Déanaim iarracht rud beag a scríobh gach lá, go hiondúil ar maidin, sé sin le rá nuair a thugann Sióg cead dom. Is minic é, mar a bhí ar maidin, ina shuí ar an ríomhaire glúine mar a bheadh sé ag rá “Is ormsa ba chóir d’aird a bheith dírithe”. Nuair nach dtugaim aird air, déanann sé iarracht mo mhéara a bhaint de na heochracha. Éiríonn leis sin a dhéanamh go minic. Mar is eol daoibh, a léitheoirí cliste, is láidre i bhfad cúig chrúb bhioracha ag scríobadh ná deich méar ag clóscríobh.
Ní bhím díomhaoin, mar sin féin, mar tosaím ag léamh Leabhar na nAmadán agus na nÓinseach, nó léim, mar a rinne mé ar maidin, an t-eolas sin a fhaighim ón nasc sin eadrainn, Deartháir Mór. Táim fós ag foghlaim, an dtuigeann tú. Ón leabhar, agus ón nasc sin. Ar aon nós, táim ag teacht i dtaithí orthu. Ar maidin, ó tharla go raibh na crúba ag troid le mo mhéara arís, chuaigh mé ag útamáil le Deartháir Mór.
Is suimiúil an t-eolas atá le fáil ann. Insítear dom, sa Summary, go dtagann, ar an meán gach lá, ochtar go rialta ar cuairt ar mo bhlag, agus deichniúr eile, as an nua, ar a sála. De thimpiste a thagann cuid acu, na daoine nua sin. Ní hé go n-insíonn D.M. dom gur de thimpiste a thagann siad, ach is léir ón eolas atá le fáil in Recent Keyword Activity gur mar sin a bhíonn.
Mar shampla, déanann líon mór daoine googláil ar na focail ‘Córas Creidiúnaithe D’Aistritheoirí’ agus, cé nach mise a bhíonn siad a chuardach, tá alt den teideal sin agam ar mo bhlag agus téann daoine isteach ann ag ceapadh go bhfuil baint éigin aige le treoracha do scrúdú Fhoras na Gaeilge, is dócha. Ní fhanann siad i bhfad. Aiféala orm faoi sin, a Fhorais.
Léitear, ar an meán, 57 leathanach ar an mblag gach lá, ach ní mar an gcéanna an scéal aon lá. Dé Luain seo caite, tháinig 22 duine ar cuairt chugam, an t-ochtar rialta sin agus 14 léitheoir nua ina gcuideachta, agus léigh siad 88 leathanach eatarthu. Ná fiafraigh díom cén chaoi ar féidir le D.M. na leathanaigh sin a chomhaireamh ach tá bealaí aige nach bhfuilimse ar an eolas fúthu. Ní bleachtaire mé, a deirim. Ach táim fiosrach, a deir tú.
Má bhreathnaím ar an Recent Visitor Map, tá na balúin dhearga le feiceáil ar fud na cruinne, an chuid is mó acu in Éirinn. Fáilte romhaibh uile!
Ó thosaigh mé ag bladaireacht ar an mblag, nó ag bleachtaireacht más fearr leat an téarma sin, tá 2,065 de mo leathanaigh léite agaibh. Go raibh maith agaibh! Insíonn Popular Pages dom gur fearr libh ‘Cailleach na Comhairle’ agus ‘Sióg sa Teach’ seachas aon scéal eile go dtí seo. Insíonn Came From dom go dtagann go leor agaibh ó bhlaganna eile chugam, mo bhuíochas ag dul chuig na blagálaithe sin a choinníonn m’ainm ar a mblaganna, agus a chuireann daoine eile ar an eolas fúm. Maith sibh, a chomhbhlagálaithe!
