An Lyncháil Sin

Ach an oiread le go leor daoine eile le suim acu inár dteanga dhúchais, léigh mé an píosa sin a scríobh Declan Lynch san Indo an tseachtain seo caite.

Anois, tá a fhios agam go bhfuil daoine ann a mholfadh go scríobhfaimis litreacha le gearán a dhéanamh faoin alt agus, b’fhéidir, baghcat a dhéanamh ar an bpáipéar ag an am céanna, ach nílim ar dhuine de na daoine a dhéanfadh a leithéid. Má cheapaim go bhfuil ionsaí ‘en masse’ de chineál ar bith á dhéanamh ar dhuine de thoradh a chuid tuairimí a roinnt, fiú agus na tuairimí sin maslach ar mo thuairimí féin, bím rud beag amhrasach.

Creidim go mór go bhfuil sé de cheart ag chuile dhuine againn ár gcuid tuairimí a roinnt go daonlathach, agus fiú mura n-aontaím leis na tuairimí a roinntear, cosnóidh mé an ceart sin go lá mo bháis, tá súil agam, a fhad agus nach bhfuil na tuairimí sin ag cothú foréigin de shaghas ar bith. I mo thuairim.

Tá tíortha ann fós nach dtugann an ceart do dhaoine a bheith saor lena mbriathra, agus tá reiligiún ann a chuirfeadh ‘fatwah’ i bhfeidhm ar an té a labhródh amach i gcoinne a dtuairimí, nó ar an té a scríobhfadh ar dhóigh a d’fheicfí ‘masla’ á dhéanamh ar an reiligiún sin. An bhfuil an ceart sin acu, meas tú?

Táim amhrasach, mar shampla, faoi dhlíthe ar bith a bhaineann le diamhaslú, mar go bhfeicim fadhbanna lena leithéidí. Mura n-aontaíonn duine, abair, le reiligiún ar leith, agus más mian leo labhairt amach ina choinne mar gheall go n-airíonn siad go bhfuil ‘ionsaí’ á dhéanamh san áit a bhfeiceann duine eile ‘toil cibé Cé’ á dhéanamh, an bhfuil sé de cheart ag an reiligiún sin beatha an duine a chur i mbaol de thoradh a thuairimí a roinnt? Agus, cén tuairim í an tuairim cheart? I do thuairim.

Cá bhfios dúinne nach bhfuil an ‘we Irish’ agus an ‘vast majority of us’ a luaigh Declan ina alt ag aontú lena thuairimí, ach go bhfuil faitíos orthu labhairt amach? Agus fiú má tá Declan leis féin ina thuairimí, nach iomaí duine, ar an taobh eile den scéal, atá ag scríobh amach ar mhaithe leis an teanga chomh maith céanna? Cé acu is cirte? I do thuairim.

Tá tromaíocht curtha i bhfeidhm ag páirtithe agus ag grúpaí éagsúla sa tír seo ar dhaoine le fada an lá; tuairimí briste brúite le brúidiúlacht nó le bulaíocht a fuair beatha agus tacaíocht ó cheannasaíocht leithleach, a bhíodh go mion minic ag feidhmiú ar mhaithe leo féin amháin.

Ní maith liom, ar chor ar bith, an dóigh ar chuir Declan a phointí ar phár, ach tá an ceart sin aige, fiú mura gcreidtear go bhfuil an ceart aige. Ní hiad tuairimí Declan atá mo spreagadh chun pinn inniu, mar nach fiú dom, i mo thuairim, oiread is nóiméad de mo theanga dhúchais a chaitheamh ag plé leis na focail rámhailleacha sin a chuir sé os mo chomhair an tseachtain seo caite.

Ach, ní dóigh liom go bhfuil gá dá laghad le feachtas ar bith ina choinne, Tá ár dteanga dhúchais ag maireachtáil in ainneoin leithéidí Declan le fada an lá. Ní neart go cur le chéile, ach ní gá go mbeadh an neart sin naimhdeach ná nimhneach. Déan neamhaird den Lyncháil. Ní bhaineann sé linn. I mo thuairim.
.

Nathanna Cainte

Dream eile de chuairteoirí díreach ar shiúl, agus mise anois ag déanamh iarrachta na blaganna eile uile a léamh, ar fhaitíos gur tharla a dhath i ngan fhios dom agus mé ag tabhairt aire do mo ghnóthaí féin.

Is diabhlaí an rud é, a léitheoirí, ach d’airigh mé uaim bhur gcuideachta. Nó, an é gur airigh mé uaim mo chuideachta féin? Deacair a rá. Táim rud beag tuirseach anois, an dtuigeann sibh, agus táim ag rámhaille lena dhá oiread éascaíochta, agus le leath na céille agus a bhíonn sa rámhaille rialta uaim go hiondúil.

An bhfuil rialtacht ar bith i rámhaille, meas tú? Nó an bhfuil a leithéid de rud ann agus rámhaille atá iondúil? An bhfuil sé iondúil an rud rialta a dhéanamh? Is iondúil liom scríobh go rialta ar an mblag seo. Go hiondúil, sin mar a tharlaíonn, ach ní le rialtacht a tharlaíonn sé.

Ní raibh iondúlacht ar bith ag baint leis an tseachtain seo a chuaigh thart, mar shampla, cé nach raibh mírialtacht dá laghad ag baint léi ach an oiread. Ceapaim. Cé nach raibh riail agam ar m’am, níor briseadh aon riail agus mé ag iarraidh mo theaghlach a rialú le rud beag rialtachta, in ainneoin agus in easpa na hiondúlachta.

Is annamh an rud iondúil rialta i gCeann Scríbe, ach an rud is annamh is iontach, go hiondúil.
.

Scríbhneoirí Óga Úra

Tháinig bronntanas deas sa phost inné ó Heather Brett as Windows Publications, dream a d’fhoilsigh cuid de mo dhánta féin cúpla bliain ó shin.

‘Towards a Wilderness’ an t-ainm atá ar an leabhar a chuir sí chugam, ‘an anthology of young people’s work’ nó ‘a new anthology of student writings and artwork’ mar atá scríofa ar an leabhar.

I mBéarla atá formhór na ndánta, ach tá roinnt acu i nGaeilge freisin, agus is fiú iad uile a léamh le meon an aosa óig, trí mheán a gcumadóireachta, a fheiceáil.

