Smaointe na Maidine

Ó tharla nach bhfuil mo chomhleapach liom na laethanta seo, níl comhráiteach maidine agam, rud a fhágann mé féin agus mo smaointe ag labhairt lena chéile nuair a dhúisím.

Tuigeann sibh féin céard atá i gceist agam leis an bhfocal sin ‘smaointe’, a léitheoirí, nach dtuigeann? Ní ‘mianta’ atá faoi chaibidil anseo agam, bíodh a fhios agaibh, ach na smaointe sin lena ndúisíonn duine, smaointe a thagann isteach i do chloigeann, agus tú fós leath i do chodladh, nó leath i do dhúiseacht.

Is minic, liomsa pé scéal é, go dtagann smaoineamh amháin ar ais chugam, maidin i ndiaidh maidine, go dtí go mbíonn sé pléite agam go sásúil, sé sin le rá, mo mhachnamh déanta agam air, agus mo chinneadh déanta agam air, mar a déarfá.

Anois, nuair a bhím sa bhaile i gCeantar na nOileán, is minic mé i Reilig Eanach Mheáin, áit ina bhfuil daoine muinteartha, agus cairde, liom curtha. Níl ann ach go gcuidíonn sé liom mo bhuairt a chur díom rud beag, an dtuigeann sibh. Airím, go deimhin, go bhféadfainn labhairt go smaointeach leo am ar bith, áit ar bith, bíodh siad in ann mé a chloisteáil nó ná bíodh. Ag Cé atá a fhios.

Cé nach dtuigim cén fáth a gcuidíonn sé liom, tá faoiseamh, de shaghas, le fáil agam agus mé ag comhrá leo i mo smaointe, bíodh mé ag ní na soithí, abair, nó i mo shuí taobh le huaigh. Ní gá dom tuiscint a bheith agam ar an rud nach dtuigim. Glacaim leis go dtarlaíonn rudaí, fiú mura dtuigim cén fáth.

Mar sin féin, bhí eachtra Vincent Keaney i mo smaointe arís ar maidin, agus, seans, go bhfuil baint nach beag aige sin leis an áit ina bhfuilim i láthair na huaire, gar do mo mhuintir féin. Tá machnamh déanta agam ar an eachtra, agus bíodh sé de cheart aige é a dhéanamh nó ná bíodh, ní dóigh liom gur cheart do Vincent an rud a rinne sé a dhéanamh.

Is cuma céard a rinne an té atá faoin bhfód ann, is áit ghoilliúnach í an reilig, agus tá an bás féin sách crua ar an duine beo, cheana féin. Ní cóir cur lena mbuairt, i mo thuairim.

Sin mo chinneadh ar maidin, bíodh mé ceart nó mícheart.
.

Barróg

Tharla sé go raibh mé ag éisteacht le clár Ryan Tubridy ar maidin. Déanann sé iniúchadh ar na nuachtáin uile, mar a dhéanfadh Gerry Ryan ar a chlár chuile lá, uair amháin.

Is maith liom an chuid sin de chlár Tubridy a chloisteáil chuile mhaidin. Tugann sé deis dom scéalta éagsúla a chloisteáil, cinn nach gcloisfinn ar nuacht an raidió, b’fhéidir, nó ar an teilifís, mar shampla.

Léann an Garraíodóir nuachtán náisiúnta amháin, ar a laghad, gach lá, rud nach ndéanaim, agus léann sé na nuachtáin áitiúla, rud nach ndéanaim. Easpa ama atá i gceist liom, seachas easpa suime, an dtuigeann sibh.

Mar sin, braithim ar an nGarraíodóir, agus ar Ryan, nuacht an lae a roinnt liom; na nithe sin nach mbeadh le cloisteáil agam ar nuacht an raidió, abair. Is bean mhór raidió mé, an dtuigeann sibh. Bíonn na cluasáin orm an t-am ar fad, rud a chuireann m’fhear bocht ar mire liom, in amanna.

‘Sure I told you that!’ cloiste agam uaidh, go minic.

‘When?’ uaimse.

‘You were right there!’ uaidhsean.

An fear bocht. Bhuel, is minic mé ‘right there’, a léitheoirí, ach bíonn m’aird áit éigin eile, agus, go hiondúil, bíonn sí dírithe ar fhocail na gcluasáin.

Ar maidin, chuala mé focail Fr. Kevin McNamara ar chlár Ryan Tubridy. Éistigí le clár na maidine am éigin, más féidir libh; tá an comhrá díreach ag tús an chláir. Fear álainn tuisceanach é Kevin, feictear dom, é ag roinnt scéil atá iontach brónach, a bhuairt féin soiléir ina bhriathra.