De réir an eolais atá le fáil in Exit Link, fágann formhór agaibh mo bhlag tar éis mo phróifíl a léamh, nó téann sibh anonn go dtí Con in iGaeilge, ach tá go leor agaibh ag fágáil tar éis ábhar i ‘Cuidiú nó Cruinneas uait’ a léamh, na naisc eolais sin atá ar an imeall agam ar mo bhlag. Is maith liom go dtarlaíonn sé sin. Is foghlaimeoirí muid uile, agus is maith an rud an t-eolas a roinnt eadrainn.
Ach ní insíonn D.M dom cé sibh féin, cé go n-insíonn sé dom cé chomh minic agus a thagann sibh ar ais, nó insíonn sé dom más é an chéad uair é agat ar mo bhlag. Cén mhaitheas atá ann domsa? Táim ag foghlaim, agus ag roinnt eolais leo siúd atá chomh haineolach liom féin. Ní dochar an t-aineolaí a chur ar an eolas faoin eolaí.
.
Saturday, May 30, 2009
Thursday, May 28, 2009
Seáinín Smaoiseach
Ar mo bhealach go Gaillimh coicís ó shin, tharla sé go raibh Seáinín Smaoiseach liom sa charr cuid den bhealach. Ní minic a chastar orm é, agus ba dheas a chomhluadar, fiú mura raibh ann ach seal.
Is fear iontach cliste é, agus tá fáil ar an gcineál ruda a bhíonn idir lamha díomhaoine aige anseo http://http://www.youtube.com/watch?v=JA93jmoDgCI&feature=channel_page agus anseo http://http://www.rte.ie/radio1/podcast/podcast_mireanna.xml faoi Mhír Ghrinn Rónanbeo 'Smaoiseáilte!'; nó is féidir a ainm a ghoogláil faoin ‘Seáinín Smaoiseach’, nó fiú ‘Seánin Smaoiseach’, ceapaim. Fainic faoi iamh – bíonn Focail Mhóra anseo agus ansiúd aige, ó am go chéile. Sea.
Cibé scéal é, ní raibh mórán le rá aige. Ní hé nach raibh sé ag iarraidh labhairt, ach ní raibh deis aige, an fear bocht cliste, mar nár dhún mise mo bhéal ar feadh an turais. Is duine cainteach mé, an dtuigeann tú. Chaith sé go leor ama ar an bhfón póca, gléas a bhíonn in úsáid aige agus é ag cur a fhíseán greannmhara le chéile, b’fhéidir. Is dócha go mbeidh a smaointe féin aige faoin bpóg leispiach sin ar Ros na Rún, agus b’fhéidir gurbh ar an ábhar sin a bhí sé ag obair an lá úd. Beidh le feiceáil.
Ar aon nós, cibé ábhar a bhí faoi chaibidil againn ag an am, dúirt mise “Ar ndóigh, nach glas iad na cnoic i bhfad uainn.” “Ach ní minic féarach.” a dúirt Seáinín. Anois, is iomaí uair an seanfhocal sin cloiste agam, ach níor chuala mé an t-aisfhreagra sin ar a shála cheana. D’iarr mé a fhoinse ar Sheáinín, agus luaigh sé bean ó Cheantar na nOileán liom; bean, dar leis, le stór focal agus seanfhocal den scoth aici.
Rinne mé machnamh ar an aisfhreagra sin agus mé ag tiomáint liom, agus is maith a thuig mé a chiall agus mé i mo sheasamh, ní ba dheireanaí an lá céanna, taobh le huaigh mo dheirféar agus m’athar.
.
Is fear iontach cliste é, agus tá fáil ar an gcineál ruda a bhíonn idir lamha díomhaoine aige anseo http://http://www.youtube.com/watch?v=JA93jmoDgCI&feature=channel_page agus anseo http://http://www.rte.ie/radio1/podcast/podcast_mireanna.xml faoi Mhír Ghrinn Rónanbeo 'Smaoiseáilte!'; nó is féidir a ainm a ghoogláil faoin ‘Seáinín Smaoiseach’, nó fiú ‘Seánin Smaoiseach’, ceapaim. Fainic faoi iamh – bíonn Focail Mhóra anseo agus ansiúd aige, ó am go chéile. Sea.
