ag dul suas an staighre chun leapa, mar go mbíonn siad ar mo chosa go minic is dócha!
Ag an deireadh seachtaine, is minic a bhíonn bróga ann nach n-aithním. B’amhlaidh ar maidin. Bhí sé de nós riamh ag mo pháistí cara nó dhó a thabhairt leo abhaile san oíche dá mba rud é nach raibh an cara sin in ann tacsaí a fháil abhaile; nós a mholamar mar thuismitheoirí, seachas iad a fhágáil san fhuacht nó san fhearthainn, nó, níos measa arís, iad a fhágáil leo féin i gcontúirt. Mar sin, ag an deireadh seachtaine, is iomaí duine sa bhreis a chloisim ag teacht anuas an staighre, agus iad slán sábháilte, ach amháin go mbíonn póit ar dhuine nó dhó acu! Bíonn an taephota réidh faoi choinne na faidhbe sin!
Ar aon nós, tá an cailín is sine againn sa bhaile don deireadh seachtaine, agus bhí sí féin agus a siblíní ar an town aréir. Is maith leis an nGarraíodóir comhrá a bheith aige leis na páistí, go háirithe ar maidin. Maíonn sé gurb é sin an t-am is fearr le heolas a fháil uatha mar go mbíonn siad róthuirseach le bheith faireach ar an gcomhrá leis! Buaileann sé cnag ar dhoras an tseomra ar dtús, le cinntiú go bhfuil an duine sa seomra sin ina d(h)úiseacht, agus isteach leis má chloiseann sé ‘Yes, Dad!’ Is minic a chloisim é féin agus na páistí thuas staighre ag comhrá agus ag gáire le chéile, go háirithe anois agus iad uile ina bhfichidí. Níl an Garraíodóir. Ina fhichidí. Chan a cholainn ar aon nós.
Ach, le blianta beaga anuas, breathnaíonn sé ar na bróga ag bun an staighre sula mbuaileann sé cnag ar dhoras ar bith. Tá fáth leis sin. Níor mhaith leis siúl isteach i seomra ar bith ar fhaitíos go mbeadh duine, nach mbeadh ar a aithne, istigh roimhe. Maidin inné, bhí péire amháin ann nár aithin sé agus chaith sé an mhaidin ag siúl timpeall na háite ag iarraidh a shamhlú cén seomra ina raibh úinéir na mbróg. An fear bocht. Bhí fanacht fada air mar níor éirigh ceachtar den triúr, ná úinéir na mbróg strainséartha, go dtí tráthnóna. Tá dhá phéire bróg nach n-aithním ag bun an staighre ar maidin. Beidh sé ina chraic ar ball!
Garraíodóir
D’fhéach mé ort
Do dhroim cromtha
Sa gharraí ar chúl an tí
Do lámha ag obair
Ag tochailt agus ag tarraingt
Tríd an gcré agus na bplandaí
Plandaí a d’fhás lenár bpáistí
A bpréamhacha láidir,
A n-áilleacht nochtaithe
Faoi do chúram agus do chothú
Sheas tú go mall
Uallach na haoise ar do chnámha
Ach sásamh do shaothair
Breactha ar d’éadan cineálta
Shéid tú póg i mo threo,
síol eile á chur
ag an ngarraíodóir
a choinníonn mo ghrá faoi bhláth.
Ar aon nós, bíonn péirí bróg ag bun an staighre romham chuile mhaidin. Aithním iad den chuid is mó mar is ann a fhágann mo chlann féin, agus an Garraíodóir, a mbróga chuile oíche. Mise an t-aon duine a thugann mo bhróga liom agus mé ag dul suas an staighre chun leapa, mar go mbíonn siad ar mo chosa go minic is dócha!
Ag an deireadh seachtaine, is minic a bhíonn bróga ann nach n-aithním. B’amhlaidh ar maidin. Bhí sé de nós riamh ag mo pháistí cara nó dhó a thabhairt leo abhaile san oíche dá mba rud é nach raibh an cara sin in ann tacsaí a fháil abhaile; nós a mholamar mar thuismitheoirí, seachas iad a fhágáil san fhuacht nó san fhearthainn, nó, níos measa arís, iad a fhágáil leo féin i gcontúirt. Mar sin, ag an deireadh seachtaine, is iomaí duine sa bhreis a chloisim ag teacht anuas an staighre, agus iad slán sábháilte, ach amháin go mbíonn póit ar dhuine nó dhó acu! Bíonn an taephota réidh faoi choinne na faidhbe sin!
Ar aon nós, tá an cailín is sine againn sa bhaile don deireadh seachtaine, agus bhí sí féin agus a siblíní ar an town aréir. Is maith leis an nGarraíodóir comhrá a bheith aige leis na páistí, go háirithe ar maidin. Maíonn sé gurb é sin an t-am is fearr le heolas a fháil uatha mar go mbíonn siad róthuirseach le bheith faireach ar an gcomhrá leis! Buaileann sé cnag ar dhoras an tseomra ar dtús, le cinntiú go bhfuil an duine sa seomra sin ina d(h)úiseacht, agus isteach leis má chloiseann sé ‘Yes, Dad!’ Is minic a chloisim é féin agus na páistí thuas staighre ag comhrá agus ag gáire le chéile, go háirithe anois agus iad uile ina bhfichidí. Níl an Garraíodóir. Ina fhichidí. Chan a cholainn ar aon nós.
