Riail 5

Nílim ag dul ag labhairt faoin gcluiche sin aréir, mar táim cinnte go bhfuil sibh bréan ag éisteacht leis an gcraic uilig faoi sna meáin inniu.

Beidh bhur n-intinn socraithe agaibh ar thaobh amháin nó ar thaobh eile faoin am seo, agus ní athróidh a dhath uaimse toradh an chluiche, ná toradh bhur gcinntí, fiú dá mbeadh a dhath sa bhreis le cur agam féin leis an scéal, rud nach bhfuil. Ceapaim.

‘The decisions of the referee regarding facts connected with play are final. The referee may only change a decision on realising that it is incorrect or, at his discretion, on the advice of an assistant referee, provided that he has not restarted play or terminated the match.’

An méid sin as Riail 5, a léitheoirí, an riail atá luaite de shíor inniu, maidir le hobair an réiteora aréir. Bím i gcónaí rud beag amhrasach faoi riail a thugann cumhacht mar sin do dhuine ar bith, cumhacht a thugann stádas uilechumhachtach, bíodh an duine sin ceart nó mícheart. Ach sin mise. Baininscneach. Ceisteach. Rámhailleach.

Anois, samhlaigh tú féin istigh i gcarr, fear le do thaobh agus é ag tiomáint an chairr. Níl a fhios aige an bhfuil sé ar an mbóthar ceart, ach tá sé ag dul suas agus síos chuile bhóthar, neamhaird iomlán a dhéanamh aige den ‘assistant’ lena thaobh, leis an léarscáil oscailte, an treo ceart marcáilte ar an léarscáil, agus fios an treo sin ag an mbeirt acu.

Is cuma cé chomh minic agus a ‘realising’áileann an tiománaí go bhfuil sé ‘incorrect’, coinníonn sé air ag tiomáint sa treo mícheart, gan aon cheist a chur. Tá an carr ‘restarted’ aige, an dtuigeann sibh. Coinníonn sé air ag imeacht. Eisean atá sa ‘driving seat’.

Tá an ‘final’ cinneadh déanta aige. Tá an t-aistear ‘terminated’. Cé go bhfuil sé san áit mhícheart, tosaíonn sé ag feadaíl. Is cuma leis. Tá sé uilechumhachtach, an dtuigeann sibh.
.

Triail

Táim sa bhaile arís. Go deimhin, táim sa bhaile ó thráthnóna Dé Sathairn, ach ag glacadh rudaí go réidh. Níl aon rogha agam, leis an fhírinne a rá.

Tá mo chloigeann bocht tuirseach, cé go bhfuil mo chorp láidir go maith. Bhí mé in ann siúl go mall réidh maidin Dé Sathairn, mo bhealach a dhéanamh ón leaba san ospidéal go dtí carr an Gharraíodóra gan chuidiú, ach chaith mé an chuid eile den tráthnóna sa leaba i gCeann Scríbe. Tá sé féin ag tabhairt aire mhaith dom, caithfidh mé a rá.

Glacfaidh sé am don ainéistéiseach a bhealach a dhéanamh amach as mo chorp, deirtear liom, agus is é sin atá mo choinneáil siar rud beag. Ach, is cuma. Chuaigh mé ag siúl ar feadh 10 nóiméad inniu, suas agus síos an bóthar taobh amuigh den teach, an ghrian ag soilsiú orm, an ghaoth ag líonadh mo scamhóga le haer úr. Ní airím aon phian, a fhad is nach gcuirim aon bhrú orm féin, rud nach bhfuil ceadaithe go ceann mí nó mar sin, fiú dá mbeadh an fuinneamh agam, rud nach bhfuil fós.

Fiú agus mé slán sa bhaile, bhí mé rud beag brónach, mar sin féin. Tháinig scéal chugam ar maidin, ó mo chara, go bhfuil a fear álainn imithe ar shlí na fírinne. Tá sé ceithre mhí ó chualamar nach raibh fágtha aige ach seal, agus tá an seal sin tagtha chun críche.

Agus, sin an saol, a léitheoirí, chuile dhuine agus a thriail féin rompu. Níl aon ghearán uaim, mar is éasca mo thriail i gcomparáid leis an méid atá ag titim amach i dteach mo chara. Tá cneasú romhamsa, cinnte, ach go bhfóire Cé orainn, nach crua i bhfad an bóthar atá le siúl ag an mbean bhocht sin anois.

Go raibh maith agaibh as na teachtaireachtaí sin uaibh, a fheara. Is mór liom bhur mbeannachtaí uile. Coiscéimeanna beaga uaim go ceann tamaillín, ach beidh mé ar ais ar mo sheanléim gan mhoill. Sin mo ghuí, agus sin mo mhian.
.

Agus saor sinn ó...