Cibé scéal é, ní raibh mórán le rá aige. Ní hé nach raibh sé ag iarraidh labhairt, ach ní raibh deis aige, an fear bocht cliste, mar nár dhún mise mo bhéal ar feadh an turais. Is duine cainteach mé, an dtuigeann tú. Chaith sé go leor ama ar an bhfón póca, gléas a bhíonn in úsáid aige agus é ag cur a fhíseán greannmhara le chéile, b’fhéidir. Is dócha go mbeidh a smaointe féin aige faoin bpóg leispiach sin ar Ros na Rún, agus b’fhéidir gurbh ar an ábhar sin a bhí sé ag obair an lá úd. Beidh le feiceáil.
Ar aon nós, cibé ábhar a bhí faoi chaibidil againn ag an am, dúirt mise “Ar ndóigh, nach glas iad na cnoic i bhfad uainn.” “Ach ní minic féarach.” a dúirt Seáinín. Anois, is iomaí uair an seanfhocal sin cloiste agam, ach níor chuala mé an t-aisfhreagra sin ar a shála cheana. D’iarr mé a fhoinse ar Sheáinín, agus luaigh sé bean ó Cheantar na nOileán liom; bean, dar leis, le stór focal agus seanfhocal den scoth aici.
Rinne mé machnamh ar an aisfhreagra sin agus mé ag tiomáint liom, agus is maith a thuig mé a chiall agus mé i mo sheasamh, ní ba dheireanaí an lá céanna, taobh le huaigh mo dheirféar agus m’athar.
.
Wednesday, May 27, 2009
Sióg sa Teach
Is maith liom ainmhithe, go mór. Ní ithim iad. Is cuma liom bó, cearc, iasc, cat nó madra, ní ithim iad. Sin mise. Feoilséantóir. Ní miste liom céard a dhéanann aon duine eile, agus itear feoil i mo theach, ní i mo bhéalsa a théann sí. Tá an scéal mar sin liom ó bhásaigh m’athair os cionn trí bliana is fiche ó shin, agus is mar sin a bheas go lá mo bháis féin, creidim. Tá súil agam. Sin mo mhian.
Cibé scéal é, tá cat agam anois, Sióg. Is é an chéad chat fireann agam é. Cait bhaineanna a bhíodh agam riamh, chomh fada siar agus atá cuimhne agam, ar chuma ar bith. Agus is rud éagsúil amach is amach an cat fireann, feictear dom. Cat baineann ar bith a bhíodh agam, agus bhí neart acu agam thar na blianta, níor dhreap siad cuirtín riamh. Ní hamhlaidh le Sióg. Ceapann seisean go bhfuil cuirtíní ann ar mhaithe leis féin, le go mbeidh sé in ann iad a dhreapadh go rialta, agus iarracht á dhéanamh aige ceann scríbe éigin, nach bhfuil ann, a bhaint amach.
Ar aon nós, mar gheall ar an meon sin atá ag Sióg i leith cuirtíní, chinneamar, mé féin agus an Garraíodóir, gan aon chuirtíní a bheith againn sa teach nua seo, agus chrochamar dallóga veinéiseacha ina n-áit. Nach muid a bhí amaideach. Chomh luath in Éirinn agus a thug Sióg faoi deara go raibh téada ar na dallóga, ní fhaca sé ach ábhar spraoi. Bhí an Garraíodóir ar mire. “If that cat does not stop pulling at those strings, one of us will have to go.”, a dúirt sé.
Anois, níor mhaith liomsa go mbeadh ar an nGarraíodóir an teach nua seo a fhágáil, mar táim iontach mór leis, an dtuigeann tú, agus labhair mé le Sióg. Thug mé íde béil dó. Do Shíog, chan don Gharraíodóir. Diabhal maitheasa a bhí ann. San íde béil, chan sa Gharraíodóir. Is fear iontach maith eisean. Cibé scéal é, níor éist Sióg liom. Is cat fireann é, an dtuigeann tú. Ní éisteann a leithéid le focail chiallmhara, réasúnta. Choinnigh sé air ag spraoi, agus ag réabadh, faraor.
