Fulaingt

Tháinig an tubaiste aniar aduaidh orm. Ní raibh mé ag súil leis. Nuair a smaoiním air, bhí na comharthaí ann, ceart go leor. Níor thug mé aird orthu. Mar gheall air sin, bhain sé preab asam nuair a tharla sé. Bhí a fhios ag an nGarraíodóir, chomh luath in Éirinn agus a d’fhill sé ón ngalf Dé Domhnaigh, go raibh rud éigin cearr. Bhí uafás an scéil le léamh ar m’aghaidh.

Bhí mé i mo shuí os comhair an ríomhaire agus, dar leis, bhí mo lámha ag croitheadh. “It’s just the initial shock, Áine. You’ll get over it. These things can be fixed.” a dúirt sé, tar éis mo scéal a chloisteáil. Chuir sé a dhá lámh timpeall orm, mo tharraingt chuige le barróg a thabhairt dom a mhaolódh mo phian, dar leis. Ní raibh aon mhaith ann. Agus bhí a fhios aige é sin go rímhaith.

Tá rudaí sa saol seo ar féidir a bpian a mhaolú, créachtaí agus cnámha briste 's a leithéidí, ach nuair a théann ríomhaire an scríbhneora ar stailc, nuair nach mbogfaidh sé cnaipe ná litir don scríbhneoir sin, níl aon bharróg ar domhan sách mór leis an bpian sin a mhaolú. Idir an dá linn, fanacht agus leigheas, tá fulaingt.
.

Teorainneacha

Tá cara linn an-tinn i láthair na huaire; an galar sin, ailse, ag réabadh léi trína cholainn, é ag fulaingt go huafásach, pian nach bhfuil tuillte aige ná ag a bhean, atá go mór i ngrá leis. Tá an t-am seo iontach deacair orthu mar lánúin. Tá os cionn tríocha bliain caite acu le chéile agus is gearr uatha an t-am nuair a fhágfaidh an bás deighilt eatarthu, scaradh nach mbeadh riamh ann, sílim, a fhad agus a bheadh an bheirt acu beo. Ní leo an rogha, faraor. Ná labhair liom ar mhíorúiltí, le bhur dtoil. Níl fonn orm a leithéid a chloisteáil i láthair na huaire dothuigthe seo. Aiféala orm faoi sin.

Ar ndóigh, níl a fhios ag aon duine againn cén méid ama atá againn anseo. D’fhéadfadh sé tarlú go dtiocfadh an bás chugainn gan muid ag súil leis, gan an chinnteacht chéanna ann agus atá maidir leis an bhfear bocht luaite thuas; d’fhéadfadh go n-imeodh duine nó dhó againn roimhe fiú. Sin mar atá an saol, agus níl a dhath de dhifear eadrainn agus an fear tinn sin ach go bhfuil a fhios againn, gar go maith, cén teorainn ama atá aigesean. Tá a sheal linn ag teacht chun críche, agus is maith atá a fhios agam é.

Níl mé iomlán cinnte an bhfuil an inghlacthacht chéanna ag a bhean bhocht. Tá sí ag streachailt léi, mar a bheadh sí ag séanadh na fírinne nó ag iarraidh neamhaird a dhéanamh den fhírinne. “That is probably her way of coping.” a dúirt an Garraíodóir liom ar maidin, mé féin agus é féin inár suí cois na habhann, an ghrian ár mbeannú lena gathanna, an nádúr go socair ag éisteacht lenár gcomhrá ciúin. “It just seems so unfair.” a dúirt mé féin.

Cuireann rudaí mar seo mearbhall orm, agus cuireann sé fonn orm éirí agus cic sa tóin a thabhairt do Cibé Cé atá i gceannas ar na cinntí seo. Agus sin ceist eile! Cé hé, nó Cé hí, Cé? An bhfuil a leithéid ann ar chor ar bith? Cén sórt duine an Cé seo a thógfadh fear cineálta lách ón saol seo agus a d’fhágfadh dúnmharfóirí, éigneoirí agus fuathaitheoirí ban saor ó phionós agus ó pháis?

Agus, ó tharla an t-ábhar faoi chaibidil agam, an bhfuil a dhath ann tar éis an bháis? An é nach bhfeicfimid arís, go brách na breithe, iad siúd atá imithe romhainn, ar 'shlí na fírinne' mar a thugtar air? Céard í an 'fhírinne' sin, agus cá bhfuil 'an tslí'?

Bíodh a fhios agaibh, a léitheoirí, nach ag iarraidh freagraí uaibh atáim. Tá a fhios agam go rómhaith go bhfuil a fhreagra féin ag gach duine, go bhfuil a fhreagra féin ag gach reiligiún, go bhfuil bhur ndearcadh féin agaibh uile maidir leis an mbás, agus maidir le céard atá i ndán dúinn nuair a sciobann sé leis muid ón saol seo. Tá an ceart sin agaibh, agus tá an ceart ag gach duine eile bhur ndearcadh a dhiúltú, más mian leo.

Ar ndóigh, sin mo thuairim. Tá daoine ann a déarfadh nach bhfuil an ceart sin agaibh, ná agamsa, nach bhfuil ann ach an Cé amháin, cibé Cé sin. Agus cá bhfios dúinn nach aonaracht nó for-eagna de shaghas éigin atá i gceannas ar an mbeatha agus ar an mbás? Agus, más ea, cén modh oibre atá i bhfeidhm aige/aici a phiocfadh an fear maith thar an drochfhear?

Ná tugaigí aird ar bith orm, a léitheoirí. Rámhaille an mhachnaimh sheachránaigh atá ag treorú mo mhéara inniu. Ach, Cé nó Céard atá ag treorú mo smaointe….
.

Tábhacht an Ghréasáin

Tá an t-am ag bogadh ar aghaidh i ngan fhios dom. Bhí mé gnóthach le cuairteoirí agus Ceann Scríbe le lá nó dhó agus ní raibh deis agam breathnú ar mo bhlag ach ar éigean. Sin an saol.

Tháinig trí bhás ar an saol céanna ó bhí mé libh go deireadh; Farrah Fawcett, Michael Jackson, agus Foinse, más fíor. Bhíothas ag súil le péire acu, ar bhealach, ach tháinig bás Mhichael Jackson aniar aduaidh ar an domhan iomlán, go háirithe ar an bhfear bocht é féin, más fíor gur taom croí a thug leis é. Maidir le Farrah bhocht, nach í an ailse dhamanta sin a sciob ón saol í, an galar lofa sin lonnaithe ina corp ó 2006, an galar céanna a thug leis, ón saol seo, a deirfiúr Diane i 2001. Tá faoiseamh acu beirt anois, cibé fúthu siúd a d’fhág siad ina ndiaidh.

Más fíor an méid atá léite agam le blianta fada anuas, agus seo mo thuairim féin, ní fear é Michael Jackson a bhain mórán suilt as an saol, fiú agus áit cosúil le Neverland aige agus neart airgid aige le caitheamh; rud a rinne sé go minic, agus gan mórán céille in amanna, shílfeá. Ach ba leis an t-airgead agus b’aige a bhí an ceart an t-airgead sin a chaitheamh mar ba mhian leis, mar gurbh eisean a shaothraigh é. Dar leis, bhí a athair iontach dian air agus é ag fás aníos, agus is léir nárbh ionann a shaol agus é ina pháiste agus saol an ghnáthpháiste. Cé nach bhfuil a fhios agam céard atá amach romhainn tar éis an bháis, creidim go bhfuil faoiseamh ag Michael Jackson anois. Níl a fhios agam cén sórt saoil a bhí ag a pháistí féin a fhad agus a bhí Michael beo, ach is iadsan atá i mo smaointe ar maidin agus is dóibhsean atá mo thrua.

Maidir le Foinse, níor chuir sé iontas ar bith orm gur tharla an méid a tharla. Nuair a chuir Con daoine ar a n-aire faoin achainí a bhí le síniú acu, dá mba mhian leo tacaíocht a thaispeáint don pháipéar, thug mé faoi deara go raibh daoine mall go leor á shíniú, agus bhí ar Chon an achainí a chur i gcuimhne dúinn arís ar a bhlag, ó am go chéile: 'Achainí Foinse - tuilleadh tacaíochta ag teastáil' agus 'Misneach agus Foinse'. Ná fiafraigh díom cén fáth ar cheap mé é, mar nílim iomlán cinnte mé féin den fháth, ach cheap mé gur dhroch-chomhartha a bhí ansin. Sa deireadh thiar, 1000 duine, nó níos lú, a chuir méar le méarchlár don achainí agus cé nach bhfuilim ag maíomh gurb iadsan amháin a thugann tacaíocht d'Fhoinse, tá a scéal féin á insint ag an toradh sin.