Céard faoin gceann seo ó Emma Brady, aois 13:

Bean an Fheirmeora

Tá bean an fheirmeora
Tinn tuirseach den saol
Ní dhéanann sí tada ach
Ag ullmhú bia
Ag sclábhaíocht
Ó mhaidin go hoíche

Ba mhian léi imeacht
Ón aonach, ón bhfeirm
Ón gcath
B’fhéidir go maolófaí an phian
In áit éigin ar nós an Spáinn
B’fhéidir go mbeadh
Seans aici sa Fhrainc

Scaoilfeadh stáitse “Broadway”
Saor í as a géibheann
Ina raibh sí sáinnithe
Ó phós sí an feirmeoir
A mheall í tráth

Suimiúil, nach bhfuil? Anois, féach an ceann seo ó Morrison Forde, aois 11:

Girls

They’re nice and soft and pink
And encourage me to wink!
They’re smart, they’re cool, they’re witty
And there’s no doubt born pretty.
They’re everywhere that I seem to go
There’s lots about them I’d like to know.
But I’m too young to understand
What it is that they’ve got planned.
So I’ll stick with my mates for now
Because that’s all my mom will allow.
No matter what my mom may think
I can’t resist an occasional wink!

Anois, más rud nach bhfuil tú gealgháireach tar éis an dán sin a léamh, maithim do mo dhóigh!

Tagann teideal an leabhair ón dán ‘Towards a Wilderness’, dán a scríobh Ciaran O’Rourke, aois 17, leaid a bhain an New Writer Award ag an Cúirt Festival i mbliana.

Go n-éirí go geal, agus go gealgháireach, lenár scríbhneoirí óga úra uile!

Gach eolas faoin leabhar le fáil ó Windows Publications, atá faoi chúram díograiseach Heather Brett agus Noel Monahan.
.

Cúlchaint

Nuair a dhúisím ar maidin, caithim súil i dtreo na fuinneoige. Tosaím féin agus Cailleach na Comhairle ag cúlchaint ar an aimsir ansin. “Báisteach nó grian?”, a d’fhiafraigh mé ar maidin. ‘Tá an ghrian amuigh aici, ach ní féidir í a thrust”, arsa an Chailleach.

Agus sin mar atá an scéal anois. Tá an ghrian mo bheannú, ach tá scamaill ag teacht ar a cúl agus cuma chonfach orthu.

“Meas tú an rachaidh mé ag siúl anois nó ar ball.?” a d’fhiafraigh mé.
“Nach bhfuil a fhios agat nach féidir leat brath uirthi mar aimsir!", a d'fhreagair an Chailleach.
"Má bhuaileann an fonn í, cuirfidh sí na duilleoga ag damhsa leis an ngaoth, nó cuirfidh sí tuilleadh báistí isteach san abhainn bhocht. Ar a laghad, ní bheidh sioc ná sneachta romhat inniu.” arsa an Chailleach.
“Bhfuil tú cinnte? Shílfeá, le breathnú uirthi, go bhfuil an geimhreadh sa mhullach orainn.”, a dúirt mé féin.

Sin mar atá anseo ar maidin, a léitheoirí. Tá sé rud beag níos fuaire ná mar a bhí sé inné, agus ní féidir liom fiú slán a fhágáil ag an samhradh mar nach bhfuilim iomlán cinnte gur tháinig sé ar chor ar bith i mbliana.
.

Ag Teacht Chun Solais

Tá mé féin agus an Garraíodóir ag dul i dtaithí ar Cheann Scríbe, de réir a chéile. Tá a fhios againn céard atá againn sa teach anois, agus tá a fhios againn cá bhfuil sé le fáil, an chuid is mó den am. Ceapaim.

Ach, tá mé rud beag trí chéile, fós, ag lasca shoilsí an tí. Ní raibh mé anseo nuair a roghnaíodh suíomh daoibh ar na ballaí éagsúla. Beirt fhear, nach n-ainmneofar anseo, a bhí i gceannas ar an jab sin, cé go séanann duine acu, an Garraíodóir, go raibh baint ar bith aige leis an scéal. Sea.

Tá leithreas amháin thíos staighre, agus é i bhfolach againn faoin staighre, nó taobh leis an staighre is cirte a rá, in áit nach féidir é a fheiceáil. Sórt tearmainn, is dócha, más mian leat sin. Tá a dhoras féin ag an leithreas, ach tá doras eile roimhe, a thugann duine isteach sa seomra cótaí ar dtús. Má bhíonn tú i bpráinn, beidh deis agat do chóta a bhaint díot ar dtús. Ar fhaitíos aon timpiste, an dtuigeann tú.

Ach, más deifir atá ort, agus cóta le baint díot agat, beidh fadhb agat.

Ó tharla é faoin staighre, níl aon solas nádúrtha istigh ann. Le solas an tseomra cótaí a shoilsiú, caithfear siúl isteach sa seomra sin ar dtús agus an lasc a chuardach taobh thiar de na cótaí uile. Tá sí áit éigin ansin, ach duine a bheith ar an eolas fúithi. Go bhfóire Cé ort más strainséir tú, le cóta mór ort, agus tú faoi dheifir ag iarraidh féirín a fhágáil i dteach an asail. Beidh moill ort. Fiú má éiríonn leat an solas sin a aimsiú agus do chóta a bhaint díot, beidh ort lasc an leithris a aimsiú ansin. Ah ah! Ach cá bhfuil sí, meas tú?

Samhlaigh do chruachás anois. D’oscail tú, agus tú i bpráinn, le cóta mór ort, doras an tseomra cótaí. Tá sé dorcha istigh ansin, ach feiceann tú cótaí, ceapann tú, ar thaobh na láimhe deise, agus doras eile ar thaobh na láimhe clé. Tá a fhios agat go bhfuil an leithreas taobh thiar den doras ar chlé, mar dúradh sin leat, ach caithfidh tú do chóta a bhaint díot ar dtús.

Tá dhá lasc taobh amuigh de dhoras an tseomra cótaí, iad i bhfolach taobh thiar den doras nuair atá an doras sin oscailte. Sea. Ní raibh a fhios agat é sin nuair a d’oscail tú an doras, ach tá a fhios agat anois é, mar bhí ort an doras sin a dhúnadh arís le go bhfeicfeá an raibh aon lasc le fáil taobh amuigh, ó tharla gan ceann le feiceáil taobh istigh, an dtuigeann tú.