Ach, le blianta beaga anuas, breathnaíonn sé ar na bróga ag bun an staighre sula mbuaileann sé cnag ar dhoras ar bith. Tá fáth leis sin. Níor mhaith leis siúl isteach i seomra ar bith ar fhaitíos go mbeadh duine, nach mbeadh ar a aithne, istigh roimhe. Maidin inné, bhí péire amháin ann nár aithin sé agus chaith sé an mhaidin ag siúl timpeall na háite ag iarraidh a shamhlú cén seomra ina raibh úinéir na mbróg. An fear bocht. Bhí fanacht fada air mar níor éirigh ceachtar den triúr, ná úinéir na mbróg strainséartha, go dtí tráthnóna. Tá dhá phéire bróg nach n-aithním ag bun an staighre ar maidin. Beidh sé ina chraic ar ball!
Garraíodóir
D’fhéach mé ort
Do dhroim cromtha
Sa gharraí ar chúl an tí
Do lámha ag obair
Ag tochailt agus ag tarraingt
Tríd an gcré agus na bplandaí
Plandaí a d’fhás lenár bpáistí
A bpréamhacha láidir,
A n-áilleacht nochtaithe
Faoi do chúram agus do chothú
Sheas tú go mall
Uallach na haoise ar do chnámha
Ach sásamh do shaothair
Breactha ar d’éadan cineálta
Shéid tú póg i mo threo,
síol eile á chur
ag an ngarraíodóir
a choinníonn mo ghrá faoi bhláth.
Saturday, April 18, 2009
Súile chun Spéire
Is iomaí uair a chaithim mo shúile chun spéire nuair a chloisim rudaí a chuireann iontas, nó fiú déistin, orm. Fanann na súile sin thuas ansin, agus mo chluasa mar chomhluadar acu, agus bíonn siad ag déanamh iontais don mhéid a fheiceann siad, agus a chloiseann siad, ón stáitse sin. Is minic go gcastar fearg, brón, fuarchúis, alltacht agus meascán mearaí eile de mhothúcháin orthu agus iad thuas ar an stáitse sin. Faraor, is minic ceann nó dhó de na mothúcháin sin ag teacht anuas i dteannta mo shúile, agus sin mar ar tharla an tseachtain seo.
Chuala mé cúpla clár ar an raidió a chuir mo shúile ar rith chun spéire arís. Mar ar tharla sé, bhí siad san áireamh ag Ruth Buchanan ar Playback ar maidin inniu, agus is fiú éisteacht leis na píosaí sin, atá le fáil ag an Playback Podcast ag http://www.rte.ie/radio1/podcast/podcast_playback.xml.
Is clár 57 nóiméad atá ann, ach is féidir na cinn a chuir mo shúile sa siúl a fháil idir 44.28 – 47-55 (Paddy O’Gorman ar an O’Malley Estate i Luimneach ar ‘Today with Myles Dungan’, Dé hAoine) agus idir 47.59 – 52.16 (Damien O’Reilly ar ‘Liveline’, Déardaoin).
Théis an méid sin a bheith déanta agat, má bhíonn na focail ‘cic sa tóin!’, nó ‘go bhfóire Dia orainn!’ ar bharr do theanga agat, tuigfidh mé do chás.
Chuala mé cúpla clár ar an raidió a chuir mo shúile ar rith chun spéire arís. Mar ar tharla sé, bhí siad san áireamh ag Ruth Buchanan ar Playback ar maidin inniu, agus is fiú éisteacht leis na píosaí sin, atá le fáil ag an Playback Podcast ag http://www.rte.ie/radio1/podcast/podcast_playback.xml.
Is clár 57 nóiméad atá ann, ach is féidir na cinn a chuir mo shúile sa siúl a fháil idir 44.28 – 47-55 (Paddy O’Gorman ar an O’Malley Estate i Luimneach ar ‘Today with Myles Dungan’, Dé hAoine) agus idir 47.59 – 52.16 (Damien O’Reilly ar ‘Liveline’, Déardaoin).
Théis an méid sin a bheith déanta agat, má bhíonn na focail ‘cic sa tóin!’, nó ‘go bhfóire Dia orainn!’ ar bharr do theanga agat, tuigfidh mé do chás.
Ryanair – Géar ar Gheir!
Tá mé rud beag ramhar. Is maith atá a fhios agam é. Cloch go leith sa bhreis mar chomhluadar liom chuile áit a dtéim. An diabhal rud. Agus tá a fhios agam go rómhaith cé as ar tháinig sé. An diabhal rud. Ach, orm féin an locht, agus is maith atá a fhios agam é.