Bhí na dallóga i mbaol a mbáis, agus shocraíomar, mise agus an Garraíodóir, na téada a ghearradh le nach mbeadh Sióg in ann iad a fheiceáil, nó, ar a laghad, nach mbeadh sé in ann greim a fháil orthu. Agus rinne mé sin. Bhí mé amaideach arís. Níor ísligh mé na dallóga sular ghearr mé na téada, rud a d’fhág nach raibh mé in ann na dallóga a dhúnadh ar chor ar bith.
Tháinig fear na ndallóg inné, agus chuir sé téada nua isteach sna dallóga uile. 32 dallóg. Fuair mé an bille uaidh. Ní fhaca an Garraíodóir an bille fós. Tá an bille i bhfolach. Mar aon liomsa agus le Sióg.
.
Cibé scéal é, tá cat agam anois, Sióg. Is é an chéad chat fireann agam é. Cait bhaineanna a bhíodh agam riamh, chomh fada siar agus atá cuimhne agam, ar chuma ar bith. Agus is rud éagsúil amach is amach an cat fireann, feictear dom. Cat baineann ar bith a bhíodh agam, agus bhí neart acu agam thar na blianta, níor dhreap siad cuirtín riamh. Ní hamhlaidh le Sióg. Ceapann seisean go bhfuil cuirtíní ann ar mhaithe leis féin, le go mbeidh sé in ann iad a dhreapadh go rialta, agus iarracht á dhéanamh aige ceann scríbe éigin, nach bhfuil ann, a bhaint amach.
Ar aon nós, mar gheall ar an meon sin atá ag Sióg i leith cuirtíní, chinneamar, mé féin agus an Garraíodóir, gan aon chuirtíní a bheith againn sa teach nua seo, agus chrochamar dallóga veinéiseacha ina n-áit. Nach muid a bhí amaideach. Chomh luath in Éirinn agus a thug Sióg faoi deara go raibh téada ar na dallóga, ní fhaca sé ach ábhar spraoi. Bhí an Garraíodóir ar mire. “If that cat does not stop pulling at those strings, one of us will have to go.”, a dúirt sé.
Anois, níor mhaith liomsa go mbeadh ar an nGarraíodóir an teach nua seo a fhágáil, mar táim iontach mór leis, an dtuigeann tú, agus labhair mé le Sióg. Thug mé íde béil dó. Do Shíog, chan don Gharraíodóir. Diabhal maitheasa a bhí ann. San íde béil, chan sa Gharraíodóir. Is fear iontach maith eisean. Cibé scéal é, níor éist Sióg liom. Is cat fireann é, an dtuigeann tú. Ní éisteann a leithéid le focail chiallmhara, réasúnta. Choinnigh sé air ag spraoi, agus ag réabadh, faraor.
Bhí na dallóga i mbaol a mbáis, agus shocraíomar, mise agus an Garraíodóir, na téada a ghearradh le nach mbeadh Sióg in ann iad a fheiceáil, nó, ar a laghad, nach mbeadh sé in ann greim a fháil orthu. Agus rinne mé sin. Bhí mé amaideach arís. Níor ísligh mé na dallóga sular ghearr mé na téada, rud a d’fhág nach raibh mé in ann na dallóga a dhúnadh ar chor ar bith.
Tháinig fear na ndallóg inné, agus chuir sé téada nua isteach sna dallóga uile. 32 dallóg. Fuair mé an bille uaidh. Ní fhaca an Garraíodóir an bille fós. Tá an bille i bhfolach. Mar aon liomsa agus le Sióg.
.