Ach níl aon mhaith ann. Is cuma cé chomh minic agus a bhrúnn tú an dá lasc sin, níl sa seomra cótaí fós ach dorchadas…agus cótaí. Níl an dara rogha agat, caithfidh tú greim a fháil ar do chrógacht agus bualadh isteach sa dorchadas, le do chóta fós ort, agus d’fhéirín fós leat, faraor.

Tosaíonn tú ag útamáil trí na cótaí ag cuardach na laisce do-aimsithe, an féirín sin a thug tú isteach leat fós ag bagairt ort, é faoi dheifir é féin an leithreas a fheiceáil. Agus Damhsa An Ghéarchall á dhéanamh agat sa dorchadas, tá do lámha ag rútáil ar an mballa taobh thiar de na cótaí. Faoi dheireadh thiar thall, mar is thall sa chúinne is faide isteach atá sí, creid é nó ná creid, aimsíonn tú an lasc.

Solas ag dul anois, cóta ar siúl anois, tiontaíonn tú le lasc an leithris a aimsiú. Sea. Agus tú fós ag damhsa, agus gan tásc ná tuairisc ar aon lasc eile ach an ceann a d’úsáid tú díreach roimhe sin, osclaíonn tú doras an leithris. Cuardaíonn tú lasc an leithris ar an mballa, taobh istigh agus taobh amuigh den doras. Níl sí ann. An bhfuil a fhios agat cá bhfuil sí, a léitheoir? Sea. Maith thú! Tá tú cliste! Tá an ceart agat! Tá sí taobh amuigh den doras eile, ceann den dá lasc sin a bhí faoi bhrú agat ní ba luaithe.

Le mo sholas, ní thuigfidh mé go brách na meonta a bhí páirteach i Lonnú na Lasca. Ach tá a fhios agam é seo, ní raibh an bhean seo, ná aon bhean eile, páirteach sa phlean.
.

Focail agus Frásaí

Mar a tharlaíonn go minic, chuir duine de mo chomhbhlagálaithe mise ar thóir focail ar maidin. Proinsias ba chúis le mo thóraíocht inniu, an focal ‘doolally’ á phlé aige (‘Tá Dan ag dul Doolally!’ 18.8.09).

De thoradh na tóraíochta, tháinig mé ar an suíomh seo, www.worldwidewords.org. Tráthúil go leor, is é Michael Quinion údar an tsuímh, fear a chuala mé faoi agallamh ar an raidío an tseachtain seo caite, é ag labhairt faoina leabhar nua, ‘Why is Q always followed by U?’. Rinne mé iarracht inné teacht ar an leabhar in Easons i nDoire, ach ní raibh sé ann.

Beidh sé agam roimh dheireadh na míosa, bí cinnte faoi sin. Creidim nach bhfuil focleolaí in bhur measc, a léitheoirí, nach mbeadh suim aige nó aici ina leithéid de leabhar le Michael Quinion, agus ceapaim go mbainfeadh sibh sult as an suíomh sin leis freisin. Roinnim toradh mo thóraíochta libh anseo dá bhrí sin.

Mar is eol daoibh, a fhocleolaithe, ní thagann ár leithéid ar ais ó shiopa leabhar gan leabhair linn, agus tháinig mise abhaile inné le ‘Black Cats and April Fools’ le Harry Oliver i mo ghlac agam. ‘Origins of old wives tales and superstitions in our daily lives’ atá ann agus is leabhar eile é atá agam taobh na leapa anois, an mhullóg sin ag méadú ar feadh na faide.
.

Feoilséantóir ag Fiach

Mar is eol agus is léir do mo bholg, is maith liom bia. Agus, mar is eol do léitheoirí rialta an bhlag seo, is feoilséantóir mise. Nuair a bhím ar laethanta saoire, bainim sult as a bheith ag ithe i mbialanna éagsúla, rud a rinne mé go rialta agus mé ar laethanta saoire an tseachtain seo caite.

Ní tráchtaireacht na critice atá anseo uaimse maidir leis na bialanna sin inar ith mé agus mé ar saoire, mar ní saineolaí bia mise, an dtuigeann sibh, ach tá a fhios agam cén sórt bialann a thaitníonn liom féin, mar veigeatóir agus mar dhuine a dtaitníonn seirbhís mhaith ghlan sciobtha chairdiúil léi; an áit a bheith saor go leor le nach mbeidh gá dom iasacht a fháil ón mbanc le híoc as an mbéile agus as an tseirbhís sin. Éasca go maith mise a shásamh, cheapfá, ach bíonn deacrachtaí ag go leor bialanna freastal ar mo leithéid, an feoilséantóir.

Creid é nó ná creid, tá bialanna ann agus nuair a chuirim ceist an bhfuil a dhath acu a d’fheilfeadh dom mar fheoilséantóir, ó tharla gan aon phríomhbhéile dá leithéid ar an mbiachlár acu seachas ‘side orders’ b’fhéidir, is minic a deirtear liom “Oh yes, we have fish and chicken.”. Sea. Tá siad bán, is dócha. An fheoil, chan an freastalaí, ar fhaitíos aon mhíthuiscint, a léitheoir. Mura bhfeictear dath na fola air, ní feoil é dar leo, is dócha...b’fhéidir...níl a fhios agam.

Luaigh mé Aghna’s agus FRESHies i gClár Chlainne Mhuiris libh cheana, bialanna a thaitníonn go mór liom mar go bhfreastalaíonn siad ar an bhfeoilséantóir chomh maith céanna mar a fhreastalaíonn siad ar an té a itheann ainmhithe srl. Ní raibh gá leis an gceist sin thuas uaim, mar go raibh sé soiléir óna mbiachláir go bhfuil an dá áit sin eolach go maith ar a gceird agus dá bhrí sin, eolach ar mhianta gach iteora. Seirbhís ghasta phroifisiúnta sa dá áit, iad gleoite gléasta, sciobtha scuabtha. Na háitribh agus na freastalaithe.

B’amhlaidh leis ‘An Builín Blasta’ ar An Spidéal, agus leis ‘An Chlúid’ i dTír an Fhia, mar aon le Rodeo ar Shráid na Céibhe, agus le McSwiggans ar Shráid Eyre i gCathair na Gaillimhe. Ní raibh an biachlár ag McDonaghs Seafood House ar Shráid na Céibhe chomh cairdiúil céanna liomsa agus a bhí na biachláir sna bialanna eile, ach is áit í ina dtaitníonn an t-iasc go mór leis an nGarraíodóir. Bhí chips, mushy peas, beans agus coleslaw agam féin ann, gan aon rogha eile agam ón Fish and Chips Menu, ach iad blasta go maith agus neart ann, caithfear a rá.