Mar sin, chuir sé iontas orm, agus mé ag éisteacht leis an nuacht ar an teilifís inné, urlabhraí pháirtí éigin (ní cuimhin liom cén páirtí ná cén stáisiún) agus í ag maíomh gur ‘discrimination’ a bheadh ann dá mbeadh Ryanair Géar ar Gheir mar, agus seo go díreach mar a dúirt sí é más buan mo chuimhne, “they can’t help being fat!”.
Mar sin, a léitheoir, an chéad uair eile a chuirfear i mo leith go bhfuilim ramhar, beidh mé ag glaoch ar mo dhlíodóir, nó ar mo dhochtúir b’fhéidir…
Mar sin, chuir sé iontas orm, agus mé ag éisteacht leis an nuacht ar an teilifís inné, urlabhraí pháirtí éigin (ní cuimhin liom cén páirtí ná cén stáisiún) agus í ag maíomh gur ‘discrimination’ a bheadh ann dá mbeadh Ryanair Géar ar Gheir mar, agus seo go díreach mar a dúirt sí é más buan mo chuimhne, “they can’t help being fat!”.
Mar sin, a léitheoir, an chéad uair eile a chuirfear i mo leith go bhfuilim ramhar, beidh mé ag glaoch ar mo dhlíodóir, nó ar mo dhochtúir b’fhéidir…
Comórtas Blagála an Oireachtais
Tá an blagálaí thall ar http://igaeilge.wordpress.com/ ag scríobh faoi Chomórtas Blagála an Oireachtais, agus tá an blag seo agamsa luaite aige mar cheann a léann sé féin ó am go ham. Is maith liom go bhfuil sé sin ag tarlú. Nuair a thosaigh mé ar an mblag seo in athuair, ní raibh mé ar chor ar bith cinnte an mbeadh suim dá laghad ag duine ar bith ann, seachas mé féin. Tá 44,000+ léitheoir, go dtí seo, ag mo dhuine thall i iGaeilge, agus an méid céanna agam féin – ach amháin go bhfuil na náideanna ar an taobh eile den 44!
Ach is cuma. Bhí fáth ar leith ar thosaigh mé ar an mblag, agus ní raibh baint ar bith aige le comórtas ná a dhath mar sin, cé go gceapaim nach bhfuil dochar ar bith go bhfuil siad ann, más spéis le daoine a leithéidí. Agus nach deas an rud duais a bhaint? Go háirithe más rud go bhfuil sé ag coinneáil cumarsáid bheo bhríomhar ag dul, ar pár nó ar idirlíon, trí mheán na Gaeilge.
Agus sin fáth mo bhlagsa. Ba mhaith liom go mbeadh deis ag foghlaimeoirí eile (mar is foghlaimeoirí muid uile, creid é nó ná creid!) súil a chaitheamh ó am go chéile ag an mblag seo agus b’fhéidir, agus níl ann ach b’fhéidir dóchasach, go bhfaighidh siad rud éigin as a chuirfidh lena stór sa saol. Agus tá súil agam go mbeidh maitheas agus cuidiú san áireamh sa ‘rud éigin’ sin atá ag méadú do stór, a léitheoir, fiú mura mbeidh méadú dá laghad ar líon léitheoirí an bhlag seo. Má tharlaíonn sé sin, sin mo dhuais.
Ach is cuma. Bhí fáth ar leith ar thosaigh mé ar an mblag, agus ní raibh baint ar bith aige le comórtas ná a dhath mar sin, cé go gceapaim nach bhfuil dochar ar bith go bhfuil siad ann, más spéis le daoine a leithéidí. Agus nach deas an rud duais a bhaint? Go háirithe más rud go bhfuil sé ag coinneáil cumarsáid bheo bhríomhar ag dul, ar pár nó ar idirlíon, trí mheán na Gaeilge.
Agus sin fáth mo bhlagsa. Ba mhaith liom go mbeadh deis ag foghlaimeoirí eile (mar is foghlaimeoirí muid uile, creid é nó ná creid!) súil a chaitheamh ó am go chéile ag an mblag seo agus b’fhéidir, agus níl ann ach b’fhéidir dóchasach, go bhfaighidh siad rud éigin as a chuirfidh lena stór sa saol. Agus tá súil agam go mbeidh maitheas agus cuidiú san áireamh sa ‘rud éigin’ sin atá ag méadú do stór, a léitheoir, fiú mura mbeidh méadú dá laghad ar líon léitheoirí an bhlag seo. Má tharlaíonn sé sin, sin mo dhuais.
Friday, April 17, 2009
Jade
Tá doiciméad Wordfast ar mo dheasc ar an ríomhaire dár dteideal ‘Ag Déanamh Iontais’, agus is ann a scríobhaim ar dtús na smaointe a ritheann liom, sula gcuirim isteach ar an mblag iad. Tugann sé sin deis dom an píosa a léamh arís, agus é a cheartú más gá. Agus is minic gur gá muise!