Agus, cuimhnímid, a chairde, go dteastaíonn barróg uainn uilig, ó am go chéile, go háirithe uatha siúd nach bhfuil aon duine acu sa bhaile lena scéalta a chloisteáil.
.

I gCuideachta Cairde

An tseachtain seo caite, cuireadh i gcuimhne dom, arís eile, gur féidir pleananna a dhéanamh, ach nach fúinn féin atá sé, shílfeá, an dtiocfaidh na pleananna sin chun críche nó nach dtiocfaidh.

Bhí sé i gceist agam trí lá a chaitheamh i mBaile Átha Cliath ag fámaireacht, agus ar m’fhilleadh dom, bhí sé i gceist agam an deireadh seachtaine a chaitheamh i gCeann Scríbe, i gcuideachta mo neachtanna. Ní mar sin a tharla.

Ar an Satharn, bhí mé sa reilig in Eanach Mheáin ag fágáil slán le Bríd Bn. Uí Chonghaile, bean a chaith 87 bliain ar an saol seo. Ar an Luan, bhí mé ar ais arís sa reilig chéanna, ag fágáil slán le Nuala Nic Con Iomaire, bean nach raibh i ndán di ach níos lú ná leath an méid sin ama a chaitheamh anseo linn.

Cé nach raibh aon ghaol agam leo, thaitin an bheirt bhan sin go mór liom. Ba mhaith liom tuilleadh a scríobh fúthu, ach ní anois díreach. Ba mhaith liom am a chaitheamh le mo chuimhní cinn go fóill.

Táim ar ais i nGaillimh arís inniu, ach is sa chathair atáim an geábh seo, le trí lá a chaitheamh i gcuideachta beirt bhan eile, mná a casadh orm os cionn scór bliain ó shin, nuair a thosaigh ár bpáistí ag freastal ar an naíonra céanna.

Chaitheamar cuid den lá inniu ag siúl ar an bpromanád ar Bhóthar na Trá. Bhí an lá go hálainn, bhí an ghrian go hálainn, bhí an fharraige go hálainn. Shuíomar seal ansin, i gciúnas agus i suaimhneas an chairdis, an triúr againn ag breathnú ar áilleacht an domhain os ár gcomhair.

Is ar Bhríd agus ar Nuala a bhí mo chuimhneamh nuair a chonaic mé an áilleacht sin.
.

Róluath

Mar a scríobh mé cheana, bíonn laethanta brónacha againn uile, ag amanna ar leith, b’fhéidir, ar chúis amháin nó ar chúis eile.

San áit a mbíodh mothúcháin áthais, agus ceiliúradh, ar an lá seo tráth den saol, tá brón anois. Is mar sin a bheas, is dóigh liom, go lá mo bháis féin.

Roinnim an dán thíos libh, a léitheoirí, mar nach bhfuil ar mo chumas aon cheo eile a scríobh le lá nó dhó. Is dán é a scríobh mé do chárta cuimhneacháin mo dheirféar, Ciara, cúpla mí i ndiaidh a báis.

Mura miste libh, a léitheoirí, roinnim an dán libh i gcuimhne uirthi inniu, ar a lá breithe. Bheadh sí 33 bliana d’aois, dá mbeadh sí fós linn. Ach níl sí linn, agus sin fáth mo bhuartha inniu.

Róluath

Ní raibh a fhios nuair a tháinig tú chugainn
Nárbh fhada do sheal linn, a chroí,
Go raibh breithiúnas tugtha ag aingle
Gur ar iasacht a bhí tú ó Dhia.

Bhí ábhar do shaoil ar phár Pharthais,
do chinniúint breactha roimh ré,
breith agus bás is gan eatarthu
ach tréimhse do bheatha in am Dé.

Ó d’imigh tú uainne gan choinne,
tháinig deireadh do thuras ‘s do dhán,
aistear álainn go tubaisteach gearrtha,
tú sciobtha ó chairde ‘s ó chlann.

Scríobh tú do scéal inár gcroíthe,
é deartha go domhain ‘s go deo,
sé giorracht d’aiste a fhágann
muid uile ag sileadh na ndeor.
.

Gerry Ryan

Ar maidin, agus mé ag breathnú ar na sléibhte ar chúl an tí anseo in Eanach Mheáin, tá m’athair go mór i mo smaointe. B’fhear é a thug grá nach beag dá chlann, agus airím uaim fós áilleacht a chomhluadair, cé gur imigh sé uainn os cionn scór bliain ó shin. Lá amháin, stop a chroí mór fial ag preabadh, rud a tharla go tobann, gan rabhadh faighte againn, gan súil ar bith againn leis an gcrá croí a bhí romhainn gan é.