Ar thug sibh faoi deara, aon duine agaibh a stop ag fuinneog tosaigh McDonaghs Seafood House ar Shráid na Céibhe ansin, go bhfuil bratacha na dtíortha uile ar bhileoga eolais acu atá greamaithe den fhuinneog, agus píosa i dteanga na dtíortha éagsúla sin scríofa faoi chuile bhratach, fiú sa tSínis agus sa tSeapáinis? Is aoibhinn liom a fheiceáil go bhfuil an tsochaí ilchultúrtha ag teacht chun cinn agus aitheantas a fháil aici ar an dóigh sin. Tá bratach na tíre seo ann, trí huaire, agus cén teanga ina bhfuil an t-eolas fúthu scríofa? Béarla, béarla, béarla. Gaillimh le Gaeilge nó Éire le Béarla ag teacht chun cinn, meas tú? Cibé scéal é, bhí an áit lán go doras, agus teanga chuile thír le cloisteáil ag teacht ó na boird uile, shílfeá. Táim cinnte go mbíonn Gaeilge le cloisteáil ann freisin, fiú mura bhfuil aitheantas faighte aici mar theanga faoi bhrat na hÉireann ar an bhfuinneog.

'Sé mo thuairim go raibh McSwiggans daor go maith, i gcomparáid le háiteanna eile a bhí chomh maith céanna ó thaobh an bhia de. Cé go raibh an bia blasta, gan dabht, ní raibh an béile mór millteach don té a bheadh ocrach go maith, shíl mé féin. Ach tá goile mór agamsa, faraor.

Cheap mé go raibh an Builín Blasta ar An Spidéal réasúnta maidir le praghas, an bia go hálainn blasta ann, ach is áit é le haghaidh lón breá a fháil, seachas dinnéar mór, má thuigeann sibh libh mé. An méid sin ráite, is ann a chonaic mé an freastalaí is fearr agus is deise dá casadh orm le tamall fada. Edel a hainm, agus tá a fhios agam é sin mar gur iarr mé a hainm uirthi. Dá mbeadh leithéidí Edel le fáil sna bialanna uile ar fud na tíre seo, bheadh na turasóirí ag teacht ar ais ina mílte. Cailín aireach béasach cairdiúil cuidiúil, a pearsantacht agus an tseirbhís a thug sí dúinn mar fhreastalaí ag cur go mór leis an mbéile blasta a fuair mé ansin. Maith thú, a Edel! Agus tá súil agam go bhfuil d’ainm litrithe mar is ceart agam.

Thiar i dTír an Fhia, i gCeantar na nOileán, thaitin An Chlúid go mór liom. Bia blasta, ar phraghas réasúnta, agus neart ar an bpláta don té a bheadh ocrach. Ní bhíonn siad oscailte ag an deireadh seachtaine, faraor, agus dúnann an áit ag 2.30 i.n. Bean le Béarla aici a bhí taobh thiar den chuntar, gan mórán Gaeilge aici ach í ag foghlaim ‘cúpla focal’ gach lá, mar a dúirt sí féin liom, agus dúirt sí an méid sin liom as Gaeilge. Maith thú, a chailín! Bhí bean lena taobh agus í mar a bheadh ateangaire ag aistriú m’ordú don bhean gan mórán Gaeilge, ordú a thug mé go nádúrtha as Gaeilge mar a dhéanaim go rialta sa Ghaeltacht. D’fhág an ateangaireacht sin nach raibh gá domsa an Ghaeilge a thréigeann, agus d’fhág sí ‘cúpla focal’ eile leis an bhfreastalaí, tá súil agam. Ar mo bhealach amach an doras, d’fhág an bhean sin slán abhaile liom i nGaeilge bhreá bhlasta, ise ag titim isteach le teanga na háite, seachas a mhalairt ag tarlú. Maith arís í, agus go maire an teanga a hiarracht!

Rud amháin eile a tharla sa Chlúid, agus a thaispeánann nach bhfuil an dream thiar ar chor ar bith ar gcúl maidir le riachtanais an veigeatóra, cuireadh ceist orm, sular réitigh siad an sailéad feoilséantach a d’ordaigh mé, an n-ithim uibheacha agus cáis. Anois, a léitheoirí, sin ceist an-mhaith le cur ar an bhfeoilséantóir, mar is iomaí feoilséantóir, mo mhacasamhail féin, nach n-itheann feoil ach a d'íosfadh uibheacha, cáis, bainne agus ar uile; ach tá feoilséantóirí ann nach n-itheann a dhath a thagann ón ainmhí, agus ar ‘fíor-veigeatóirí’ iad, nó ‘vegans’ mar a deirtear sa Bhéarla. Maith sibh, a mhná na Clúide!

Smaoineamh daoibh, a léitheoirí, ó tharla gur rith sé liom agus mé ag scríobh an ailt seo. Dá mbeadh tú de shíor ag ithe i mbialann veigeatórach, áit atá ag freastal go hoifigiúil ar an bhfeoilséantóir amháin, an mbeadh tú ag súil le feoil a fháil go rialta ann? Sea. Sin mar a cheap mé. Cuir an smaoineamh sin i gcomhthéacs Gaeltachta agus Gaeilge anois.

Beatha do dhuine a thoil.
.

Cailleach na Comhairle

MÁ: Tá fadhb agam le focail ar leith.

CnaC: M’anam, is minic leat, muise! Céard iad na focail?

MÁ: Galar, aicíd agus andúil.

CnaC: Tá faitíos orm an cheist a chur ach, inis dom, cén fhadhb atá agat leo?

MÁ: Más rud go mbeireann galar nó aicíd greim ar dhuine, aicíd na gcnámh nó galar cosúil le hailse, mar shampla, níl milleán ar an duine sin, an bhfuil?

CnaC: Ar ndóigh, ní féidir milleán ar bith a chur ar na créatúir sin! Is galar nó aicíd iad, agus is minic a thagann siad aniar aduaidh ar dhuine, gan iad ag súil ar chor ar bith leo.

MÁ: Ní raibh rogha acu, mar sin. Níor fhéad siad an galar nó an aicíd a stopadh?