Ní hé go bhfuilim iontach díograiseach faoin ngramadach, ach is maith liom chuile iarracht a dhéanamh cloí leis an rud is cirte, más féidir liom ar chor ar bith. Déanaim amhlaidh agus mé ag scríobh as Béarla. Iníon múinteora mise, agus is fear é m’athair a choinnigh cluas agus súil ghéar ar an dóigh ar labhraíomar agus ar scríobhamar agus muid ag fás aníos. Bhí mé iontach mór le m’athair, agus thuig mé go maith go raibh sé ag iarraidh go mbeadh muid ullmhaithe go maith, cibé teanga a bheadh in úsáid againn sa saol. Rinne sé iarracht é sin a dhéanamh ar aon nós! Fear é a bhí iontach cineálta agus cairdiúil liom, agus airím uaim go mór é fós, cé gur chailleamar é ónar saol os cionn 20 bliain ó shin. Ní raibh sé ach 56. Sin an saol.
Ach is é teagasc mo mháthar a bhíonn i mo smaointe agus mé ag léamh an rud a scríobhaim in athuair. Ní bean í a labhraíonn amach go minic, ach nuair a labhair sí linn ag an mbord ag am dinnéir ar an Domhnach agus muid inár ndéagóirí, is minic gur ceacht saoil a bhí mar bhronntanas aici dúinn. Thug sí féin agus Dad cead ár gcinn dúinn riamh labhairt ar ábhar ar bith, ach is í Mom a chuirfeadh stop leis an gcomhrá ag am dinnéir dá gceapfadh sí go rabhamar, a bheag ná a mhór, ag caitheamh go dona le duine ar bith, bíodh an duine sin ar ár n-aithne nó ná bíodh.
Déarfadh sí i gcónaí nach raibh sé de cheart ag duine ar bith againn ár dtuairimí maidir le duine eile a roinnt go húdarásach go dtí go raibh bóthar an duine sin siúlta againn féin, agus bróga an duine sin ar ár gcosa. Is mar gheall air sin a léim an píosa atá scríofa agam don bhlag in athuair, le cinntiú go bhfuilim ceart agus cóir sa mhéid atá scríofa agam. Níor mhaith liom aon duine a ghortú. Tá súil agam nach ndéanfainn é sin, nó nach ndéanfaidh mé é sin go brách ar an mblag seo.
Ar ais ag Jade Goody anois. Is mar gheall ar an teagasc sin ó mo mháthair nach féidir liom ach caitheamh go cóir le Jade bhocht. Níl le déanamh ach breathnú ar an tógáil a fuair sí le tuiscint a fháil ar an dóigh ar láimhseáil sí a ham i dteach Big Brother. Ní raibh saol páiste aici riamh, mar is cóir saol páiste a bheith ar aon nós, ach d’éirigh léi, sa seal gairid a chaith sí ina beatha, grá as cuimse a roinnt lena páistí féin. Sa mhullach ar an méid a d’fhulaing sí ina hóige, an bhfuil sé féaráilte ar chor ar bith go raibh an oiread sin péine roimpi arís, díreach agus an saol ag teacht ina cheart di? Le focail Thaidhg a ghoid as a dhán, ‘It’s just not fair’!
(http://garraijohnnymhorgan.blogspot.com/2009/04/dan-bronach.html
Ní hé go bhfuilim iontach díograiseach faoin ngramadach, ach is maith liom chuile iarracht a dhéanamh cloí leis an rud is cirte, más féidir liom ar chor ar bith. Déanaim amhlaidh agus mé ag scríobh as Béarla. Iníon múinteora mise, agus is fear é m’athair a choinnigh cluas agus súil ghéar ar an dóigh ar labhraíomar agus ar scríobhamar agus muid ag fás aníos. Bhí mé iontach mór le m’athair, agus thuig mé go maith go raibh sé ag iarraidh go mbeadh muid ullmhaithe go maith, cibé teanga a bheadh in úsáid againn sa saol. Rinne sé iarracht é sin a dhéanamh ar aon nós! Fear é a bhí iontach cineálta agus cairdiúil liom, agus airím uaim go mór é fós, cé gur chailleamar é ónar saol os cionn 20 bliain ó shin. Ní raibh sé ach 56. Sin an saol.
Ach is é teagasc mo mháthar a bhíonn i mo smaointe agus mé ag léamh an rud a scríobhaim in athuair. Ní bean í a labhraíonn amach go minic, ach nuair a labhair sí linn ag an mbord ag am dinnéir ar an Domhnach agus muid inár ndéagóirí, is minic gur ceacht saoil a bhí mar bhronntanas aici dúinn. Thug sí féin agus Dad cead ár gcinn dúinn riamh labhairt ar ábhar ar bith, ach is í Mom a chuirfeadh stop leis an gcomhrá ag am dinnéir dá gceapfadh sí go rabhamar, a bheag ná a mhór, ag caitheamh go dona le duine ar bith, bíodh an duine sin ar ár n-aithne nó ná bíodh.