Bhí m’athair beagnach ar chomhaois le Gerry Ryan nuair a bhásaigh sé. Ag an am sin, ní raibh mé féin mórán níos sine ná an duine is sine i gclann Gerry, agus bhí deirfiúr agus deartháir eile liom fós faoi dheich mbliana d’aois. Tá clann óg fágtha ina dhiaidh ag Gerry, agus is go rómhaith a thuigim na laethanta uaigneacha atá rompu anois.

Ba léir, ón méid a chuala mé, ó chomhghleacaithe agus ó chairde leis ar an raidió inné, agus ón méid a chuala mé féin uaidh ar an raidió thar na blianta, go raibh grá nach beag ag Gerry Ryan dá pháistí. Labhair sé fúthu go rialta, agus d’airigh a éisteoirí gur fear é Gerry a raibh tuiscint mhaith aige ar fhadhbanna teaghlaigh agus, dá bhrí sin, go raibh tuiscint nach beag aige ar fhadhbanna an tsaoil.

Cé nár thaitin sé liom ar an teilifís, agus níl a fhios agam cén fáth nár thaitin a chláir theilifíse liom, mar thaitin siad le go leor daoine eile, ach b’fhearr liom éisteacht le Gerry Ryan ar an raidió, agus is ar an meán sin a d’éist mé leis, chuile mhaidin i rith na seachtaine le blianta fada, mé ag bogadh, go hiondúil ag a naoi a chlog, ó chlár Raidió na Gaeltachta go 2fm.

Is ag an am sin a thosaíodh An Gerry Ryan Show, agus tar éis léamh na nuachta, thosódh Gerry ag léamh trí na bpáipéar, ag scagadh trí na scéalta iontu, ag roinnt na scéalta sin linn, ar bhealach nárbh fhéidir a shárú. Bhí an cheird aige lena aghaidh, bealach ar leith aige leis na scéalta is fearr a aimsiú, agus na scéalta sin a roinnt lena éisteoirí, amhail is dá mbeadh sé ina shuí sa seomra lenár dtaobh, ag comhrá linn, mar a déarfá.

Blianta ó shin, bhí mé ag labhairt le Gerry ar a chlár ar an raidió. Tharla sé gur ghlaoigh fear éigin ar an gclár an mhaidin seo, agus é ar thóir leagain Ghaeilge de ‘Wonder of You’, amhrán Elvis Presley. Bhí an fear, más buan mo chuimhne, le bheith ar chlár teilifíse ar TG4 am éigin, agus theastaigh uaidh amhrán as Gaeilge a chasadh ar an gclár.

Tharla sé go raibh mé ag éisteacht leis an gclár, agus chuala mé Gerry a rá gur cheap sé go mbeadh deacracht ann theacht ar a leithéid, ach go gcuirfeadh sé an t-iarratas amach chuig na héisteoirí. Bhuel, ní bheadh sé le rá ag an mbean seo nach bhféadfaí ‘theacht ar a leithéid’ as Gaeilge, agus suas liom ar mo chapall bán, chuir Gaeilge ar na focail Bhéarla, agus sheol é, agus ríomhphost gairid, chuig an gclár, ar an bpointe boise.

Ní raibh sé i bhfad ina dhiaidh sin go bhfuair mé féin glaoch ó thaighdeoir ar an gclár, agus d’iarr sí orm an t-amhrán a léamh, beo ar an aer, mar a déarfá, ó tharla go raibh fear an iarratais fós ar an ‘other line’, agus, dar léi, chuideodh sé leis na focail a chloisteáil, le go mbeadh sé in ann iad a thuiscint níos fearr.

Suas liom ar mo chapall bán arís, agus, sula raibh deis agam mo smaointe a chruinniú le chéile, chuala mé Gerry ag labhairt liom, iarracht á dhéanamh aige Gaeilge a labhairt liom, comhrá nár mhair i bhfad sa teanga sin, más buan mo chuimhne. Bhí rud beag ‘chit chat’ idir mé féin agus Gerry ansin agus, sula raibh a fhios agam féin céard a bhí á dhéanamh agam, bhí mé ag casadh ‘Wonder of You’, as Gaeilge, beo ar an aer.

Ar ndóigh, ba é Gerry ba chúis leis sin. Rinne mé dearmad glan air go raibh mé ar an raidió ar chor ar bith. Bhí an knack sin aige. Ba chuma cé leis a mbíodh sé ag labhairt, d’airigh a éisteoirí, agus seans, a rannpháirtithe ar an gclár chomh maith céanna, d’airigh siad gur leosan amháin a bhí sé ag labhairt, gur orthusan amháin a bhí a aird dírithe.