CnaC: Níor fhéad, muise! Ar ndóigh, d’fhéadfadh sé go raibh laige éigin ina gcolann roimh ré, ach ní orthusan a bheadh an locht sa chás sin. Is minic go dtéann laige mar sin ó ghlúin go glúin, trí na géinte.

MÁ: An ionann leis an andúil?

CnaC: Is dócha gurb ea. An bhfuil teaghlach sa tír nach bhfuil cráite aige am éigin, ach an oiread leis an ngalar sin, ailse.

MÁ: Ach ní galar í an andúil, an ea?

CnaC: Deirtear gur aicíd í, galar de shaghas éigin atá ann, más fíor.

MÁ: Níl aon rogha ag an andúileach, mar sin? Is galar é. Ní orthu atá an locht. Tá an laige iontu, agus níl aon leigheas acu air, an bhfuil?

CnaC: Ó tá! Is féidir leo stopadh. Tá an rogha sin acu. Ní hionann iad ar chor ar bith agus an té atá gafa le hailse agus a leithéidí.

MÁ: Ach níl an rogha sin ag an duine le galar cosúil le hailse orthu! Ní féidir leosan é a stopadh. Nach gcaithfidh siadsan dul i muinín na ndochtúirí agus an leighis?

CnaC: Bhuel, is minic go mbíonn ar an andúileach é sin a dhéanamh freisin. Ní mhaireann aon duine gan cabhair sa saol seo.

MÁ: An é go bhfuil na cearta céanna ag an andúileach mar sin, más rud gur aigesean atá an rogha an galar sin a bheith air nó gan é a bheith air?

CnaC: Más rud go bhfuil an laige sin sna géinte ag an andúileach, nach galar nó aicíd ann féin atá ansin?

MÁ: Is dócha. Agus tá daoine tinn ar fud na tíre, daoine le galair mar ailse, galar croí ón mbroinn, aicíd cnámh mar airtríteas, galar scamhóige, galar fola agus mar sin de, agus níl siad in ann leapacha a fháil sna hospidéil. Tá na hospidéil lán go béal.

CnaC: Drochscéal amach is amach! Níl leigheas ar an scéal shílfeá.

MÁ: Ach céard faoi na handúiligh? Nach gcuireann siad sin brú millteanach ar an gcóras, agus nach iomaí leaba acusan sna hospidéil?

CnaC: Ar ndóigh, caithfear na cearta céanna a thabhairt dóibhsean más rud go bhfuil siad tinn. Nach daonlathas atá againn.

MÁ: Sea. Gan dabht. Agus is maith ann é. Ach, shíl mé gur dúirt tú go bhfuil rogha ag an andúileach, gur féidir leis nó léi stop a chur leis an rud a dhéanann tinn iad. Más rud gur acusan atá an rogha stop a chur leis an ngalar, rud nach bhfuil ag na hothair eile, othair a bhraitheann go huile agus go hiomlán ar na hospidéil le leigheas a fháil, cén fáth nach stopann siad?

CnaC: Is aicíd í an andúil. Galar ar leith atá ann.

MÁ: Cén leigheas atá air, mar ghalar?

CnaC: Caithfear an andúil a stopadh.

MÁ: An ag na dochtúirí sna hospidéil atá an leigheas le fáil?

CnaC: Is ag an andúileach féin atá leigheas an scéil, más fíor.

MÁ: Tá rogha aige nó aici?

CnaC: Is leosan amháin atá an rogha, agus an leigheas dá bhrí sin, deirtear. Ní féidir leo a theacht slán ón ngalar mura nglacann siad leis gur andúiligh atá iontu, agus scaoileadh leis an andúil iad féin.

MÁ: Faraor gan an rogha chéanna ag na hothair eile leis na galair agus na haicídí atá orthusan. Ní bheadh ganntanas leapacha ann sna hospidéil ar chor ar bith dá mbeadh.

CnaC: Tá an ceart agat, is dócha. Ach níl an rogha sin acu, na créatúir.
.

An Dé Deiridh

An Garraíodóir bocht! Níor thug mé aird dá laghad air, ná aire dó, agus muid ar ár mbealach ar ais go Dún na nGall Dé Céadaoin. Bhí mo shúile go hiomlán dírithe agam ar Joe Steve Ó Neachtain, é idir mo dhá láimh agam agus ní raibh mé ag dul ag scaoileadh leis go dtí go mbeadh mo sháith dá shaothair léite agam. Ar ndóigh, ní hé Joe Steve féin a bhí idir mo lámha agam, an dtuigeann sibh, ach a leabhar dánta, An Dé Deiridh, leabhar a bhí ceannaithe agam ní bá luaithe sa lá i nGaillimh.

Más rud go bhfuil neamh ar thalamh, is ann a bhí mé ar an turas sin; mo chloigeann sáite i leathanaigh an leabhair, mo dhé féin ag sú a shaibhris teanga, mé faoi dhraíocht ag a chumas cumadóireachta, mo chroí faoi bhorradh agus biseach ag a bhriathra, briathra a mhúnlaigh sé as créfhocail a dhúchais.

Is cuimhin liom an chéad uair a bhuail mé le Joe Steve. Tharla sé go raibh mé i nGaillimh, ag freastal ar léachtaí san Ollscoil ansin, i Mí an Mhárta anuraidh. Bhí Oíche Fhilíochta ar siúl ag Éigse an Spidéil ‘Biddy Jenkinson agus go leor filí áitiúla’ ag teacht le chéile i mBialann an Bholuisce ann. Suas liom ar mo chapall (bhuel, isteach liom i mo charr, i ndáiríre, ach bhí an Wild West ag glaoch orm, an dtuigeann sibh) agus siar liom ar an Spidéal.

Bhí an áit lán go doras, Joe Steve ina Fhear an Tí, filí fealsúnacha ag roinnt a bhfocal go flaithiúil ar feadh na hoíche. Neamh ar thalamh arís. Ag am sosa, tháinig Joe Steve i mo threo, chuir ceist orm ar mé a bhí ann. Nuair a dheimhnigh mé gur mé a bhí ann gan dabht, d’iarr sé orm mo dhán 'Ciara na Gruaige Rua' a roinnt leis an lucht éisteachta, dá mba mhian liom.