Tuesday, May 26, 2009
Deartháir Mór
Ó am go chéile, téim i dteagmháil le mo Dheartháir Mór, an nasc sin a insíonn dom cén sórt tráchta atá ag tarlú ar mo bhlag. Ní insíonn sé dom cé sibh féin, agus ní féidir brath go hiomlán air mar áis mar go bhfuil bealaí ann, is cosúil, le sonraí a athrú ar ríomhairí pearsanta le nach mbeidh a fhios ag an léitheoir cé as a dtagann an trácht fiú. Agus tá an ceart sin ag daoine.
Ar aon nós, bainim sult as an eolas a roinneann sé liom, agus níl suim dá laghad agam cé sibh féin, a fhad agus go bhfuil sibh ag baint suilt as an mblag, agus go bhfuil sé ag cur le bhur saol, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile. Tá a fhios agam go bhfuil sé ag cur le mo shaolsa, ag cuidiú liom go mór mar go gcuireann sé iallach orm súil a choinneáil ar an ngramadach ann, agus srian a choinneáil ar mo thuairimí fiáine.
Ní hé go bhfuil mo thuairimí fiáin, go díreach, ach is liomsa iad agus déanaim iarracht iad a roinnt gan cion a dhéanamh ar aon duine. Aiféala orm má dhéanaim cion ort, a léitheoir, ach bíodh a fhios agat nach é sin mo mhian ná m’aidhm. Níl uaim ach go mbeadh glór eile, glór na mná meánaoisí, ag cur leis an bplé spleodrach, agus á dhéanamh sin trí mheán na Gaeilge.
Mar sin féin, bíonn fearg orm ó am go chéile, go háirithe nuair a chloisim rud éigin a chuireann olc orm, agus bíonn orm srian a choinneáil ar mo smaointe go dtí go mbím réidh le hiad a roinnt go ciallmhar, agus le cúram, más féidir liom ar chor ar bith. Aréir, tar éis scéal Mhíchíl a chloisteáil ar Questions and Answers, bhí mé iomlán scriosta; mo chroí ag briseadh, mo smaointe ag réabadh, m’fhearg ag méadú.
Bhí Deartháir Mór eile ag obair san am a caitheadh, feictear dom, agus tá sé fós ag cuidiú leo siúd a bhí taobh thiar den mhí-úsáid a tharla. Tá sleamhnú agus sciorradh fós ar bun ag na ciontóirí, iad fós ag cur leis an scrios a rinne siad ar na páistí sin atá anois ag streachailt, mar dhaoine fásta, leis an méid a tharla dóibh. Is mór an náire sibh, a chiontóirí, agus is mó arís an náire sibhse, a lucht taca na gciontóirí. Is fearr a d’fheilfeadh an teideal ‘locht taca’ daoibh. Sin mo thuairim.
.
Ar aon nós, bainim sult as an eolas a roinneann sé liom, agus níl suim dá laghad agam cé sibh féin, a fhad agus go bhfuil sibh ag baint suilt as an mblag, agus go bhfuil sé ag cur le bhur saol, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile. Tá a fhios agam go bhfuil sé ag cur le mo shaolsa, ag cuidiú liom go mór mar go gcuireann sé iallach orm súil a choinneáil ar an ngramadach ann, agus srian a choinneáil ar mo thuairimí fiáine.
Ní hé go bhfuil mo thuairimí fiáin, go díreach, ach is liomsa iad agus déanaim iarracht iad a roinnt gan cion a dhéanamh ar aon duine. Aiféala orm má dhéanaim cion ort, a léitheoir, ach bíodh a fhios agat nach é sin mo mhian ná m’aidhm. Níl uaim ach go mbeadh glór eile, glór na mná meánaoisí, ag cur leis an bplé spleodrach, agus á dhéanamh sin trí mheán na Gaeilge.
Mar sin féin, bíonn fearg orm ó am go chéile, go háirithe nuair a chloisim rud éigin a chuireann olc orm, agus bíonn orm srian a choinneáil ar mo smaointe go dtí go mbím réidh le hiad a roinnt go ciallmhar, agus le cúram, más féidir liom ar chor ar bith. Aréir, tar éis scéal Mhíchíl a chloisteáil ar Questions and Answers, bhí mé iomlán scriosta; mo chroí ag briseadh, mo smaointe ag réabadh, m’fhearg ag méadú.