Creidim go bhfuil ciall go leor sa mhéid a dúirt Seán Mór ina thráchtaireacht ar iGaeilge: “Tá gá le mórfhoilseachán amháin, ina bhfuil an-éagsúlacht: seirbhís nuachta idirlín, páipéar seachtainiúil, ailt faoi chúrsaí ealaíne agus litríochta srl.”. Ar a laghad, tá Nuacht 24 ag teacht chugam féin go seachtainiúil anois tríd an bpost, agus go laethúil ar an idirlíon. Is maith ann é.

Mo chuimhne, ar leathanach 9 d’eagrán na seachtaine seo caite den pháipéar, 19 Meitheamh, chonaic mé duine de na mná uaisle sin a bhí i mbun céime liom i nDoire roinnt blianta ó shin, Leonne Ní Loinsigh. Bhuel, mar a tharla sé, casadh liom í arís aréir, mise agus 12 iardhalta eile ó chomhluadar na céime sin bailithe le chéile sa Guild Hall i nDoire, mar aon le go leor daoine eile, ag ceiliúradh a bhí á dhéanamh ar fhoilsiú an leabhair ‘Three Poems Ascribed to Gilla Cóemáin: A Critical Edition of the Work of an Eleventh-Century Irish Scholar’ (Nodus Publikationen Münster) le Peter J. Smith, nó an Dr. Peadar MacGabhann mar ab fhearr aithne againne air agus é ina léachtóir againn in Ollscoil Mhig Aoidh. Bhí oíche iontach againn agus comhghairdeas ó chroí le Peadar uainn uile.

Cibé scéal é, ar ais liom chuig Leonne. Tá sí ag obair anois mar Oifigeach Forbartha Gaeilge i gCarn Tóchair, ar an mbóthar idir Béal Feirste agus Doire, agus bhí sí ag insint dom faoin siopa nua, An Carn,atá acu ansin. Obair iontach ar fad ar bun acu, agus is fiú súil a chaitheamh ar an suíomh idirlín sin, a léitheoirí. Ar aon nós, d’inis Leonne scéal dom aréir, scéal a thaispeánann tábhacht an ghréasáin seo againne, lucht na mblaganna, i saol na Gaeilge.

Seachtain ó shin, tar éis dom léamh ar iGaeilge faoin ghreannán nua, Rírá, ó Aidan Courtney (tacaíocht faighte ag Aidan ó Fhoras na Gaeilge bíodh a fhios agaibh), chuir mé an dea-scéala seo ar aghaidh chuig Leonne, agus chuig go leor daoine eile ar m’aithne in earnáil na Gaeilge, múinteoirí i mbunscoileanna éagsúla, gaolta le páistí óga srl. Cibé scéal é, agus de thoradh gur chuala sí faoin ngreannán uaimse, a chuala faoin ngreannán ó Chon ar iGaeilge, tá Leonne ag scaipeadh an scéil í féin anois i measc na mbunscoileanna agus na dtuismitheoirí máguaird, agus tá bainisteoir an tsiopa, An Carn, ag dul i dteagmháil le hAidan Courtney freisin. Anois, a chairde, sin an dóigh le tacaíocht a thabhairt! Scaipigí an scéal agus coinnigí an gréasán ag obair. Is ar scáth a chéile...

Go n-éirí go geal leo siúd atá faoi bhorradh agus biseach, agus mo chomhbhrón ó chroí, in am seo an chiorraithe, leo siúd in Foinse agus Móinéar Teo.
.

An Bosca Cornflakes

Tá na f-anna sin do mo chur ar mire! Tá siad chuile áit; ar an idirlíon, sna meáin, sna páipéir, ar an teilifís, ar an raidió: fadhbanna, fabhtanna, Foinse, Foras, fir chantalacha, feminists agus fair ladies ar féidir leo a bheith cantalach freisin, daoine atá ‘frith’ chuile rud ach a bhfírinne agus a bhfealsúnacht féin. Táim ‘fed up’ agus nílim ag dul aird a thabhairt dóibh inniu. B’fhéidir. Díreoidh mé m’aire ar ‘f’ eile, An Feighlí, an té atá i gceannas ar An mBosca Cornflakes.

Anois, samhlaigh An Bosca Cornflakes agus é ar bhord éigin, nó ar thábla éigin más fearr leat an leagan sin. Níl a fhios cá bhfuil an bord, nó cén áit ar an mbord ar a bhfuil An Bosca Cornflakes suite. Ach tá sé ar an mbord. Agus tá daoine ina suí timpeall ar an mbord sin. Níl a fhios cén méid duine, agus níl a fhios cén aois atá acu, ach amháin go bhfuil aoiseanna éagsúla acu, fireann agus baineann ina measc.

Abair go bhfuil An Bosca Cornflakes sin lán go béal. Tá daoine ag an mbord nach n-íosfadh na calóga atá istigh sa bhosca sin go brách. Is fuath leo na calóga sin, agus caitheann siad isteach sa bhruscar iad am ar bith a chuirtear os a gcomhair iad. Tá daoine eile ann nach n-íosfadh iad mar go bhfuil an focal ‘Cornflakes’ scríofa as Béarla ar an mbosca. “Ba chóir go mbeadh ‘An Bosca Calóga Arbhair’ scríofa air, mar a bhíodh san am a caitheadh!” a déarfadh siad. Agus beidh daoine ag an mbord, sála arda orthu, a déarfadh nach raibh a leithéid de rud agus calóga arbhair ann riamh, gurb iad na seandaoine ag an mbord a chur a n-ábhar féin isteach sa bhosca, agus caithfear cloígh leis an oideas atá i bhfeidhm anois, agus sin sin, a déarfadh siad.

An Feighlí bocht! Céard a dhéanfaidh sé? Is féidir leis leanúint ar aghaidh ag ceannach na gcalóg, bosca i ndiaidh bosca ag dul amú, calóga ag lobhadh sa cheann atá ar an mbord. Roimhe seo, níor mhiste leis An bhFear Saibhir, an fear a íocann pá leis An bhFeighlí, an caiteachas místuama sin mar go raibh neart airgid aige go dtí seo, agus thug sé uaidh é go fial mar gheall go raibh A Bhean Chéile ag cur iallach air aire a thabhairt do na mionlaigh. Ach anois, tá an saol ag athrú. Tá géarchéim ann agus tá siosúr ag An bhFear Saibhir agus ag a Bhean Chéile. Thug siad an siosúr don Fheighlí, agus níl sé iomlán cinnte céard ba chóir dó a dhéanamh leis. Tá sé rud beag trína chéile, an siosúr ag gearradh anseo, an siosúr ag gearradh ansiúd, gan aird aige ar línte díreacha, shílfeá.

Tá daoine ag an mbord agus ní maith leo an áit ina bhfuil An Bosca Cornflakes suite. Nach leosan an taobh sin den bhord? Agus is fada an lá ó ceadaíodh Bosca Cornflakes, ná duine ar bith a d’íosfadh a leithéid, suí ag an mbord céanna leosan. Is fearr leo féin cruithneacht, agus ní maith leo an t-arbhar seanchaite. Nach n-itheann chuile dhuine cruithneacht anois? Níl mórán daoine le suim acu san arbhar. Caith amach An Bosca Cornflakes leis na duilleoga tae! Sin a mbarúil.

Agus tá daoine, nach suíonn ar an taobh sin den bhord, ach atá ina suí ar an taobh eile den bhord, a d’aontódh leo. Scríobhann siad sna meáin, ó am go chéile, iad ag tarraingt Peig Bhocht Nach as Leitir Móir Í isteach sa scéal. Ní maith leo Peig, cé go bhfuil sí imithe ar shlí na fírinne, ní thabharfaidh siad síocháin dí. ‘Níor thug sí síocháin dúinn!’ a scairteann siad, agus iad ag maíomh go mba chóir dá lucht leanúna a bheith ciallmhar agus glacadh leis gur chóir An Bosca Cornflakes a chur san uaigh léi, a déarfadh siad.

Ach tá daoine óga ag an mbord, agus tá ocras orthu. Breathnaíonn siad ar An mBosca Cornflakes. Tógadh cuid acu ar chalóga arbhair agus d’íosfadh siad as an mbosca sin gan stró ar bith, fiú murab é an t-oideas céanna atá in úsáid ag na tuismitheoirí éagsúla agus na babhlaí lána á gcur os a gcomhair. Braitheann an t-oideas sa bhosca ar an gcúinne sin den bhord ina bhfuil siad ina suí, an dtuigeann sibh.