Ba mhór liom an cuireadh uaidh, agus rinne mé amhlaidh, cé go raibh mo dhá ghlúin ag bualadh i gcoinne a chéile teann neirbhíse. Ba mhinic mo dhánta roinnte agam le lucht éisteachta sna Dúnaibh, i nDoire, i Leitir Ceanainn, agus in Inis Eoghain, ach ba é seo an chéad uair agam á roinnt os ard le mo dhream féin. Ach d’éirigh liom gan óinseach iomlán a dhéanamh díom féin, agus ní dhéanfaidh mé dearmad go brách ar na focail thacúla agus spreagúla a roinn Joe Steve liom ina dhiaidh sin. D’fhág sé uchtach san áit ina mbíodh amhras liom, an cineáltas uaidh chomh nádúrtha dúchasach lena shaothar.

I bhfianaise ar an méid sin uaim faoi Joe Steve Ó Neachtain, seo chugaibh an véarsa deireanach óna dhán ‘Claíocha’, óna leabhar dánta iontach ‘An Dé Deiridh’:

‘Leagaim láimh le cion
Ar chlaí
A bhfuil féasóg liath
Le haois ar a aghaidh,
Is mothaím giúin
Ón nglúin a rinne:
nach n-iompaíonn nádúr
a chúl
le cine.’

An Dé Deiridh
Joe Steve Ó Neachtain
Cló Iar-Chonnachta
ISBN 978-1-905560-37-0
.

Smaoineamh an Lae

D’fhág gortú dromlaigh é faoi mhíchumas os cionn bliain ó shin, ach níor chaill sé dóchas riamh.

‘For me, I tried to think that the cup was half-full rather than half-empty’, a dúirt sé, agus luaigh sé an ‘sheer heaven’ a thug sé faoi deara nuair a bhlais sé de shú talún arís, tar éis cheithre mhí a bheith caite aige san ospidéal, é á bheathú trí fheadán.

Fuair Stuart Mangan bás an tseachtain seo caite, gan é ach 26 bliain d’aois. Síocháin shíoraí ar a anam cróga.

Go mbaine sibh blaiseadh agus sult as torthaí an lae, a léitheoirí.
.

Beannacht an Lae

Thug cairde m’iníne, An Bhean Neamhspleách, bronntanas álainn dom an tseachtain seo caite, píosa lámhdhéanta ón Wild Goose Studio, leis an bhfocal ‘Beannacht’ scríofa ar iarann teilgthe, agus frámaithe in adhmad.

Tá sé le feiceáil ar an idirlíon anseo, píosaí eile cosúil leis ann freisin. Más bronntanas ‘as Gaeilge’ atá uait do dhuine éigin, b’fhiú duit súil a chaitheamh ar an suíomh sin, a léitheoir.

Tá mo Bheannacht-sa curtha agam ar an mballa, idir dhá réim an staighre, sa chaoi go mbíonn Beannacht romham, os mo chomhair amach, chuile mhaidin agus mé ar mo bhealach chuig gníomhaíochtaí an lae.
.

Ar Strae

Ar ndóigh, ní ormsa atá an locht. Cuirim an milleán ar na pleananna. Cuirim sin.

Rinne mé iad aréir, mar a dhéanaim chuile oíche. D’ullmhaigh mé iad, le cúram agus le haire. Réitigh mé am leo. Leag mé an lá dár gcionn amach dá réir sin. Bhí gach socrú déanta, agus ansin tharla sé. D’imigh na pleananna le gaoth na maidine.

Anocht, tosóidh mé ar an bpróiseas arís. Ach ná cuirigí an milleán ormsa mura gcloisfidh sibh uaim amárach. Ní ormsa atá an locht má théann mo phleananna ar strae.
.

Ar Ais

Táim ar ais ag Ceann Scríbe anocht, Sióg anseo le mo thaobh ag an ríomhaire. Ceapaim go raibh sé uaigneach i m’uireasa, cé go raibh Gráinneog anseo ag tabhairt aire mhaith dó.

Is gearr uaim codladh na hoíche. Ar thug sibh faoi deara go mbíonn duine, go minic, i bhfad níos tuirsí tar éis na saoire, seachas rompu?

Ar aon nós, beidh mé ar ais libh am éigin amárach, a léitheoirí. Tá súil agam, agus le cuidiú cibé Cé.
.

Ag Cuimhneamh

Bím ag cuimhneamh liom, agus mé ar cuairt ar mo cheantar dúchais, ar an am a chuaigh thart.

Cuireann áilleacht na háite seo aoibhneas ag borradh trí mo chorp, agus líonann an t-aoibhneas croí sin na spásanna ionam atá folmhaithe ó bhí mé anseo cheana.

Is dóigh liom gur ionann an scéal do dhuine ar bith a fhilleann ar cheantar a n-óige, go háirithe más rud go raibh sonas agus suáilceas le fáil go fial i rith na hóige sin, mar a bhíodh i mo chás-sa.

Tá stór cuimhní cinn m’óige lán go doras, eochair an stóir sin romham i gcónaí i gConamara.
.

Éire na bhFáiltí

Bhí mé ag éisteacht le Liveline an lá cheana, cúrsaí chomhlacht Thomas Cook faoi chaibidil, an láithreoir ag labhairt le cúpla duine a bhí páirteach sa ‘sit-in’, lock-in, nó ‘lockout’, cibé teideal is fearr leat féin.

Bhí fear amháin ar an gclár, Brian, agus bhí sé ag cur an sit-in/lock-out i gcomparáid, shílfeá, leis an méid a tharla sa 1913 Lock-out. An comhlacht ‘British’ a thug sé ar chomhlacht Thomas Cook, cé gur thuig mé ón alt sin ar irishtimes.com go gceapann Gerry Doherty gur 'rich German-owned company' atá ann, agus go bhfuil an comhlacht ag 'deserting Ireland after 125 years', más fíor. An é go gceapann siad go bhfuil peaca sa bhreis i gceist má tá an comhlacht ‘British’ nó ina 'rich German-owned company', meas tú?

Ar ndóigh, b’fhéidir nach é sin a bhí i gceist acu ar chor ar bith, ach ní raibh an fear ar Liveline sásta leis an gcomhlacht, cibé scéal é. Agus é ag leanúint ar aghaidh lena óráid staire, é ag iarraidh muintir na tíre seo a spreagadh chun céille, is dócha, cibé ciall í sin a mhaireann ar fhuílleach na haimsire caite, dúirt sé "It takes women like this to stand up. Countess Markievicz and all the others would be proud of them."