Déarfadh sí i gcónaí nach raibh sé de cheart ag duine ar bith againn ár dtuairimí maidir le duine eile a roinnt go húdarásach go dtí go raibh bóthar an duine sin siúlta againn féin, agus bróga an duine sin ar ár gcosa. Is mar gheall air sin a léim an píosa atá scríofa agam don bhlag in athuair, le cinntiú go bhfuilim ceart agus cóir sa mhéid atá scríofa agam. Níor mhaith liom aon duine a ghortú. Tá súil agam nach ndéanfainn é sin, nó nach ndéanfaidh mé é sin go brách ar an mblag seo.
Ar ais ag Jade Goody anois. Is mar gheall ar an teagasc sin ó mo mháthair nach féidir liom ach caitheamh go cóir le Jade bhocht. Níl le déanamh ach breathnú ar an tógáil a fuair sí le tuiscint a fháil ar an dóigh ar láimhseáil sí a ham i dteach Big Brother. Ní raibh saol páiste aici riamh, mar is cóir saol páiste a bheith ar aon nós, ach d’éirigh léi, sa seal gairid a chaith sí ina beatha, grá as cuimse a roinnt lena páistí féin. Sa mhullach ar an méid a d’fhulaing sí ina hóige, an bhfuil sé féaráilte ar chor ar bith go raibh an oiread sin péine roimpi arís, díreach agus an saol ag teacht ina cheart di? Le focail Thaidhg a ghoid as a dhán, ‘It’s just not fair’!
(http://garraijohnnymhorgan.blogspot.com/2009/04/dan-bronach.html
Thursday, April 16, 2009
Feallaire
Chuir iar-chomhghleacaí céime liom (iar-chime poblachtach ar fiú an píosa a scríobh sé ag http://seanmor.wordpress.com/2009/03/19/cogadh-gan-chiall a léamh i mo thuairim) ceist orm le deireanaí maidir leis an dán seo thíos ‘Feallaire’. Is dán é a scríobh mé roinnt blianta ó shin agus mé i mbun céime in Ollscoil Mhig Aoidh i nDoire, agus chuir sé an t-am sin mar dhalta ollscoile ar shúile m’aigne arís, agus áthas orm go ndearna sé sin.
Ba de bhunadh na Gaeltachta an chuid is mó den rang, mé féin san áireamh (cé gur mise an t-aon duine sa rang nárbh Ultach mé); bhí triúr nó ceathrar iar-chimí poblachtacha sa rang, más buan mo chuimhne, le Gaeilge na Jailteachta ar a gcumas acu, agus bhí beirt nó triúr eile sa rang le Gaeilge na Galltachta ar a gcumas acu. Bhí cumarsáid iontach eadrainn uile, agus níor chuala mé focal Béarla ó oiread is duine amháin acu le linn na céime. Bhí scór againn sa rang, agus bhain naonúr céim BA céad onóracha. Dream ar leith a bhí iontu, agus chuir siad fearadh na fáilte roimh an gConnachtach seo ón gcéad lá riamh.
Beidh sé deacair agat an dán thíos a thuiscint ina iomláine mura bhfuil tú eolach ar na rialacha diana a bhain le meadaracht fhilíocht na mbard, gan trácht ar na rialacha diana a bhí i gceist le go gcáileofaí duine ina Bhard idir 1350 agus 1600. Níl mé a rá go bhfuil siad uile ar eolas agamsa ach an oiread, mar níl go deimhin, ach bhain mé sult as an ábhar seo mar go bhfuil suim agam i gcúrsaí filíochta ar aon chuma.
Cé gur chaomhnaigh na Baird an Ghaeilge ar feadh 400 bliain leis an modh oibre seo in úsáid acu, is minic a ritheann dhá smaoineamh liom maidir leis an am sin: gainne na mbanfhilí, agus gainne ábhar filíochta ón ngnáthduine. An raibh filíocht ar bith á scríobh acu sin roimh an seachtú haois déag, i rith aimsir na mbard? Ar chailleamar ábhar filíochta ó pheann an ghnáthduine agus, dá bhrí sin, ábhar teanga an ghnáthphobail freisin? Tá tuilleadh le foghlaim agam fós, is cosúil!
Ar aon nós, mar gur iarradh orm é, seo chugaibh ‘Feallaire’:
Feallaire
An dtaitneodh sí le Scoil na mBard
Mo Ghaeilge bhriotach chiotach cham
An mbeadh na manaigh sásta liom
File fealltach na bhfocal lom
An mbeadh Seathrún Ceitinn is a leithéidí eisean
Ar thóir m’Fhoras Feasa freisin
An ndiúltódh Mícheál ‘s na Máistrí sin
Le hábhair shuarach dhúch mo phinn
Níor chaith mé blianta fada i gcill
Ag foghlaim meadarachta, ‘cur feabhais ar scil
Nil oidhreacht agam ó theaghlach léannta
A d’fhágfadh mise le haicme shéanta
Nil uaim le feiceáil, ná comhardadh slán
Nil rím sna focail is tá uaithne gann
Tá an comhardadh briste le fáil go fial
Níl cuma ar chonsain, leathan ná caol
Tá na siollaí measctha ar chuile line
Nil amus ag obair, tá gutaí gan síneadh
Ógláchas cinnte, gan réasún gan slacht
Dán nach bhfuil Díreach ón bhfile gan smacht.