Mar sin féin, tá páistí eile ocracha ag an mbord, agus ba mhaith leo na calóga arbhair a ithe, ach níl a fhios acu cén bosca is cirte a oscailt, nó cén t-oideas an t-oideas is fearr. Tá siad trína chéile ag éisteacht leis na moltaí éagsúla, agus leis na hargóintí éagsúla, ag an mbord. Níl uatha, b’fhéidir, ach An Bosca Cornflakes a oscailt agus a mbolg a líonadh. De réir mar a thagann aois chucu, cuireann siad an locht ar Pheig Bhocht Nach As Leitir Móir Í, mar go bhfuil na moltóirí ag cur babhla i ndiaidh babhla de chalóga tirime os a gcomhair, gan siúcra ar bith orthu, gan trácht ar bhainne! Nach mar sin a d’íosfadh Peig Bhocht Nach As Leitir Móir Í iad, a mhaífeadh na moltóirí, agus sách maith ag na páistí é! “Mura mian leo é, bíodh siad ocrach!” a rosc catha, shílfeá.

De réir a chéile, tá na calóga ag lobhadh, agus tá An Bosca Cornflakes ar an mbord, é ina sheasamh ansin fós, ach ar éigin. Agus tá na daoine ag an mbord go síoraí ag troid agus ag argóint faoina chearta. Agus tá na páistí ag fás aníos, An Bosca Cornflakes á shéanadh acu mar go bhfuil siad tuirseach ag fanacht le réiteach an bhoird. Idir an dá linn, tá an chruithneacht ag fás go tréan.
.

Cuilteanna Breaca

Níl a dhath ar eolas agamsa faoin dóigh le dhá phíosa éadach a fhuáil le chéile, agus ní duine mé a mbíonn snáth ná snáthaid faoi mo mhéara agam riamh, ach amháin nuair a bhíonn gá iontach géar leis, sé sin, in am na práinne amháin. Ní bua é a thug mé liom ó mo mháthair, agus ní bua é a tháinig trí na géinte chuig mo pháistí ach an oiread. Dá bhrí sin, is mór an mhaith go bhfuil éadaí chomh saor agus atá siad sá lá atá inniu ann.

Níl cuilteanna breaca chomh saor sin, ach tá siad go hálainn ar fad. Fuair mé ceann mar bhronntanas ó chara liom, ceann a rinne sí féin, agus tá sí ina luí linn ar an leaba chuile oíche. An chuilt, chan mo chara. Ar aon nós, mar gheall gur mór liom na cuilteanna breaca, agus mar gheall go bhfuil meas agam ar inniúlacht agus ábaltacht an eagarthóra, bean atá i mbun a comhlachta féin, The Fennel Shed, bhí mé ag lainseáil an Irish Quilt & Craft Magazine inné i mBun Cranncha. Bhí Quilt Jamboree ar siúl, agus rinne siad lainseáil áitiúil ar an iris ann, cé go bhfuil sí ar an bhfód le bliain anuas, nó mar sin.

Cibé scéal é, is cuma an bhfuil nó nach bhfuil suim agat sna cuilteanna breaca, ní fhéadfá ach a bheith ag déanamh iontais inné, agus ag ooháil agus ag aaháil, agus a bheith iomlán faoi dhraíocht ag na patrúin agus ag na dathanna éagsúla a bhí sna cuilteanna breaca uile a bhí á dtaispeáint ag an aonach. Beatha súl agus anama a bhí ann, agus tá meas thar cuimse agam do na daoine atá in ann a leithéid d’áilleacht a mhúnlú as píosaí d’éadach.

Anois, dá mbeadh an rialtas seo againne in ann ár ngeilleagar féin a mhúnlú leis an éifeacht chéanna, leis an gcruinneas céanna, agus leis an díograis chéanna…

Go n-éirí go geal le Gaye, agus lena comhpháirtithe, leis an tionscadal seo.
.

Lá na nAithreacha

Is é inniu an 21 Meitheamh, an Lá is Faide den Bhliain, nó Grianstad an tSamhraidh mar a thugtar air go minic. Is é inniu Lá na nAithreacha, sa tír seo ar aon nós.

“Happy Father’s Day” a dúirt an Garraíodóir liom ar maidin, fios maith aige go raibh dearmad iomlán glan déanta agamsa den ócáid mhór seo. Ach, ní ormsa atá an locht, an dtuigeann sibh, ach ar mo pháistí. Is orthusan atá an locht mar nach bhfuil siad ina gcónaí linn níos mó. Níl siad anseo, mar a bhíodh chuile bhliain eile go dtí seo ó rugadh iad, le mise a thabhairt ar m’aire faoin lá mór seo.

Agus, níl m’athair féin beo, faraor. D’fhág sé an saol seo, gan súil agam lena imeacht, cuireadh faighte aige ó áit éigin eile i bhfad ón saol seo, agus i bhfad ó mo thuiscint. Bhí mé fós ró-óg, ag 28 bliana d’aois, le hathair a chailleadh chomh tobann sin, agus gan choinne. Is dócha nach mbíonn aois ar bith feiliúnach do chaillteanas chomh mór sin, ach nuair a fheicim mo pháistí féin, An Bhean Neamhspleách beagnach ar chomhaois liom féin nuair a chaill mé m’athair, tuigim go rómhaith arís an tábhacht a bhaineann le hathair i saol clainne, is cuma cén aois iad na páistí, is cuma cén aois an t-athair.

“I wish I had childhood memories of my father.” a dúirt bean liom an tseachtain seo. Anois, tá athair na mná seo fós beo agus tá sí iontach mór leis, agus chuir an ráiteas sin uaithi iontas orm. “What do you mean?” a d’iarr mé féin. Chuir a freagra brón orm. “He’s such a lovely man, but he was never there when we were younger, always working or playing golf or some such. When he was around, he was lovely, but I’d love to have memories of him bringing us to the beach, or for walks, or having long chats with us, like he does now.” a dúirt sí.

Tá cuimhní cinn iontacha agam ó m’athair, agus faoi m’athair. Chaith sé go leor ama inár gcuideachta agus muid óg, ag comhrá linn, ag spraoi linn, ár dteagasc, ár dtreorú. Chuir sé smacht orainn, mar ba ghá go minic, ach thug sé barróga go fial dúinn; an bharróg dheireanach uaidh fós úr i mo chuimhne, mar nach bhfaighidh mé aon cheann eile uaidh go brách, ar an saol seo ar aon nós. Nílim iomlán cinnte faoin todhchaí, an dtuigeann sibh.

Cibé scéal é, tabharfaidh mé an Garraíodóir liom amach le haghaidh greim le hithe ar ball; bronntanas beag uaim, an smaoineamh mall ag teacht chugamsa, an cuireadh mall ag teacht chuigesean, ach mo bhuíochas dá thacaíocht thar na blianta iomlán dáiríre buan mar sin féin. Ní bhíonn gá le cártaí eadrainn, go minic. Is maith atá a fhios aige gur ar scáth a chéile a mhair muid an tuismitheoireacht a rinneamar, agus atá fós á dhéanamh, bíodh is go bhfuil ár bpáistí tógtha anois, agus is maith atá a fhios aige go mbeidh siad anseo ar ball, iad á mhilleadh le bronntanais agus barróga, freisin.

Ach, seo mo chomhairle agus mo bheannacht chuig na haithreacha uile atá á léamh seo inniu – am a chaitheamh, ní inniu amháin ach go rialta, i gcomhluadar bhur bpáistí. Agus, roinnigí barróga go minic leo. Bíodh na barróga sin láidir, agus lán le grá, meas, agus sonas. Tá na barróga sin iontach tábhachtach ar fad, mar nach bhfuil a fhios ag aon duine againn cén bharróg í an bharróg dheireanach.

Bainigí sult as an lá, a fheara.
.

An Lá is Sona

An raibh a fhios agaibh, a léitheoirí, gurb é inniu an Lá is Sona den bhliain? Sea. Inniu. An 19ú Meitheamh. Ach ní mise atá á mhaíomh seo, ach an Dr. Cliff Arnall, síceolaí, agus léachtóir in Ollscoil Caerdydd, in alt leis atá sna páipéir éagsúla inniu.