Is maith le daoine rialtacht. Tá nósanna acu, bealaí ina ndéanann siad rudaí ar an gcaoi chéanna, lá i ndiaidh lae. Ar ndóigh, ní bhíonn an dara rogha ag an bhformhór againn. Bíonn orainn éirí ag am ar leith, bheith ag obair ag am ar leith, bheith sa bhaile ag am ar leith, agus mar sin de...

Ach cén fáth an nós sin a bhíonn ag daoine maidir le, abair, cathaoir ar leith a bheith acu sa bhaile, áit ar leith acu le suí ag an mbord sa bhaile, laethanta ar leith acu le jabanna éagsúla a dhéanamh timpeall an tí agus ar uile? An gcuireann a leithéid d’iompraíocht brú ar dhaoine, iad i gcónaí faoi thionchar an chloig agus na nósúlachta, iad de shíor ag siúl ar an mbóthar atá díreach; bóthar gan chor, gan cham?

Is iomaí duine a bhaineann sult agus tairbhe as an nósmhaireacht sin, daoine ar fearr leo rialtacht a bheith i bhfeidhm ina saol. Ach ní bhíonn slí an tsaoil gan chor, gan cham, agus ní bhíonn aon turas uirthi gan chroitheadh, gan chonstaic.

Meas tú nárbh fhearr dúinn mírialtacht de shaghas éigin a bheith inár saol, ó am go chéile…suí in áit dhifriúil le go mbeidh radhairc eile le feiceáil, agus ligean a thabhairt don lá le go mbeidh muid féin ar ligean leis.
.

Beannacht na gCuairteoirí

Tá dream cuairteoirí díreach ar shiúl, agus an teach le réiteach agam anois don chéad dream eile atá ag teacht ar an Satharn. Is mór liom cuideachta mo chuairteoirí, cé nach mbíonn deis agam aon scríbhneoireacht a dhéanamh nuair a bhíonn daoine thart. Bíonn na laethanta leo lán go béal, ag turasóireacht, ag ithe agus ag ól, agus ag comhrá. Is é mo thuairim, cibé faoin scríbhneoireacht, gur fiú am a chaitheamh le daoine, go háirithe leo siúd a chuireann go mór le do shaol.

Feictear dom, agus mé ag comhrá le mo chuairteoirí, daoine atá páirteach i mo shaol cé nach bhfeicim iad go rómhinic, nach mbeadh mo shaol iomlán gan iad. Tá siad sa chúlra go minic, ach is gearr uatha an bóthar a thabharfadh chuig mo thaobh iad dá mbeadh gá leis sin; dá mbeadh tacaíocht uaim, dá mbeadh ócáid le ceiliúradh, dá mbeadh ócáid le cásamh.

Tá siad ag teacht, dream i ndiaidh dreama, ag roinnt aoibhneas mo thí nua liom féin agus leis an nGarraíodóir. Tá chuile chuairt ag cur le stór na gcuimhní cinn. Tá siad ag beannú Ceann Scríbe.

Dán beag uaim:

Ó Theach go Teach

An Seanteach

Ballaí balbha maol
Tais
Ag fágáil slán
Le breacadh na beatha
Agus téagar na dúigh dofheicthe
A scríobh scéalta na staire
Ó thaisce an teaghlaigh
A chum na cuimhní cinn
A bhéarfaidh siad leo

An Teach Nua

Ballaí balbha réidh
Tirim
Ag feitheamh
Le breacadh na beatha
Agus taise na dúigh dofheicthe
A scríobhfaidh scéalta an todhchaí
Ó thaisce an teaghlaigh
A chumfaidh na cuimhní cinn
A bhéarfaidh siad leo
.

An Lá is Sona

An raibh a fhios agaibh, a léitheoirí, gurb é inniu an Lá is Sona den bhliain? Sea. Inniu. An 19ú Meitheamh. Ach ní mise atá á mhaíomh seo, ach an Dr. Cliff Arnall, síceolaí, agus léachtóir in Ollscoil Caerdydd, in alt leis atá sna páipéir éagsúla inniu.

Dar leis an Dr. Arnall, bá chóir dúinn neamhaird a thabhairt ar an ngéarchor creidmheasa mar go bhfuil an sonas le fáil sna rudaí sin atá saor in aisce. Agus an fhoirmle atá aige dúinn, le go mbeimid in ann a theacht ar an sonas seo? Iontach simplí ar fad:

O + (N x S) + Cpm/T + He

Anois, céard a déarfá le Gaillimh! Ar fhaitíos nach bhfuil sé inscríofa ar bhur n-inchinní cheana, nó nach bhfuil sé ar eolas go nádúrtha agaibh, mar a bheadh ag léitheoirí rialta an bhlag seo, táim cinnte, seo chugaibh luachanna na litreacha éagsúla sin:

O = being outdoors and outdoor activity
N = nature
S = social interaction
Cpm = memories of childhood summers and other positive thoughts
T = temperature
He = excitement about holidays

Agus tá ciall sa mhéid atá le rá aige, dá mbeadh daoine ciallmhara ag éisteacht leis. Dar leis, is féidir leat siúl amuigh faoin tuath, mar shampla, saor in aisce, i gcomhluadar do ghrá geal nó i gcomhluadar daoine atá mór leat, agus ní ag caint ar airde atáim, a léitheoirí. Is cuma cén airde iad, ceapaim, a fhad is gur maith leatsa iad, agus gur maith leosan tusa, is dócha. Chuideodh sé dá mbeadh sibh mór lena chéile, creidim.

Ach, táim ag imeacht den chosán rud beag. Ar ais linn ag an bhfoirmle sin. Sea. Is amhlaidh is fearr é, agus tú amuigh ag siúl, an aimsir a bheith go maith. Ní haon rud sona é má bhíonn sé ag stealladh báistí, toirneach agus tintreach ag teacht sa mhullach ort féin agus ar do ghrá geal, nó ar cibé duine atá in éineacht leat. Ní bheidís pioc sásta, cheapainn féin, agus ní chuirfeadh sé leis an atmaisféar, ná leis an bhfoirmle, ar chor ar bith. Ní chuirfeadh. Go deimhin, chreidfinn féin go mbeadh sé ina raic eadraibh. Diabhal maitheas a bheadh san ‘social interaction’ ansin, agus an nádúr bhur mbualadh lena slat fhíochmhar. Bheadh deireadh leis an ‘outdoor activity’ idir tú féin agus do ghrá geal, ar aon nós. Bí cinnte de sin.

Ach, d’fhéadfadh sibh labhairt faoi bhur gcuimhní cinn, agus sibh ag siúl libh, aghaidh á thabhairt agaibh ar an deireadh seachtaine mar go bhfuil bhur bpá in bhur bpócaí, nó in bhur málaí más mná sibh, nó fir ar fearr leo málaí, agus sibh ag roinnt pleananna bhur laethanta saoire lena chéile.

Céard? Níl aon jab agat! Ní bhfuair tú pá ar bith ó thosaigh an géarchor creidmheasa! Agus ní féidir leat jab a fháil in aon áit! Agus ní hiad do laethanta saoire an chloch is mó ar do phaidrín, ach d’fhiacha! Oh, gabh mo leithscéal. Níor thuig mé é sin. Ní síceolaí mé, an dtuigeann tú.
.

Na Trí Theach

Tá na trí theach úd, na cinn atá faoi mo chúram, taobh lena chéile ar an mbóthar céanna. Ag uimhir a dó, tá an teach atá ar cíos fadtéarmach ag Mamó Chorcaí, agus bíonn sí ag teacht agus ag imeacht léi go minic i gcaitheamh na bliana. Tá sí as baile i láthair na huaire agus téim isteach ann chuile mhaidin le fuinneoga a oscailt agus mar sin de.

Ag uimhir a haon, tá teach mo mhic, an teach ina bhfuilimid ag fanacht i láthair na huaire, go dtí go mbeidh an teach nua atá taobh leis réidh faoinár gcoinne. Is sa teach seo, ag uimhir a haon, a thógamar na páistí, mé féin agus an Garraíodóir, agus is ann a rinneadh na cuimhní cinn sin a thabharfaimid linn isteach go dtí an teach nua. Roinnfidh mé ceann nó dhó de na cuimhní cinn sin libh amach anseo, a léitheoirí.

Ó tharla gur uimhir a haon a bhí riamh ar an teach seo ina bhfuilim ag scríobh ag an bpointe seo, agus ó tharla gur tógadh teach taobh leis atá anois ag bun an bhóthair, san áit a b’iondúil do theach le huimhir a haon mar ainm air a bheith, bhí orainn ainm a thabhairt don teach nua. Chaith mé go leor ama ag dul trí na hainmneacha uile a d’fhéadfadh duine a thabhairt do theach atá taobh na habhann, atá garr do dhroichead, le crainn timpeall air. I ndeireadh na dála, ní raibh ach ainm amháin a d’fheil don teach, agus d’aithin mé é chomh luath agus a bhuail sé cnag ar dhoras mo chroí.

I gceann coicíse, beidh mé féin agus an Garraíodóir ag bogadh. Tabharfaimid linn na cuimhní cinn as uimhir a haon agus tosóimid ar chuimhní cinn nua a chur leo istigh i gCeann Scríbe.
.