Ba de bhunadh na Gaeltachta an chuid is mó den rang, mé féin san áireamh (cé gur mise an t-aon duine sa rang nárbh Ultach mé); bhí triúr nó ceathrar iar-chimí poblachtacha sa rang, más buan mo chuimhne, le Gaeilge na Jailteachta ar a gcumas acu, agus bhí beirt nó triúr eile sa rang le Gaeilge na Galltachta ar a gcumas acu. Bhí cumarsáid iontach eadrainn uile, agus níor chuala mé focal Béarla ó oiread is duine amháin acu le linn na céime. Bhí scór againn sa rang, agus bhain naonúr céim BA céad onóracha. Dream ar leith a bhí iontu, agus chuir siad fearadh na fáilte roimh an gConnachtach seo ón gcéad lá riamh.
Beidh sé deacair agat an dán thíos a thuiscint ina iomláine mura bhfuil tú eolach ar na rialacha diana a bhain le meadaracht fhilíocht na mbard, gan trácht ar na rialacha diana a bhí i gceist le go gcáileofaí duine ina Bhard idir 1350 agus 1600. Níl mé a rá go bhfuil siad uile ar eolas agamsa ach an oiread, mar níl go deimhin, ach bhain mé sult as an ábhar seo mar go bhfuil suim agam i gcúrsaí filíochta ar aon chuma.
Cé gur chaomhnaigh na Baird an Ghaeilge ar feadh 400 bliain leis an modh oibre seo in úsáid acu, is minic a ritheann dhá smaoineamh liom maidir leis an am sin: gainne na mbanfhilí, agus gainne ábhar filíochta ón ngnáthduine. An raibh filíocht ar bith á scríobh acu sin roimh an seachtú haois déag, i rith aimsir na mbard? Ar chailleamar ábhar filíochta ó pheann an ghnáthduine agus, dá bhrí sin, ábhar teanga an ghnáthphobail freisin? Tá tuilleadh le foghlaim agam fós, is cosúil!
Ar aon nós, mar gur iarradh orm é, seo chugaibh ‘Feallaire’:
Feallaire
An dtaitneodh sí le Scoil na mBard
Mo Ghaeilge bhriotach chiotach cham
An mbeadh na manaigh sásta liom
File fealltach na bhfocal lom
An mbeadh Seathrún Ceitinn is a leithéidí eisean
Ar thóir m’Fhoras Feasa freisin
An ndiúltódh Mícheál ‘s na Máistrí sin
Le hábhair shuarach dhúch mo phinn
Níor chaith mé blianta fada i gcill
Ag foghlaim meadarachta, ‘cur feabhais ar scil
Nil oidhreacht agam ó theaghlach léannta
A d’fhágfadh mise le haicme shéanta
Nil uaim le feiceáil, ná comhardadh slán
Nil rím sna focail is tá uaithne gann
Tá an comhardadh briste le fáil go fial
Níl cuma ar chonsain, leathan ná caol
Tá na siollaí measctha ar chuile line
Nil amus ag obair, tá gutaí gan síneadh
Ógláchas cinnte, gan réasún gan slacht
Dán nach bhfuil Díreach ón bhfile gan smacht.
Spás
Is iomaí iarratas atá faighte againn, mar chlann, rud éigin a rá nó a scríobh faoi Chiara ó bhásaigh sí in Bagram na hAfganastáine, ach tá deacracht againn fós fiú a hainm a lua eadrainn féin gan titim as a chéile leis an uaigneas agus leis an bpian a thagann, mar a bheadh tuile ann, nuair a shamhlaímid saol gan í.
Chuireamar an suíomh http://www.ciaraweerabrat.com le chéile mar thoradh ar na hiarratais sin, le go mbeadh áit ag daoine, a raibh suim acu ina scéal, aithne a chur ar an mbean a thug ‘grá agus gáire’ isteach inár saol. Tá an suíomh ann freisin le deis agus am a thabhairt dúinn féin cneasú, sin más féidir a leithéid a dhéanamh.
Scríobh mé an dán ‘Spás’ le tuiscint a fháil dom féin ar an gcaillteanas a thagann i láthair nuair a bhristear slabhra clainne. Ní féidir an spás sin a líonadh, ar ndóigh, ach is ann a théann na deora, na smaointe agus na cuimhní cinn, is dócha, agus iarracht á dhéanamh ag duine an spás sin a líonadh arís, nó fiú cúis an spáis a thuiscint.
Spás
Iomlán a bhíomar
Ceangailte go buan
Le téada an ghrá
Daingean a bhíomar
Fréamhaithe go láidir
I gcré an dúchais
Dlúth a bhíomar
Fáiscthe go teann
Ag stair ár sinsir
Deighilte atáimid
Fágtha go brách
Le spás do bháis
Chuireamar an suíomh http://www.ciaraweerabrat.com le chéile mar thoradh ar na hiarratais sin, le go mbeadh áit ag daoine, a raibh suim acu ina scéal, aithne a chur ar an mbean a thug ‘grá agus gáire’ isteach inár saol. Tá an suíomh ann freisin le deis agus am a thabhairt dúinn féin cneasú, sin más féidir a leithéid a dhéanamh.