Dar leis an Dr. Arnall, bá chóir dúinn neamhaird a thabhairt ar an ngéarchor creidmheasa mar go bhfuil an sonas le fáil sna rudaí sin atá saor in aisce. Agus an fhoirmle atá aige dúinn, le go mbeimid in ann a theacht ar an sonas seo? Iontach simplí ar fad:

O + (N x S) + Cpm/T + He

Anois, céard a déarfá le Gaillimh! Ar fhaitíos nach bhfuil sé inscríofa ar bhur n-inchinní cheana, nó nach bhfuil sé ar eolas go nádúrtha agaibh, mar a bheadh ag léitheoirí rialta an bhlag seo, táim cinnte, seo chugaibh luachanna na litreacha éagsúla sin:

O = being outdoors and outdoor activity
N = nature
S = social interaction
Cpm = memories of childhood summers and other positive thoughts
T = temperature
He = excitement about holidays

Agus tá ciall sa mhéid atá le rá aige, dá mbeadh daoine ciallmhara ag éisteacht leis. Dar leis, is féidir leat siúl amuigh faoin tuath, mar shampla, saor in aisce, i gcomhluadar do ghrá geal nó i gcomhluadar daoine atá mór leat, agus ní ag caint ar airde atáim, a léitheoirí. Is cuma cén airde iad, ceapaim, a fhad is gur maith leatsa iad, agus gur maith leosan tusa, is dócha. Chuideodh sé dá mbeadh sibh mór lena chéile, creidim.

Ach, táim ag imeacht den chosán rud beag. Ar ais linn ag an bhfoirmle sin. Sea. Is amhlaidh is fearr é, agus tú amuigh ag siúl, an aimsir a bheith go maith. Ní haon rud sona é má bhíonn sé ag stealladh báistí, toirneach agus tintreach ag teacht sa mhullach ort féin agus ar do ghrá geal, nó ar cibé duine atá in éineacht leat. Ní bheidís pioc sásta, cheapainn féin, agus ní chuirfeadh sé leis an atmaisféar, ná leis an bhfoirmle, ar chor ar bith. Ní chuirfeadh. Go deimhin, chreidfinn féin go mbeadh sé ina raic eadraibh. Diabhal maitheas a bheadh san ‘social interaction’ ansin, agus an nádúr bhur mbualadh lena slat fhíochmhar. Bheadh deireadh leis an ‘outdoor activity’ idir tú féin agus do ghrá geal, ar aon nós. Bí cinnte de sin.

Ach, d’fhéadfadh sibh labhairt faoi bhur gcuimhní cinn, agus sibh ag siúl libh, aghaidh á thabhairt agaibh ar an deireadh seachtaine mar go bhfuil bhur bpá in bhur bpócaí, nó in bhur málaí más mná sibh, nó fir ar fearr leo málaí, agus sibh ag roinnt pleananna bhur laethanta saoire lena chéile.

Céard? Níl aon jab agat! Ní bhfuair tú pá ar bith ó thosaigh an géarchor creidmheasa! Agus ní féidir leat jab a fháil in aon áit! Agus ní hiad do laethanta saoire an chloch is mó ar do phaidrín, ach d’fhiacha! Oh, gabh mo leithscéal. Níor thuig mé é sin. Ní síceolaí mé, an dtuigeann tú.
.

Muc sa Teach

Bíonn An Pluiméir anseo ó am go chéile agus tugann sé daoine leis isteach sa teach nua, custaiméirí nó cliaint ionchasacha, le go bhfeice siad an dá chóras téimh lárnaigh atá againn i gCeann Scríbe. Bíonn sé ag plé le chuile chineál córais ach is iad an córas geoiteirmeach agus an córas téamh gréine atá curtha isteach aige i dteach s’againne.

Thug mé faoi deara, go háirithe nuair a bhíonn lánúin ann, nó fear agus bean in éineacht más fearr leat an leagan sin, go mbíonn na fir ag éisteacht go géar le gach focal ó bhéal An Phluiméara, a n-aire agus a súile dírithe go hiomlán ar an gcóras téite agus a mhodh oibre. Bíonn na mná ag éisteacht freisin, gach uile fhocal á chloisteáil acu, an modh oibre á fheiceáil acu, ach an teach iomlán agus a bhfuil ann a shú isteach trína súile aici ag an am céanna.

Ní chuireann sé sin isteach ná amach orm, mar go bhfuil a fhios agam go bhfuil mná, go hiondúil, ildánach agus ilfheidhmeannach agus go bhfuil an inniúlacht sin acu, bail ó Ché orthu, a n-aird a dhíriú ar mhíle rud ag an am céanna. Ócé, tá sé sin rud beag áibhéalach, ach tuigeann sibh céard atá i gceist agam, a léitheoirí cliste. Tá a fhios agam nach bhfuil suim dá laghad ag na fir in aon rud eile sa teach ach sa chóras téite, ach tá a fhios agam go mbeadh an bhean atá in éineacht leis istigh i ngach uile sheomra, cófra, tarraiceán agus prios sa teach, le go bhfeicfeadh sí cén modh oibre atá acu, agus agamsa, dá bhfaigheadh sí cead. Tá a fhios agam é sin mar gur bean mise mé féin, an dtuigeann sibh.

Agus cén chaoi, más bean mé, a bhfuil a fhios agam faoi mheon na bhfear a thagann isteach i mo theach? Inseoidh mé é sin duit anois, a léitheoir. Tá a fhios agam é sin mar go bhfuil muc sa teach agam. Sea, muc. Ach ní hé an mhuc mar a thuigeann tusa an focal ‘muc’ atá i gceist agam ar chor ar bith, ach an rud sin ar a bhfuil an leasainm ‘muc’, agus a chuirtear i slograch an doirtil sa chistin; an gléas diúscartha dramhaíola a itheann fuíoll torthaí agus bia, málaí tae, blaoscáin srl., a dhéanann brúitín dóibh, agus a thugann leis iad cibé áit a dtéann gnáthuisce an doirtil. Níl garraí againn, sula dtosóidh aon ghníomhach múirín do mo cháineadh!

Nuair a bhíonn cuairteoirí againn, taispeánaim timpeall an tí iad. Bíonn siad ag ooháil agus ag aaháil, fir agus mná d’aon ghuth maidir le háilleacht gach seomra, tá súil agam, go dtí go dtagaimid chomh fada leis an muc sa chistin. Is anseo a dhealaítear na fir ó na mná, maidir lena meon ar aon nós. Agus mé á gcur in aithne don mhuc, faighim greim ar mhála tae úsáidte, cuirim isteach i mbéal na muice é, cuirim an sconna ar siúl, brúim cnaipe agus, hey presto, tá an mála tae imithe leis síos sa slograch.

“Gosh, that is very useful!” a déarfaidh an bhean, agus í réidh le bogadh ar aghaidh go dtí an chéad iontas nua eile. Ach chan an fear. “Go on, can I have a go?” a déarfaidh sé, agus a shúile ag lonradh le háthas naíonda, mar a bheadh páiste ann atá tar éis bréagán nua a aimsiú. Agus fanann sé ansin leis an muc, é ag spraoi leis, gach rud atá in aice láimhe á chaitheamh isteach aige i mbéal na muice, agus é ag brú cnaipí ar a sháimhín só.

Ní gá a thuilleadh a rá. Tuigeann sibh an difríocht eadrainn anois, a léitheoirí. Tá mná ciallmhar. Tá fir ‘mucánta’.
.

Na Trí R

Bhí An Bhean Neamhspleách sa bhaile don deireadh seachtaine, an chéad uair é aici Ceann Scríbe a fheiceáil mar theaghlach, seachas mar theach, an dtuigeann tú. Is mór liom a comhluadar nuair a bhíonn sí linn, agus tugann sé deis dúinn, mar chlann, dinnéar nó dhó a ghlacadh le chéile, an cúigear againn ag cogaint agus ag caint ar chúrsaí an tsaoil.

Rinneamar iarracht, mar thuismitheoirí, na páistí a thógáil lenár bprionsabal féin mar chúlra taca. Ba é bunús an teagaisc sin uainn, tá súil agam, ná meas ar an gcine daonna agus ar an dúlra, ach a bheith airdeallach ar fhíricí agus ar fhírinní an tsaoil freisin; iarracht a dhéanamh, i gcónaí, a bheith ionraic; gan aon bhriathar ná aon bheart a dhéanamh, d’aon turas, a ghoilfeadh ar dhuine ná ar ainmhí.

Chuir mé isteach na focail sin ‘d’aon turas’ mar is iomaí briathar agus beart a rinneadh sa saol, go soineanta, agus gan súil leis an té a rinne é, ná a dúirt é, go raibh dochar á dhéanamh leis an mbeart nó leis an mbriathar sin. Is minic maithiúnas tuillte ag an duine, mar gurb iad féin is mó a fhulaingíonn ina dhiaidh sin. Ach, sin scéal eile, agus tiocfaidh mé ar ais chuige, lá éigin eile.