Bhí Avril ar an gclár freisin, bean chomh cróga sin gur fhan sí, agus í beagnach réidh le páiste a bheith aici, go mídhleathach istigh i bhfoirgnimh Thomas Cook lena comhghleacaithe. Cibé arbh é an strus a bhain lena cinneadh fanacht san fhoirgneamh, nó arbh í an choscairt a bhuail í nuair a tháinig na gardaí isteach lena gcuid obair dhleathach a thabhairt chun críche, ach chinn páiste Avril a theacht ar an saol, rud a rinne sí ní ba dheireanaí sa lá, go dleathach agus go sláintiúil, san ospidéal. Agus fearadh na fáilte roimpi.

Bhí faoiseamh faighte ag Avril, shíl mé, fiú go raibh athair an linbh fós sa chúirt ag ‘purging his contempt’ mar gheall gur fhan seisean san fhoirgneamh go mídhleathach freisin. Ba léir go raibh meascán de mhothúcháin ag Avril, mar sin féin, í buartha faoin méid a bhí ag titim amach de thoradh an ‘sit-in/lock-out’ mídhleathach, ach áthas uirthi go raibh a hiníon slán sábháilte lena taobh, in ainneoin an méid a tharla.

Agus é ag tagairt don pháiste nuabheirthe, "Name?" a d’iarr an láithreoir ar an máthair chróga Ghaelach, iar-oibrí an chomhlachta ‘British’ lena raibh sí fostaithe le blianta fada. Ainm álainn. Fáilte go hÉirinn 2009, a Chelsea!
.

Leigheas

Táim ar ais i gConamara ó inné, agus chaith mé an tráthnóna agus an oíche ar an leaba le tinneas boilg. Nuair a d’fhágamar Inis Eoghain inné, mé féin agus an Garraíodóir, ní raibh a dhath cearr liom, gan i mo bholg ach bricfeasta breá folláin agus sceitimíní áthais, ó tharla mé ag déanamh ar mo cheantar dúchais.

Stopamar i gClár Chlainne Mhuiris, mar a dhéanaimid go rialta. Bíonn cupán caife nó greim le hithe againn ann am ar bith a mbímid ar an mbóthar siar. Is maith linn an bhialann Freshies, nó bialann Aghna. Bia blasta le fáil sa dá áit, don fheoilséantóir cosúil liomsa, agus neart iontu don té a itheann ainmhithe, éin, agus éisc, freisin.

Tá sé de nós againn stopadh i bhFreshies ar an mbealach siar, agus in Aghna’s ar an mbealach ar ais. Inné, faoin am a shroicheamar Freshies, ní raibh fonn orm fiú cupán caife a ól, tuar tinnis á fhógairt, tinneas nár bhain ar chor ar bith leis an mbialann dheas sin ach a bhain go mór leis an gcogadh a bhí ag suanbhruith gan suan i mo bholg faoin am sin.

Anois, a léitheoirí, dá mbeadh sibh in ann méid mo bhoilg a fheiceáil, thuigfeadh sibh go rómhaith nach minic a thagann tinneas ar cuairt ar an mbolg céanna. Is bolg é atá bolgtha, mé tite chun boilg le bliain nó dhó, luach an bhéil alpaigh le feiceáil orm. Cibé scéal é, bhí fonn spraoi ar bhia na maidine agus bhí ar an nGarraíodoir stopadh trí huaire ar an mbóthar idir Mám agus Casla le go mbeinn in ann saoirse a thabhairt don bhia sin. D’imigh gach uile ghreim le fána, agus thug siad na sceitimíní áthais leo.

Ní raibh uaim, faoin am sin, ach luí siar ar an suíochán ar chúl an chairr, mé ag ochadh liom, ochón, ochón, ochón ó! Caoineadh na dTrí Bhlúire. Is ar éigean a bhí mé in ann mo chosa a chur fúm nuair a shroicheamar ceann scríbe i gCeantar na nOileán. Amach liom as an gcarr, agus thit mise, m’éadaí agus mo bhróga fós orm, isteach sa leaba, áit ar chodail mé, gan dúiseacht, ar feadh na hoíche.

Anois, táim i mo shuí os comhair an ríomhaire, mé fós rud beag lag, ach i bhfad níos folláine ná mar a bhí mé aréir, leigheas faighte agam i gcodladh na hoíche is dócha. Ar ball beag, rachaidh mé chun na reilige, áit a bhfuil Ciara curtha le m’athair. Cuireadh a hainm ar an gcloch chinn an tseachtain seo. Tuilleadh fianaise, dá mbeadh a leithéid uaim, nach bhfuil luibh ná leigheas in aghaidh an bháis.
.

An Dáileadh 's An Dealú

Tá beirt fhear ina suí ag an teorainn idir An Áit Béarla agus An Áit Gaeilge; duine acu ar thaobh amháin den teorainn, an duine eile ar an taobh eile den teorainn.

Tusa An Feighlí. Feighlí na Gaeilge. Tá airgead i do sparán agat le roinnt amach, ach tá coinníollacha ag baint leis an airgead sin. Ní féidir leat é a roinnt ach ar an duine atá ina chónaí ar do thaobhsa den teorainn. Agus tá tusa ar thaobh na hÁite Gaeilge.

Tá duine na hÁite Gaeilge breá ábalta Gaeilge a labhairt, agus tabharfaidh tú deontais go fial dó mar gheall air sin. Tá duine na hÁite Béarla breá ábalta Gaeilge a labhairt freisin. Ní labhraítear ach Gaeilge ina theach, go deimhin. Ach, níl a theach ar An Áit Gaeilge. Ní bhaineann sé leat. Pingin ní bhfaighidh sé. Tá a theach ar an taobh mícheart den teorainn.

Labhraíonn clann na hÁite Béarla an Ghaeilge, go rialta agus go hiondúil. Ní bhfaighidh siad scoláireacht uait. Labhraíonn an scoláire ón Áit Gaeilge an Ghaeilge, go rialta agus go hiondúil freisin. Íocfaidh tusa scoláireachtaí leosan amháin. Tá cearta acusan. Cearta na hÁite Gaeilge. Níl na cearta céanna ag Gaeilgeoirí na hÁite Béarla. Tá siad lonnaithe ar an taobh mícheart den teorainn.

Tabharfaidh tú deontais do dhuine na hÁite Gaeilge, lena theach a dheisiú, ó tharla é lonnaithe ansin. Tá teach ag mo dhuine eile ar An Áit Béarla, agus ní bhfaighidh sé pingin rua uait lena theach lán le Gaeilge a dheisiú. Thóg sé a theach ar an taobh mícheart den teorainn.