Scríobh mé an dán ‘Spás’ le tuiscint a fháil dom féin ar an gcaillteanas a thagann i láthair nuair a bhristear slabhra clainne. Ní féidir an spás sin a líonadh, ar ndóigh, ach is ann a théann na deora, na smaointe agus na cuimhní cinn, is dócha, agus iarracht á dhéanamh ag duine an spás sin a líonadh arís, nó fiú cúis an spáis a thuiscint.
Spás
Iomlán a bhíomar
Ceangailte go buan
Le téada an ghrá
Daingean a bhíomar
Fréamhaithe go láidir
I gcré an dúchais
Dlúth a bhíomar
Fáiscthe go teann
Ag stair ár sinsir
Deighilte atáimid
Fágtha go brách
Le spás do bháis
Wednesday, April 15, 2009
Dóchas
Má tá drochghiúmar ort inniu, agus mura miste leat na cláir réalacha, caith súil ar http://www.youtube.com/watch?v=7gHvATmUsSg&feature=related agus ar http://www.youtube.com/watch?v=9lp0IWv8QZY am éigin. Níor chóir go ndéanfaidh siad aon dochar duit, agus b’fhéidir go ndéanfaidh siad maitheas duit.
Is maith liom féin na cláir seo, agus bíonn deacracht ag daoine ar m’aithne leis sin go minic. Ní hé go gcaithfidh mé chuile chlár acu a fheiceáil, agus go minic ní fheicim iad ar chor ar bith, ach ní chasfainn as an teilifís dá mbeadh ceann acu ar siúl. Agus tá fáth leis sin. Sna cláir seo, feicfimid an meon atá ag daoine áirithe; na brionglóidí agus an dóchas atá acu i leith an tsaoil, bíodh na brionglóidí sin ciallmhar nó ná bíodh. Is cuma. An rud atá ciallmhar i mo shaolsa, ní dhéanfaidh sé ciall do dhaoine eile b'fhéidir, agus is mar sin atá, agus a bheas go brách is dócha.
Is cuimhin liom go maith an oíche a bhfaca mé Jade Goody ar Big Brother den chéad uair. Chonaic mé dumb blonde, mar a deirtear, agus níor chuir sé iontas ar bith orm nuair a bhain sí a héadaí di os comhair an domhain mhóir. Ach ní raibh tuiscint ar bith agam ar chúlra na mná seo, agus dá mbeadh, ní bheinn leath chomh cliste le mo thuairim. Tuilleadh faoin ábhar seo ar ball.
Is maith liom féin na cláir seo, agus bíonn deacracht ag daoine ar m’aithne leis sin go minic. Ní hé go gcaithfidh mé chuile chlár acu a fheiceáil, agus go minic ní fheicim iad ar chor ar bith, ach ní chasfainn as an teilifís dá mbeadh ceann acu ar siúl. Agus tá fáth leis sin. Sna cláir seo, feicfimid an meon atá ag daoine áirithe; na brionglóidí agus an dóchas atá acu i leith an tsaoil, bíodh na brionglóidí sin ciallmhar nó ná bíodh. Is cuma. An rud atá ciallmhar i mo shaolsa, ní dhéanfaidh sé ciall do dhaoine eile b'fhéidir, agus is mar sin atá, agus a bheas go brách is dócha.
Is cuimhin liom go maith an oíche a bhfaca mé Jade Goody ar Big Brother den chéad uair. Chonaic mé dumb blonde, mar a deirtear, agus níor chuir sé iontas ar bith orm nuair a bhain sí a héadaí di os comhair an domhain mhóir. Ach ní raibh tuiscint ar bith agam ar chúlra na mná seo, agus dá mbeadh, ní bheinn leath chomh cliste le mo thuairim. Tuilleadh faoin ábhar seo ar ball.
Monday, April 13, 2009
Tráthúlacht
Is iomaí uair a bhím ag déanamh iontais faoin gcaoi a dtagann daoine isteach i mo shaol. Ach an oiread le go leor daoine eile, níl a fhios agam cé ná céard atá i gceannas ar na rudaí seo, ach tugaim féin Ollmháthair na Cruinne uirthi le go mbeidh mé in ann an nádúr agus an bhanúlacht a shnaidhmeadh leis an bhfearúlacht agus an diagacht fhireann atá ag plúchadh na daonnachta sa saol seo go minic.
Mar a scríobh mé in ‘Cé’, níl rogha againn maidir lenár ngaolta, sa saol seo ar aon nós, ach is muid féin a roghnaíonn na daoine eile a choinnímid taobh linn agus muid ag cur ár seala isteach/amú sa tréimhse shaolta – sin má chreideann tú go bhfuil níos mó ná tréimhse amháin i gceist ar ndóigh!