An méid sin ráite, ní bhíonn a fhios ag tuismitheoirí cén méid dá dteagasc ná dá gcomhairle a thabharfaidh a bpáistí leo isteach sa saol. D’fhéadfadh sé go dtabharfadh siad droim láimhe go hiomlán don teagasc sin, nó, i gcásanna eile, go bhfuil an teagasc brúite agus buailte chomh trom sin orthu nach bhfuil an dara rogha acu ach cloí leis, ar fhaitíos na bhfaitíos. Cibé scéal é, rinneamar, mé féin agus an Garraíodóir, ár ndícheall lenár dtriúr féin, agus bhí an toradh romhainn ag an mbord ag am dinnéir inné.

Ceann de na scéalta a bhí faoi chaibidil againn ná scéal ‘Honest Tom’, an fear a thug an ticéad lotto, ar fiú €350,000 é, ar ais don fhear a d’fhág an ticéad ina dhiaidh sa siopa. Ní raibh an scéal seo cloiste ag An Bhean Neamhspleách, a dúirt “And why wouldn’t he?!”, ionadh uirthi go ndéanfadh aon duine a mhalairt. D’aontaigh an bheirt eile léi. Choinnigh mé orm ag ithe, agus mo smaointe ag argóint lena chéile. An é nach dtuigeann mo pháistí go bhfuil daoine amuigh sa saol atá mímhacánta? Ar cheap siad gur ait an rud scéal mór a dhéanamh do scéal an ionracais? Sa lá atá inniu ann?

Ansin, tháinig scéal na bpáistí bochta sin chun boird, scéalta uafásacha na bpáistí sin a bhí faoi chúram na n-eaglaisí agus an stáit. Labhair siad, freisin, ar feadh scaithimh, ar chogaí agus ar choimhlintí. Agus mé ag éisteacht le tuairimí mo pháistí, agus na hábhair sin faoi chaibidil acu, mhaolaigh m’amhras. Ba léir gur éist siad, agus gur fhoghlaim siad Na Trí R chomh maith, agus go bhfuil siad iomlán aireach agus airdeallach ar Rialtais, Reiligiúin agus Rannpháirtithe.
.

Tom

Éist, má bhíonn deis agaibh, a léitheoirí, le Tom agus é ag labhairt ar chlár Marian Finucane ar RTÉ Raidió 1 ar maidin inniu, Dé Domhnaigh. Is fiú go mór an méid atá le rá aige a chloisteáil, go háirithe an scéal sin uaidh faoin gcailín beag, a bhí faoi chúram an stáit, agus a d’fhág lorg a fiacla i lámh bean rialta.

Éist le céard a tharla den chailín beag sin, mar a insíonn Tom é. Aiféala orm nach féidir liom an scéal a roinnt libh anseo. Ní féidir liom na focail a fháil a d’fhéadfadh é a mhíniú. Fágfaidh mé fúibh féin é iarracht a dhéanamh ciall agus réasún a bhaint as, más féidir a leithéid a dhéanamh, choíche.
.

Fadhbanna agus Fabhtanna

An ionann fadhb agus fabht, nó bhfuil a chiall féin acu? Sin mo cheist orm féin inniu agus mé ag iarraidh ciall cheart a bhaint as cúpla rud a chuala mé, nó a léigh mé, fúthu le lá nó dhó. An bhfuil fadhbanna ag Foinse agus ag an Iona Isle, nó an bhfuil fabhtanna iontu?

Ar ndóigh, tá a fhios agam nach bhfuil baint ar bith ar an dá rud lena chéile, ach amháin gur dócha go mbeidh Foinse ag tráchtaireacht ar an Iona Isle, sé sin má éiríonn le Foinse na fadhbanna atá acu le fabhtanna an Fhorais a chur ina gceart. Nó, an é go mbeidh ar Fhoras na Gaeilge na fadhbanna atá acu le fabhtanna Fhoinse a chur ina gceart? An é go bhfuil fadhbanna agus fabhtanna sa dá eagras? Nó, an é nach bhfuil fabhtanna i gceachtar acu, ach go bhfuil fadhbanna an lagtrá náisiúnta ag dul i bhfeidhm orthu?

Agus cá bhfuil an locht i gcás an Iona Isle? Is léir go bhfuil fadhbanna ann agus í curtha go tóin poill, ach ní fabhtanna an bháid ba chúis leis ach fir le fabhtanna dá gcuid féin acu, an ea? Agus, an bhfuil fadhb leis an scéal seo, freisin, nuair nach bhfuil a fhios cé hiad na fir fhabhtacha seo? Bhfuil fadhbanna acu nó leo?

Ná bígí ag ceapadh, a léitheoirí, go bhfuilimse ag déanamh beag d’fhadhbanna na ndaoine atá páirteach sa dá scéal seo, ná go bhfuilim ag cur fabhtanna ina leith. Nílim. Tá mo dhóthain fadhbanna agus/nó fabhtanna agam féin, agus is minic nach féidir liom ciall cheart a bhaint astu sin ach an oiread.
.

Ceann Scríbe

Nuair a roghnaigh mé ainm an tí seo, ní raibh baint ag an nGarraíodóir leis an scéal, beag ná mór. Bhí a fhios aige gur ainm Gaeilge a bhí ag dul ar an teach agus d’fhág sé cúram na rogha fúmsa, go mór mór ó tharla nach bhfuil an teanga seo againne ar a thoil aige, a léitheoirí. Aiféala orm faoi sin.

Cibé drochscéal é, bhí neart ainmneacha sa phota agam ach, de réir a chéile, caitheadh amach leis an uisce iad ó tharla nach raibh duine ar bith de mo chlann, ná an Garraíodóir, in ann iad a fhuaimniú mar is ceart. Leis an fhírinne a rá, níor thaitin siad liom ar aon nós, agus bhí a fhios agam go dtiocfadh an t-ainm ceart chugam nuair a thiocfadh.

Agus sin mar a tharla, lá amháin, agus mé thuas i mBaile Átha Cliath le Bean an tSléibhe. Is minic mé féin agus í féin ag útamáil linn i siopaí leabhar ar fud na tíre, agus sin é an jab a bhí idir lámha againn agus muid sa phríomhchathair an lá úd. Nuair a bhíomar útamáilte ag an útamáil, amach linn le bus a fháil abhaile. Agus an bus ag teacht inár dtreo, chonaic mé ainm an tí, agus é ina shuí go péacach ar bharr an bhus, ‘Ceann Scríbe…Áth an Ghainimh’, agus ar a shála tháinig ‘Destination…Sandyford’. Sin é a bhí uaim! Bá é an teach nua mo cheann scríbe, an áit lena raibh mé ag fanacht le blianta fada, mo ‘Journey’s End’, mar a déarfá, mo ‘Destination’.

Tá a fhios agam gur luaigh mé ‘tráthúlacht’ libh cheana, agus creidim go mbíonn cúis le go leor rudaí a tharlaíonn inár saol, gur sórt tráthúlachta atá réamhchinnte nó réamhordaithe a bhíonn i gceist leo, b’fhéidir, cé nach dtuigim féin cén fáth a gceapaim sin. Tagann daoine chugainn, agus tarlaíonn rudaí inár saol nach féidir linn a thuiscint, ach bíonn fáth go dtagann siad, agus fáth go dtarlaíonn siad. Tuilleadh faoi sin amach anseo. Ar aon nós, tháinig ‘Ceann Scríbe’ chugamsa agus mé i gcomhluadar mná a tháinig chugam tríd an tráthúlacht chéanna, agus is maitheas amháin a thug an bheirt acu isteach i mo shaol go dtí seo, buíochas le Cé?

Ar theacht abhaile dom go hInis Eoghain, scríobh mé síos na focail ‘Ceann Scríbe’ ar phíosa pháipéir, díreach mar a rinne mé le chuile rogha ainm eile a chuir mé os comhair mo theaghlaigh roimhe sin, agus ní dúirt mé a dhath ach an t-ainm a thaispeáint dóibh, duine ar dhuine, agus ‘This is the name of the new house’ a rá leo. “Oh, lovely! ‘Head Writer’.”, a dúirt An Bhean Neamhspleách agus Gráinneog. “Something to do with writing, anyway.” a dúirt an Garraíodóir agus An Pluiméir. Anois, nach bhfuil sé sin tráthúil, a léitheoirí!?