Tabharfaidh tú airgead do pháistí na hÁite Gaeilge mar go labhraíonn siad a dteanga, an Ghaeilge. Tá an teanga chéanna á labhairt ag teaghlach na hÁite Béarla, í ag maireachtáil ar fhéiniúlacht agus ar mheas, gan do thacaíocht. Nós ón sean-am. Mhair an teanga mar sin riamh ar An Áit Béarla. Ní bhaineann sí leat. Tá sí ag maireachtáil ar an taobh mícheart den teorainn.
.

Na 'Positive Thinkers'

Timpeall coicís ó shin, scríobh mé anseo go raibh deirfiúr liom ag dul faoi scian i Meiriceá. Ailse thíoróideach atá uirthi, scéal a tháinig aniar aduaidh orainn uile an mhí seo caite. Is baintreach í le beirt déagóirí fós ina seilbh. Sciob ailse uaithi a fear céile dílis blianta ó shin, nuair nach raibh na páistí sin ach trí bliana agus cúig bliana d’aois.

Sa mhullach ar an mí-ádh sin, tháinig ailse chíche uirthi ceithre bliana ó shin, ailse a bhí ar mo mháthair sé bliana roimhe. Fuair an bheirt acu an ceann is fearr ar an ailse sin. Táimid ag súil go n-éireoidh chomh maith céanna le mo dheirfiúr, Deirdre, agus i ag dul i ngleic le hailse arís; an fhaireog thíoróideach imithe anois, cibé faoin ngalar. Beidh le feiceáil.

Cheap mé go raibh ár ndóthain fulaingthe againn mar chlann le bás mo dheirfiúr, Ciara, ach is léir nach bhfuil cibé Cé réidh linn fós. Nuair a chuala mé an drochscéal maidir le Deirdre an mhí seo caite, tháinig fearg orm. Ní gnáthfhearg a bhí ann, an dtuigeann sibh, ach an cineál feirge sin a chuireann fonn ar dhuine cic a tharraingt ar throscán, teann sáraithe seachas olcas; an cineál feirge sin a chuir fonn orm ‘Éist linn! Éist léi!’ a bhéiceadh os ard.

Tá sé sin nádúrtha, ach níl sé i mo nádúr troscán a chiceáil, ná bheith ag béiceadh os ard, agus ní dhearna mé a leithéid. Mar is iondúil linn, mar chlann, ba ghearr uaim na smaointe dearfacha arís.

Gach uile bhliain, le deich mbliana anuas, tá mo mháthair, mo dheirfiúracha, a bpáistí agus a gcairde, ag bailiú airgid don Quincy Medical Center, iad ag siúl, mar ghrúpa, faoin ainm ‘Positive Thinkers’, sa Quincy Medical Center Cancer Walk:

‘a fundraising walk to support the Marie A. Curry Fund, a permanent endowed Fund at Quincy Medical Center, focused on encouraging prevention and early detection of cancer and enhancing access to vital cancer screenings and services for uninsured and underinsured women and men’.

Anuraidh, osclaíodh an Ciara Durkin Cancer Resource Center ag QMC, agus d'éirigh leis an ngrúpa 'Positive Thinkers' os cionn $10,000 a bhailiú an bhliain sin.

Beidh siad ag siúl arís i mbliana, agus beidh Deirdre leo. Más mian libh tacaíocht a thabhairt don mhuintir thall, is féidir é sin a dhéanamh ag http://www.firstgiving.com/positivethinkers.
.

Focail liom, focail leat.

Is maith liom focail. Is mór an mhaith é sin. Tá siad chuile áit. Rámhaille ag réabadh istigh i mo chloigeann, mise i gcomhluadar na bhfocal.

B’fhéidir go gceapfaidh sibhse go bhfuilimse rud beag craiceáilte, ach tugaim rudaí faoi deara i bhfocail, ó am go chéile, nach bhfeicfeadh daoine eile, seans. Nuair a tharlaíonn sé go dtugaim rud faoi deara i bhfocal, rud nach mbaineann le gramadach ná le comhréir ná a dhath mar sin, is féidir leis iontas nó alltacht a chur orm, ag brath ar an rud a tharraing m’aire, an dtuigeann sibh.

Mar shampla, tá an focal ‘uasal’ millte orm ó thug mé faoi deara an focal ‘asal’ sáite istigh ann. Focal uasal a bhíodh ann domsa, tráth den saol, ach ní fheicim ach ‘asal’ ag breathnú amach orm nuair a fheicim é anois. Millte orm, atá sé.

Bígí ag gáire más mian libh, ach bíodh a fhios agaibh go bhfaca mé an focal ‘ifreann’ in ‘Aifreann’ chomh maith céanna, agus nílim róchinnte nach diamhaslú de shaghas éigin atá déanta agam ó rinne mé é sin. Ní cúis gháire é sin ar chor ar bith, mar d’fhéadfaí an dlí a chur orm, agus gan locht agam air! Ní d’aon turas a dhéanaim é, an dtuigeann sibh. Ní tallann é, deirtear liom, ach teagmhas de shaghas éigin, nach bhfuil nádúrtha, deirtear. Go bhfóire Cé orm!

Seachain iad, a deir tú! Seachain na focail! Tá sé deacair iad a sheachaint. Tá focail chuile áit. Fiú dá mbeadh duine ag iarraidh iad a sheachaint, cén chaoi a ndéanfá é sin? D’fhéadfá do bhéal a dhúnadh agus ní bheadh na focail in ann éalú. Ach chloisfeá iad ó bhéal daoine eile, nach gcloisfeá? Ócé, d’fhéadfá do lámha a chur ar do chluasa agus ní fhéadfá na focail a chloisteáil ansin. Ach céard faoi na focail sin atá scríofa chuile áit? Céard? D’fhéadfá do shúile a dhúnadh, freisin. Ócé.

Fan go bhfeice mé anois. Tá tú i do sheasamh ansin, do bhéal dúnta, do lámha ar do chluasa, do shúile dúnta agat. An bhfuil na focail imithe? Tá siad ann fós, nach bhfuil! Tá siad istigh i do chloigeann, iad ag réabadh leo, ag caint leat i gcónaí. Ní féidir leat é sin a shéanadh.

Sea. Tá tú díreach cosúil liomsa. An gceapann tú go bhfuil mise craiceáilte anois…
.