An méid sin ráite, feicim tráthúlacht ag ardú a cloiginn go minic agus na daoine sin ag teacht isteach i mo shaol, mar a bheadh fáth lena dturas taobh liom ar bhóthar cam an tsaoil. Ach b’fhéidir nach bhfuil ansin ach rámhaille eile. Tuilleadh faoin ábhar seo ar ball.
Mar a scríobh mé in ‘Cé’, níl rogha againn maidir lenár ngaolta, sa saol seo ar aon nós, ach is muid féin a roghnaíonn na daoine eile a choinnímid taobh linn agus muid ag cur ár seala isteach/amú sa tréimhse shaolta – sin má chreideann tú go bhfuil níos mó ná tréimhse amháin i gceist ar ndóigh!
An méid sin ráite, feicim tráthúlacht ag ardú a cloiginn go minic agus na daoine sin ag teacht isteach i mo shaol, mar a bheadh fáth lena dturas taobh liom ar bhóthar cam an tsaoil. Ach b’fhéidir nach bhfuil ansin ach rámhaille eile. Tuilleadh faoin ábhar seo ar ball.
Friday, April 10, 2009
Ag bogadh!
Beidh mé libh gan mhoill. Idir an dá linn, a léitheoir nó dhó, caith súil ar http://miseaine.blogs.ie/ más mian libh. Seanbhlag liom atá ann, ach tá ábhar léitheoireachta ann mar sin féin, más suim libh a leithéid d'ábhar.
Bíodh siad suimiúil nó ná bíodh, is mar sin a bheas mo smaointe á roinnt agam ar an mblag seo freisin. Níl uaim ach an Ghaeilge a choinneáil beo beathach, agus mo chuid a chur leis an gcumarsáid spleodrach atá ag dul ar aghaidh sna blaganna gaelacha ar an idirlíon i láthair na huaire.
Go dtí sin, seo chugaibh dán beag a scríobh mé, le go dtuigfidh sibh rud beag faoin smaointeoir seo:
Cé?
Cé a dúirt liom a theacht anseo
Raibh rogha agam le mo chruth
An mé a phioc mo chorp mo cholainn
Súile srón fireann baineann
Cé ag a raibh an smaoineamh breá
Cé a roghnaigh athair is máthair
Aintín uncail iníon mac
Col ceathrar cúigear seisear seacht
Leo siúd atá anois i m’ shaol
Bhí an roghnóir iontach fial
Tá gaolta ‘s cairde chuile áit
Baile cathair contae stát
Gaolta a tháinig romham go tiubh
Meascán cairde bán is dubh
Cuid níos óige cuid níos sine
Cuid a d’fhan ‘s cuid a d’imigh
Daoine a thaitníonn liom go mór
Sheasfainn leo go deo na ndeor
Cuid nach bpiocfainn féin go brách
Raibh gá leo siúd a roghnóir chách!
An méid sin ráite tá mé sásta
Gur tháinig siad le grá is grásta
Go gcaithfidh mise glacadh leo
Fad is atá muid uile beo
Níl freagra agam ar mo cheist
Ach glacaim leis an seans an deis
Mo shaol a chaitheamh in onóir ‘Cé’
A chuir le chéile an duine ‘Mé’
Bíodh siad suimiúil nó ná bíodh, is mar sin a bheas mo smaointe á roinnt agam ar an mblag seo freisin. Níl uaim ach an Ghaeilge a choinneáil beo beathach, agus mo chuid a chur leis an gcumarsáid spleodrach atá ag dul ar aghaidh sna blaganna gaelacha ar an idirlíon i láthair na huaire.
Go dtí sin, seo chugaibh dán beag a scríobh mé, le go dtuigfidh sibh rud beag faoin smaointeoir seo:
Cé?
Cé a dúirt liom a theacht anseo
Raibh rogha agam le mo chruth
An mé a phioc mo chorp mo cholainn
Súile srón fireann baineann
Cé ag a raibh an smaoineamh breá
Cé a roghnaigh athair is máthair
Aintín uncail iníon mac
Col ceathrar cúigear seisear seacht
Leo siúd atá anois i m’ shaol
Bhí an roghnóir iontach fial
Tá gaolta ‘s cairde chuile áit
Baile cathair contae stát
Gaolta a tháinig romham go tiubh
Meascán cairde bán is dubh
Cuid níos óige cuid níos sine
Cuid a d’fhan ‘s cuid a d’imigh
Daoine a thaitníonn liom go mór
Sheasfainn leo go deo na ndeor
Cuid nach bpiocfainn féin go brách
Raibh gá leo siúd a roghnóir chách!
An méid sin ráite tá mé sásta
Gur tháinig siad le grá is grásta
Go gcaithfidh mise glacadh leo
Fad is atá muid uile beo
Níl freagra agam ar mo cheist
Ach glacaim leis an seans an deis
Mo shaol a chaitheamh in onóir ‘Cé’
A chuir le chéile an duine ‘Mé’
Subscribe to:
Posts (Atom)
Posts