Coicís ina dhiaidh sin, tar éis “What does ‘Ceann Scríbe’ mean again?” a bheith cloiste agam míle uair ón nGarraíodóir, agus na leaganacha Béarla ‘Journey’s End’ agus ‘Destination’ tugtha agam dó míle uair ar ais, tháinig cara leis ar cuairt orainn sa teach nua, fear a bhíonn ag imirt gailf leis go rialta, agus fear atá deisbhéalach go maith. Ní raibh trácht ná tuairisc á dhéanamh againn ar ainm an tí nua agus chuir sé iontas orm nuair a dúirt an cuairteoir “I don’t know how I feel about the name you gave the new house, Áine.” a dúirt sé. “Why?” a d’iarr mé féin, agus ionadh an domhain orm gur luaigh sé an t-ábhar ar chor ar bith. “Well, I’m not sure if I could live in a house that is called ‘The End of the Line’.”.

Is cosúil gur féidir an dá thráthúlacht a fhreastal.
.

Blub-blub...

Tá dalta, cailín óg atá i mbun na hardteistiméireachta i láthair na huaire, ag scríobh go rialta san Indo maidir leis na scrúduithe sin. Inné, agus í ag tabhairt faoi Pháipéar 2, Gaeilge, bhí an bhean bhocht ‘Tormented by that mystery word’.

Bhí trua agam di nuair a léigh mé an líne ‘I quickly scanned the first page and immediately began to panic as I realized I had no idea what the first question meant.’. Chuir mé féin triúr de mo pháistí trí chóras na hardteistiméireachta, ach an oiread liom féin blianta fada ó shin, agus is maith atá a fhios agam an t-uafás agus an choscairt a ritheann trí do chloigeann agus do chorp nuair a tharlaíonn a leithéid de rud ag tús scrúdú ar bith. Ar aon nós, chuir sí smacht uirthi féin agus thug sí faoin gcuid eile den pháipéar, agus d’fhág an cheist sin go dtí an deireadh. ‘And then I was back to that frustrating first question, still had no idea what it meant. I had a choice…I could leave, or I could take a stab in the dark. I stabbed.’ Nár laga Ollmháthair na Cruinne í. Áthas orm go ndearna sí é sin, agus tá súil le Cé agam go n-éireoidh thar barr léi.

Ach, bhí ‘stab’ nach beag ag fanacht liom féin nuair a léigh mé an chéad líne eile uaithi, ‘After that I left, not entirely happy, but satisfied I’d never have to look at another Irish book again.’ Nach é an trua é sin, a léitheoir? Is léir go bhfuil áthas ag an gcailín ábalta díograiseach cumasach seo nach mbeidh uirthi breathnú, go brách na breithe, ‘at another Irish book’. Meas tú, céard sa diabhal atá ar iarraidh ón gcóras seo againne nach bhfuilimid ag mealladh a leithéidí ach, níos measa arís, dá n-iompú go glan i gcoinne na teanga? An focal sin a chuir ise, agus go leor daltaí eile, is cosúil, amú? Bhí siad ciaptha ag ‘Ciapadh’.

Bhí alt eile ‘Question appears two years in row .’ agus, cé gur dóigh liom gurb é ‘two years in a row’ a bhí i gceist, is cosúil go raibh ‘row’ eile ag blub-blubáil de thoradh ceist eile a bhí ar Pháipéar 2. ‘Confusion, anger, surprise and disappointment greeted the appearance of a replica question from 2008…’ a scríobhadh. Cibé faoi na mothúcháin sin a spreagadh, is léir go bhfuil daoine ann a cheapann go bhfuil boladh an mhadra rua ón eachtra seo. Más fíor an méid atá scríofa san alt, cheap ionadaí ón ASTI go raibh sé ‘a”little sneaky”, agus ‘It could only have been intended to catch out students.’. Dúradh san alt freisin go bhfuil ‘speculation that the purpose of repeating the question was to avoid a selective grind school type of approach to exam preparation.’. Sea.

An bhfuil a fhios agaibh, a léitheoirí, nach bhfuil a fhios agamsa sa diabhal céard atá ag dul ar aghaidh, nó céard atá, má tá, ar bun ag an ‘State Examinations Commission’ atá luaite san alt sin, ach tá a fhios agam an méid seo – siad na daltaí agus an teanga atá thíos leis.

Blub-blub-blub…
.

Tacaíocht

http://www.irishsolidarity.com/site/?page_id=34 an suíomh le vóta tacaíochta a chaitheamh inniu do na páistí sin a d'fhulaing, agus atá fós ag fulaingt.
.

Uimhir a hAon

Ó tharla mé as baile lá na vótála, chuir mé glaoch ar Ghráinneog le cinntiú nach raibh dearmad déanta aici féin agus ag An Pluiméir vóta a chaitheamh. Beidh mé i mo thuismitheoir go brách na breithe!

“Now, should I put an ‘X’ beside the person I want to vote for?” a dúirt sí, agus í ag magadh fúm. “Very funny.” a dúirt mé féin. Mar sin féin, is cosúil go bhfuil go leor daoine ann nach dtuigeann an dóigh le vóta a chaitheamh mar is ceart. Tá daoine ann a chuireann ‘X’ roimh ainm an iarrthóra, agus a dhéanann sin síos tríd an bpáipéar ballóide, is cuma cén méid vóta atá á chaitheamh acu ar an bpáipéar ballóide ar leith sin.

Tá daoine eile ann a chuireann uimhir 1 roimh ainm iarrthóra ar pháipéar ballóide amháin, agus a leanann ar aghaidh le huimhir 2 ar an gcéad pháipéar ballóide eile, agus mar sin de, gan tuiscint acu go gcaithfear tosú le huimhir 1 arís ar an dara páipéar. Agus tá daoine eile fós a chuireann 1,2,3, ó bharr go bun ar an bpáipéar ballóide, sé sin, tugann siad uimhir 1 don chéad ainm, uimhir 2 don dara hainm, uimhir 3 don tríú hainm, is cuma cén t-ainm atá ann, mar nach dtuigeann siad céard atá i gceist. Tá daoine ann nach ligfeadh orthu féin nach dtuigeann siad, agus tá daoine ann nach dtuigeann nach dtuigeann siad. An dtuigeann sibh? Sea.

Ar ndóigh, tá daoine ann a mhilleann a vótaí d’aon turas, mar go bhfuil siad bréan de na hiarrthóirí uile agus den rialtas, b’fhéidir, ach is léir go bhfuil go leor daoine ann nach bhfuil in ann vóta a chaitheamh mar is ceart. B’fhéidir gurb fhiú don rialtas fógraí teilifíse a chur ar fáil, amach anseo, roimh an gcéad toghchán eile, a thaispeánfadh an modh vótála do dhaoine, le nach mbeadh a vótaí ag dul amú orthu de thoradh easpa tuisceana. Níl ann ach smaoineamh. Sin mise. De shíor ag cur sróine san áit nach mbaineann léi.

Ní ba mhoille sa lá, chuir mé glaoch ar An Pluiméir. “Did you vote, son?” a d’iarr mé féin. “I did.” a dúirt sé. “And do you know who got my number 1 vote?” a d’iarr sé. “No, son, and I don’t need to know. That is your business.” a dúirt mé féin. “You.” a dúirt sé. “You always get my number 1.” Anois, nach ndearna mé jab maith agus mé ag múineadh an leaid sin…
.

Vótáil agus Vótálaithe

Tá an vótáil thart, agus beimid uaigneach gan í nuair a stopfaidh an callán. Tá sé mar an gcéanna chuile uair a bhíonn toghchán ann. Caint, caint, caint, agus tuilleadh cainte. Tá daoine ann a déarfadh bréag, bréag, bréag agus tuilleadh bréag, ach sin scéal eile.

Ní duine polaitiúil mé féin, cé go bhfuil suim mhór agam sa pholaitíocht. Braitheann mo vóta go mór ar an té, nó ar an bpáirtí, is fearr a fheileann domsa, don áit agus don tír ag an am, agus i mo thuairim. Ní chloím le páirtí ar leith, ach éistim leo uile sula ndéanaim mo rogha. Labhraím féin agus an Garraíodóir lena chéile, agus labhraím le daoine eile maidir leis na polasaithe éagsúla, maidir leis na páirtithe éagsúla, agus maidir leis na polaiteoirí éagsúla. Is maith liom mé féin a chur ar an eolas ar an dóigh sin. Cuidíonn sé liom mo chinneadh a dhéanamh, chomh hionraic agus is féidir liom.