Agus, sin mar a labhraíodh ar Gerry inné, cairde agus comhghleacaithe leis ag roinnt cuimhní cinn linn; ‘fun’, ‘bold’, ‘a great friend’, ‘an adoring father’, cloiste againn, arís is arís eile, ar an raidió, ar an teilifís.

Agus táim ar ais anois ag cuimhní na maidine, ar ais ag tús an scéil seo. Tá clann óg fágtha ina dhiaidh aige ag Gerry Ryan, agus is leosan atá mo thrua ar maidin. Cinnte, aireoidh mise uaim a ghlór, rialtacht mo mhaidineacha féin athraithe go brách anois, ach, go sábhála Cé sinn, nach millteanach an caillteanas é beatha athar ghrámhar ó chlann lenar roinn sé a ghrá go fial.
.

Buairt

Nuair a dhúisigh mé ar maidin, d’airigh mé iontach buartha agus bhí a fhios agam gur lá brónach a bheadh ann, ceann de na laethanta sin a bhíonn rud beag níos measa ná na cinn eile a bhíonn agam go rialta ó bhásaigh mo dheirfiúr, Ciara. Níl a fhios agam cén fáth a dtarlaíonn sé sin. An é go mbím ag brionglóidí fúithi i ngan fhios dom féin i rith na hoíche, agus go bhfuil a spiorad fós liom nuair a dhúisím? Níl a fhios agam.

Ar aon nós, nuair a thagann na laethanta sin sa mhullach orm, mar a tharla ar maidin, leanaim ar aghaidh leis an lá mar is iondúil, ach rud beag níos moille, b’fhéidir, mar is ualach trom iad na deora nuair nach scaoiltear iad. Déanaim cupán caife, léim mo ríomhphoist agus léim na blaganna éagsúla.

Ar maidin, bhí scéalta brónacha romham ar bhlag eoghanach.blogspot.com (Brón ar an Bhás, Ar an Ordóg) agus ar bhlag oileanach.blogspot.com (Go raibh tú sona anocht, a Jessica) agus tháinig na deora go tréan agus mé á léamh. Ní raibh an t-ualach chomh trom ina dhiaidh sin. Ní hionann an brón a airíonn muid uile, mar nach ionann an caillteanas ar ndóigh, ach is ionann fáth na ndeor – buairt.

Scríobhaim nuair a bhím brónach, agus mé ag iarraidh ciall a dhéanamh den bhuairt. Seo thíos dán a tháinig chugam an mhí seo caite, de thoradh na scríbhneoireachta sin, de thoradh na buartha.

Toradh

Leáfaidh na scamaill
Titfidh na deora
Rithfidh an sruth

Trí mo mhéara
Síos mo chorp
Trí chraiceann na talún
Síos sa gcré

Síolóidh siad
Fásfaidh siad
Sábhálfar iad

Agus slogfaidh duine éigin eile
An brón atá mo thachtadh

.

Spás

Is iomaí iarratas atá faighte againn, mar chlann, rud éigin a rá nó a scríobh faoi Chiara ó bhásaigh sí in Bagram na hAfganastáine, ach tá deacracht againn fós fiú a hainm a lua eadrainn féin gan titim as a chéile leis an uaigneas agus leis an bpian a thagann, mar a bheadh tuile ann, nuair a shamhlaímid saol gan í.

Chuireamar an suíomh http://www.ciaraweerabrat.com le chéile mar thoradh ar na hiarratais sin, le go mbeadh áit ag daoine, a raibh suim acu ina scéal, aithne a chur ar an mbean a thug ‘grá agus gáire’ isteach inár saol. Tá an suíomh ann freisin le deis agus am a thabhairt dúinn féin cneasú, sin más féidir a leithéid a dhéanamh.

Scríobh mé an dán ‘Spás’ le tuiscint a fháil dom féin ar an gcaillteanas a thagann i láthair nuair a bhristear slabhra clainne. Ní féidir an spás sin a líonadh, ar ndóigh, ach is ann a théann na deora, na smaointe agus na cuimhní cinn, is dócha, agus iarracht á dhéanamh ag duine an spás sin a líonadh arís, nó fiú cúis an spáis a thuiscint.


Spás

Iomlán a bhíomar
Ceangailte go buan
Le téada an ghrá

Daingean a bhíomar
Fréamhaithe go láidir
I gcré an dúchais

Dlúth a bhíomar
Fáiscthe go teann
Ag stair ár sinsir

Deighilte atáimid
Fágtha go brách
Le spás do bháis