Jade

Tá doiciméad Wordfast ar mo dheasc ar an ríomhaire dár dteideal ‘Ag Déanamh Iontais’, agus is ann a scríobhaim ar dtús na smaointe a ritheann liom, sula gcuirim isteach ar an mblag iad. Tugann sé sin deis dom an píosa a léamh arís, agus é a cheartú más gá. Agus is minic gur gá muise!

Ní hé go bhfuilim iontach díograiseach faoin ngramadach, ach is maith liom chuile iarracht a dhéanamh cloí leis an rud is cirte, más féidir liom ar chor ar bith. Déanaim amhlaidh agus mé ag scríobh as Béarla. Iníon múinteora mise, agus is fear é m’athair a choinnigh cluas agus súil ghéar ar an dóigh ar labhraíomar agus ar scríobhamar agus muid ag fás aníos. Bhí mé iontach mór le m’athair, agus thuig mé go maith go raibh sé ag iarraidh go mbeadh muid ullmhaithe go maith, cibé teanga a bheadh in úsáid againn sa saol. Rinne sé iarracht é sin a dhéanamh ar aon nós! Fear é a bhí iontach cineálta agus cairdiúil liom, agus airím uaim go mór é fós, cé gur chailleamar é ónar saol os cionn 20 bliain ó shin. Ní raibh sé ach 56. Sin an saol.

Ach is é teagasc mo mháthar a bhíonn i mo smaointe agus mé ag léamh an rud a scríobhaim in athuair. Ní bean í a labhraíonn amach go minic, ach nuair a labhair sí linn ag an mbord ag am dinnéir ar an Domhnach agus muid inár ndéagóirí, is minic gur ceacht saoil a bhí mar bhronntanas aici dúinn. Thug sí féin agus Dad cead ár gcinn dúinn riamh labhairt ar ábhar ar bith, ach is í Mom a chuirfeadh stop leis an gcomhrá ag am dinnéir dá gceapfadh sí go rabhamar, a bheag ná a mhór, ag caitheamh go dona le duine ar bith, bíodh an duine sin ar ár n-aithne nó ná bíodh.

Déarfadh sí i gcónaí nach raibh sé de cheart ag duine ar bith againn ár dtuairimí maidir le duine eile a roinnt go húdarásach go dtí go raibh bóthar an duine sin siúlta againn féin, agus bróga an duine sin ar ár gcosa. Is mar gheall air sin a léim an píosa atá scríofa agam don bhlag in athuair, le cinntiú go bhfuilim ceart agus cóir sa mhéid atá scríofa agam. Níor mhaith liom aon duine a ghortú. Tá súil agam nach ndéanfainn é sin, nó nach ndéanfaidh mé é sin go brách ar an mblag seo.

Ar ais ag Jade Goody anois. Is mar gheall ar an teagasc sin ó mo mháthair nach féidir liom ach caitheamh go cóir le Jade bhocht. Níl le déanamh ach breathnú ar an tógáil a fuair sí le tuiscint a fháil ar an dóigh ar láimhseáil sí a ham i dteach Big Brother. Ní raibh saol páiste aici riamh, mar is cóir saol páiste a bheith ar aon nós, ach d’éirigh léi, sa seal gairid a chaith sí ina beatha, grá as cuimse a roinnt lena páistí féin. Sa mhullach ar an méid a d’fhulaing sí ina hóige, an bhfuil sé féaráilte ar chor ar bith go raibh an oiread sin péine roimpi arís, díreach agus an saol ag teacht ina cheart di? Le focail Thaidhg a ghoid as a dhán, ‘It’s just not fair’!
(http://garraijohnnymhorgan.blogspot.com/2009/04/dan-bronach.html

Tráthúlacht

Is iomaí uair a bhím ag déanamh iontais faoin gcaoi a dtagann daoine isteach i mo shaol. Ach an oiread le go leor daoine eile, níl a fhios agam cé ná céard atá i gceannas ar na rudaí seo, ach tugaim féin Ollmháthair na Cruinne uirthi le go mbeidh mé in ann an nádúr agus an bhanúlacht a shnaidhmeadh leis an bhfearúlacht agus an diagacht fhireann atá ag plúchadh na daonnachta sa saol seo go minic.

Mar a scríobh mé in ‘Cé’, níl rogha againn maidir lenár ngaolta, sa saol seo ar aon nós, ach is muid féin a roghnaíonn na daoine eile a choinnímid taobh linn agus muid ag cur ár seala isteach/amú sa tréimhse shaolta – sin má chreideann tú go bhfuil níos mó ná tréimhse amháin i gceist ar ndóigh!

An méid sin ráite, feicim tráthúlacht ag ardú a cloiginn go minic agus na daoine sin ag teacht isteach i mo shaol, mar a bheadh fáth lena dturas taobh liom ar bhóthar cam an tsaoil. Ach b’fhéidir nach bhfuil ansin ach rámhaille eile. Tuilleadh faoin ábhar seo ar ball.