Thug mé faoi deara, le blianta beaga anuas, go n-éiríonn go maith le polaiteoirí nach bhfuil chomh hionraic le mo vóta, b’fhéidir. Is féidir le polaiteoirí éagsúla, as foinsí éiginnte nó amhrasach, tithe a cheannach, cur lena dtithe, claí a chur timpeall ar a dtithe, airgead éiginnte a shaothrú, bealaí le hairgead éiginnte a shaothrú a mholadh do dhaoine, caitheamh go dona le daoine, nó fiú seal ama a chaitheamh i bpríosún, agus éireoidh thar barr leis an bpolaiteoir sin sna toghcháin. Go deimhin, is minic iad ar bharr an liosta nuair a bhíonn na vótaí comhairthe! Meas tú cén fáth é sin, a léitheoir?

An é gur fearr leis na vótálaithe sin an polaiteoir a bhfuil rud beag den chleasaí cluanach ag baint leis nó léi? An é gur fearr leo an polaiteoir le rud beag den bhulaí mar mhianach ann nó inti? Nó an é go bhfuil daoine den tuairim gur fearr an diabhal atá ar a n-aithne ná an diabhal nach bhfuil ar a n-aithne? Nó an é go gceapann daoine nach bhfuil a dhath mícheart leis an gcineál iompair sin? An é go gceapann siad go gcaithfear a leithéid de mhianach a bheith ionat le bheith i do pholaiteoir? Nó, an é gur cuma leo faoi mhianach nó faoi stair an pholaiteora a fhad agus go gcomhlíonann an polaiteoir sin na gealltanais a thug sé/sí dóibh roimh an toghchán?

B’fhéidir nach bhfuil ann ach go bhfuil siad ag tabhairt teachtaireachta, ag cur in iúl gurb iadsan atá i gceannas, ar a laghad anois is arís, nuair a bhíonn deis acu cic sa tóin a thabhairt do cibé rialtas atá i bhfeidhm ag an am, agus nach bhfuil ag éisteacht leo. Cibé scéal é, tá meascán mearaí de pholaiteoirí úra úrchneasacha i measc na bpolaiteoirí róchaifeacha rocacha anois agus tá siad uile ag ullmhú. Bígí réidh, a lucht leanúna, do shiamsa an tsorcais.
.

Comhdháil agus Comhdhall

Bhí mé in áit, le déanaí, agus ba léir go raibh cruinniú de shaghas éigin ag dul ar aghaidh mar go raibh comhaid á n-iompar ag na daoine a bhí ag siúl isteach san ionad, agus málaí cáipéisí ag cuid mhór acu. Ba léir, freisin, go raibh baint éigin ag an gcruinniú le cúrsaí eaglaise, nó a leithéid, mar go raibh culaith na heaglaise ar chuid de na daoine. Mise: “Must be some sort of religious conference.” Glór le mo thaobh: “Those must be the P.Doe Files they are carrying.”

Anois, ní raibh an duine le mo thaobh ag déanamh beag den ábhar, nó ag iarraidh ceap magaidh a dhéanamh de ghrúpa ar leith, ach sé mo thaithí thar na blianta gur minic a bhaineann daoine úsáid as an ngreann, íorónta agus aorach, nuair nach féidir leo ciall ná réasún a dhéanamh d’ábhar.

Agus thuigfeá sin. Cé nach féidir lochtanna duine amháin a chur i leith na gairme iomláine lena mbaineann sé/sí, is minic an ghairm sin lochtach agus bodhar nuair a chloiseann sí Callán na gCogar. Is minic é cloiste againn, le teacht na mbinsí breithimh, go raibh polaiteoirí, dochtúirí, gardaí, eaglaisí, srl., ar an eolas faoi fhadhbanna ar leith ina ngairmeacha éagsúla, go raibh ‘cogair’ i measc a gcomhghleacaithe, go raibh ‘rud éigin’ nach raibh ‘baileach ceart’ faoin rud éigin sin, ach neamhaird an toradh, shílfeá.

Is iomaí duine a d’fhan dall agus bodhar teann faitís. Is iomaí duine a d’fhan dall agus bodhar teann bulaíochta. Is iomaí duine a d’fhan dall agus bodhar mar gurbh fheil sé dóibh. Is iomaí comhdhall ag comhdháil.
.

Trua

Is ait an focal an focal sin ‘trua’. Ní mar an gcéanna a bhaineann gach duine úsáid as.

Mar shampla, d’fhéadfainn a rá gur “mór an ‘trua’ é nár bhuaigh mé an lotto aréir”, agus seans nach mbeadh ‘trua’ dá laghad agat dom, a léitheoir. Bheadh tú ag rá leat féin, b’fhéidir, “Má tá airgead a dóthain aici €218 euro a chaitheamh in óstán, agus í ag maíomh gur sladmhargadh é sin, ní theastaíonn a thuilleadh uaithi!”; nó b’fhéidir go gceapfá “Tá neart airgid aici sin cheana, nach bhfuil teach nua tógtha aici!”. Cé gur mór an ‘trua’ go ndéarfá a leithéid, dá ndéarfá, bheadh an ceart sin agat. Ach, nach é an ‘trua’ nach mbeadh an ceart agat, mar sin féin, a cheapfainn.

Nach é an ‘trua’ é go gceapann daoine go bhfuil tábhacht mhór ag baint le hairgead? Ach tá, go háirithe mura bhfuil sé agat, a deir tú. Nó, níos measa arís, nach mór an ‘trua’ an duine ata i bhfiacha le banc nó, go bhfóire Cé orainn, le fear gaimbín gan ‘trua’.

Bheadh ‘trua’ ag daoine don fhear sin a rinne an botún millteanach sin leis na scrúdpháipéir i gCo. an Lú. Is iar-mhúinteoir scoile é, dúradh, a chaith a shaol, is dóigh liom, ag tógáil clainne agus ag saothrú a chuid airgid le cúram, agus le haire nach beag ar a cheird agus ar a chlann, cheapfá. Ach, is ‘trua’ liom a rá, is cuma faoi sin anois mar gurb é, seans, an t-aon aitheantas amháin a bheidh ag an bhfear fud fad na tíre ná gur chosain a bhotúin €1m ar an rialtas agus, dá bhrí sin orainne, na cáiníocóirí. Is mór an ‘trua’ gur tharla sé sin.

Ar ndóigh, beidh daoine eile ann, tuismitheoirí na ndaltaí sa scoil sin go háirithe, agus beidh ‘trua’ acu do na daltaí a cuireadh trína chéile leis an athrú sceidil a tharla de thoradh an bhotúin. Beidh daoine eile ann agus ní bheidh ‘trua’ dá laghad acu don iar-mhúinteoir, ach beidh ‘trua’ acu do na daoine sin, atá gan ioncam nó atá ar an dole, agus a d’fhéadfadh an jab sin a dhéanamh, ach deis a fháil. “Cén fáth nár tugadh an post do dhuine óg atá gan phost!”, a déarfadh siad, b’fhéidir, gan ‘trua’ acu ach don té atá ag streachailt, gan ioncam, de thoradh botúin na mbanc.

Agus níl ‘trua’ ag aon duine do na bainc, ná d’údaráis na mbanc, an bhfuil? Ar ndóigh, thuigfeá sin, a léitheoir, nach dtuigfeá? Tá sé deacair ‘trua’ a mhúscailt, fiú sa chroí fial, don té atá ina shuí go gléasta ar phóca bhríste atá lán go béal le pinginí agus pinsin nár thuil sé, nó nár shaothraigh sé, nach bhfuil? Ní fhéadfá ‘trua’ a dhéanamh dó siúd, an bhféadfá?

Agus céard faoi na daoine sin a déarfadh “Is mór an ‘trua’ é. Ní air atá an locht. Is galar é.” faoin té atá ag diúl go meisciúil agus go halcólach as sparán an teaghlaigh, ag fágáil clainne gan chothú, gan faoiseamh? An bhfuil ‘trua’ tuillte ag an andúileach a tharraingíonn scian go scéiniúil ar an íobartach neamhchiontach atá ag siúl abhaile tar éis lá oibre nó oíche shiamsa? Nó, an bhfuil ‘trua’ tuillte ag an ngarda a chaithfeadh scéal bhás an íobartaigh a roinnt lena mhuintir? Ar ndóigh, nach bhfuair sé traenáil le jab mar sin a dhéanamh? Nach bhfuil sé ag fáil pá maith? Níl ‘trua’ ar bith agat dó, an bhfuil?

Céard faoi na daoine ‘trua’ atá ag fulaingt ar fud an domhain, gorta agus cogaí á gcéasadh? An nglacfá ‘trua’ dóibh sin? An bhfuil ‘trua’ ar bith sna daoine atá á gcéasadh? Is ‘trua’ do lucht an droch-chroí. Is iadsan an tréan in aghaidh an ‘trua’. Agus, cá bhfuil ‘trua’ do Dhia in am an ghátair?

B’fhéidir gur ‘trua’ gan tarrtháil atá faoi chaibidil agam. Briathra ‘trua’, nach fiú a dhath iad. Is ‘trua’ nár fhan mé i mo thost. Mo thrua!
.

Blagálaí Eile

Glór nua eile ag blagáil linn: Thall is Abhus, agus fearadh na fáilte roimhe! Mo bhuíochas do Dennis, as mé a chur ar an eolas faoin mblagálaí nua seo.

Tabharfaidh sibh faoi deara, a léitheoirí, go bhfuil rud nua eile foghlamtha agam ó Leabhar na nAmadán agus na nÓinseach - táim anois ag 'Adding links to blog posts'.

Mar a fheiceann sibh ó na nascanna aibhsithe thuas, táim ag cleachtadh liom. Bean le bréagán nua, an dtuigeann sibh...
.

Ar Saoire 's Ag Sonrú

Táim anseo in óstán álainn i gClár Chlainne Mhuiris, mé féin agus é féin. Is duine é an Garraíodóir nár fhág an tír seo riamh ina shaol. Is maith leis an tír seo, go mór, agus is anseo a chaithimid ár saoire, in óstáin éagsúla, ó am go chéile. Tá sladmhargaí iontacha le fáil i láthair na huaire, go háirithe i lár na seachtaine. San óstán seo, tá Leaba ‘s Lóistín dhá oíche do bheirt, le dinnéar cúig chúrsa san áireamh, ar fáil ar €218. Is óstán ceithre réalta é, le linn snámha agus ionad aclaíochta ar fáil saor in aisce don té atá ina aoi anseo.

Taitníonn an t-óstán seo go mór liom. Thángamar anseo go gairid i ndiaidh don óstán a dhoirse a oscailt den chéad uair roinnt blianta ó shin, agus táimid ag teacht ar ais go rialta ó shin. Thug mé faoi deara, an chéad gheábh agam anseo, go raibh rud beag Gaeilge in úsáid acu ar an ‘Guest Directory’, agus anseo agus ansiúd ar fud an óstáin, ach thug mé faoi deara, freisin, go raibh botúin litrithe agus ghramadaí le fáil sa rud beag sin.

Anois, níl mise a mhaíomh go bhfuil Gaeilge gan locht agam féin mar tá lochtanna go leor inti, mar a fheiceann sibh féin, a léitheoirí cliste, ach, mar sin féin, nuair a fheicim ‘Go neirí an bothair leat’ agus a leithéidí, scríofa ar bhiachlár, in áit 'go n-éirí an bóthar leat', bíonn orm labhairt amach. Déanaim é go príobháideach, leis an té ar féidir leo na botúin a cheartú, más mian leo sin a dhéanamh. Rinne mé amhlaidh sa chás seo, agus chuir mé an fáilteoir ar an eolas faoi na botúin, agus chuir mé liosta de na ceartúcháin a mholfainn féin ar fáil, dá mba mhian leis/léi úsáid a bhaint astu. Níor mhian, is cosúil, mar tá na botúin fós le feiceáil timpeall na háite. Is cuma liom, agus ní chuireann sé isteach ná amach ar mo chuairteanna anseo. Rinne mé iarracht, agus rinne mé é gan aird an domhain a tharraingt orthu, agus chuir mé moltaí a d’fheilfeadh ar fáil.

Is mar sin a oibrím féin, tá súil agam, is cuma cé leis a mbím ag plé, nó cén t-ábhar a bhíonn faoi chaibidil agam. Creidim gur fearr a bheith cuidiúil le comhairle, seachas a bheith magúil, nó ardnósach glórach faoi bhotúin. Dá bhrí sin, agus ó tharla gur foghlaimeoir mé, agus gur Béarlóir ón gcliabhán mé, ní maith liom é nuair a fheicim, mar a chonaic mé in Foinse na seachtaine seo caite, tagairt a rinneadh do Bhéarlachas, líne ar leith, a tugadh faoi deara san iris Nós*, iris nua-aoiseach na Gaeilge. Níor thug iriseoir Fhoinse míniú dúinn ar an mBéarlachas a d’aimsigh sé, ná níor mhol sé leagan níos dúchasaí; é den tuairim, b’fhéidir, gur léitheoirí líofa dúchasacha muid uile. B’fhéidir go bhfuilim iomlán mícheart, agus maith dom é má tá, ach sin an tuairim a rith liomsa agus mé á léamh. Thuig mé an teachtaireacht ón mbeirt iriseoirí, Nós* agus Foinse. Bean na mbróg éagsúil mise, mar is eol do léitheoirí rialta mo bhlag.

Níor mhaith liom go stopfadh a leithéid de nós, maith dom an t-imeartas focal, scríbhneoirí úra na Gaeilge ag cur peann le pár, nó méar le méarchlár. Molaim iad as a n-iarrachtaí an teanga seo againne a choinneáil beo bríomhar, ar phár agus i mbéal na ndaoine. Agus iarraim orthu siúd le Gaeilge líofa, chaighdeánach, dhúchasach, bhur moltaí a roinnt linn le meas, agus bainfimid úsáid astu leis an meas atá tuillte agaibh, agus acu, dá réir sin. Ní dochar an speal a bheith géar, ach is fearr na créachtaí a sheachaint. Maith thú!
.

Cuibhreann na gCaogaidí

Tá bliain eile curtha díom agam i gCuibhreann na gCaogaidí, nó, ag brath ar do dhearcadh, bliain úr eile ag tosú. Is maith liom an tráth ina bhfuilim anois. Fiú le mo chroí fós ag cneasú ó bhás tobann tubaisteach mo dheirféar áille, tá an cuibhreann seo torthúil, agus táim ag treabhadh liom.

Ó tháinig mo pháistí ar an saol, is orthu siúd a dhírigh mé m’aire den chuid is mó, aird nach beag á tabhairt agam ar an nGarraíodóir freisin, ar ndóigh, ó am go chéile. Ach, ba iad na páistí an chloch ba mhó ar mo phaidrín le beagnach ocht mbliana is fiche. Sin rogha a rinne mé agus chloígh mé leis, gan mórán airde agam ar mo mhianta eile, agus níl cathú ar bith orm go ndearna mé é sin. Feictear dom go bhfuil an triúr acu fréamhaithe go maith ina gcuibhrinn féin, bail ó Ché agus óna dtuismitheoirí orthu.

Inniu, agus mé i mo shuí ag mo ríomhaire ag scríobh liom, agus ag déanamh mo mhachnaimh orm féin, tá ábhar machnaimh eile ag fanacht le m’aire agus le m’airde. Tá cíor thuathail an tsaoil á chogaint agam, agus beidh mé ag roinnt na dtorthaí libh, anois is arís. Sin mo mhian. Ceann acu.
.

Teaghlach

Maidin álainn anseo in Inis Eoghain, agus tá an ghrian ag glaoch orm. Beidh mé ag dul ag siúl anois, agus roinnfidh mé am léi. Ghoid mé an iomarca gathanna uaithi inné agus tá mé ag íoc as inniu, mo chraiceann dóite aici mar nár éist mé leis an gcomhairle a thugtar dúinn, go rialta, gan barraíocht ama a chaitheamh ina comhluadar. Bíonn sí níos láidre sa tráthnóna agus rachaidh mé ag siúl léi anois sula mbeidh deis aici dúiseacht go hiomlán.

Nílim iomlán i mo dhúiseacht mé féin fós, agus ní bheidh mé ag scríobh mórán, ach tá súil agam rud beag scríbhneoireachta a dhéanamh am éigin an tseachtain seo. Tá sé deacair agam am a fháil dom féin na laethanta seo. Tá málaí fós le folmhú agus cófraí fós le líonadh i gCeann Scríbe. Tá cás le líonadh agam, freisin, mar go bhfuilim ag imeacht liom go Conamara agus Maigh Eo amárach ar feadh seachtaine, agus níl a fhios agam cén mála ina bhfuil m’éadaí i bhfolach ó d’fhág siad an seanteach. Tá cartadh le déanamh!

Bhí cuairteoirí againn don deireadh seachtaine, an teach nua baiste anois ag glórtha bríomhara fuinniúla bheirt pháistí, lorg a lámha ar fhuinneoga agus ar dhoirse, gaineamh ar gach urlár sa teach, bréagáin caite anseo agus ansiúd, iad uaigneach anois gan comhluadar na bpáistí. Sea, tá a bheannacht faighte ag Ceann Scríbe anois. Ní teach é níos mó, ach teaghlach.
.