Bhí Deartháir Mór eile ag obair san am a caitheadh, feictear dom, agus tá sé fós ag cuidiú leo siúd a bhí taobh thiar den mhí-úsáid a tharla. Tá sleamhnú agus sciorradh fós ar bun ag na ciontóirí, iad fós ag cur leis an scrios a rinne siad ar na páistí sin atá anois ag streachailt, mar dhaoine fásta, leis an méid a tharla dóibh. Is mór an náire sibh, a chiontóirí, agus is mó arís an náire sibhse, a lucht taca na gciontóirí. Is fearr a d’fheilfeadh an teideal ‘locht taca’ daoibh. Sin mo thuairim.
.
Michael
Táim ag dul a luí anois, a léitheoirí, agus tá mo chroí trom le brón. Ní raibh mé ag súil go mbeadh, mar cuireadh tús álainn leis an oíche, le cuairt ó Ghráinneog agus An Pluiméir. D’ólamar tae, labhraíomar ar chúrsaí an lae, iadsan, mise agus an Garraíodóir, muid uile go sona sásta compordach inár dteachín, tine mhór bhríomhar ag lasadh bhladhairí solais arda, in ómós don ghrá sa seomra, shílfeá.
Ná fiafraigh díom cén fáth ar tharla sé, ach bhreathnaíomar uile ar an teilifís ag an am céanna, cé nach raibh aird dá laghad againn uirthi roimhe sin. Bhí Questions and Answers ar siúl, agus thosaigh ‘Michael’ ag labhairt. Ceapaim gur Michael an t-ainm a bhí air, ach bhí mé scriosta ina dhiaidh, agus b’fhéidir nár chuala mé a ainm i gceart. Aiféala orm faoi sin.
Labhair sé, gan focal uainne, ná ó aon duine sa stiúideo, ar feadh an ama a ghlac sé a chuntas a thabhairt ar an mhí-úsáid mhillteanach a tharla dó agus é faoi ‘chúram’ an stáit. Éist leis, a léitheoirí, má bhíonn fáil agaibh ar an athchraoladh in aon áit. Ach bíodh a fhios agaibh an méid seo, fanfaidh sé libh go lá bhur mbáis. Agus tá aiféala orm faoi sin freisin.
.
Ná fiafraigh díom cén fáth ar tharla sé, ach bhreathnaíomar uile ar an teilifís ag an am céanna, cé nach raibh aird dá laghad againn uirthi roimhe sin. Bhí Questions and Answers ar siúl, agus thosaigh ‘Michael’ ag labhairt. Ceapaim gur Michael an t-ainm a bhí air, ach bhí mé scriosta ina dhiaidh, agus b’fhéidir nár chuala mé a ainm i gceart. Aiféala orm faoi sin.
Labhair sé, gan focal uainne, ná ó aon duine sa stiúideo, ar feadh an ama a ghlac sé a chuntas a thabhairt ar an mhí-úsáid mhillteanach a tharla dó agus é faoi ‘chúram’ an stáit. Éist leis, a léitheoirí, má bhíonn fáil agaibh ar an athchraoladh in aon áit. Ach bíodh a fhios agaibh an méid seo, fanfaidh sé libh go lá bhur mbáis. Agus tá aiféala orm faoi sin freisin.
.
Monday, May 25, 2009
An Bhean Neamhspleách
Is í An Bhean Neamhspleách an duine is sine den triúr a saolaíodh ó mo bhroinn. Ar ndóigh, bhí baint nach beag ar an nGarraíodóir leis an scéal freisin, agus tá a ghéinte le feiceáil go soiléir ar a haghaidh i bhfianaise air sin.
D’fhág sí an teaghlach, le freastal ar an ollscoil, nuair nach raibh sí ach seacht mbliana déag d’aois, agus ní sách minic ann í ó shin. Sa bhaile, chan san ollscoil. Le céim faoina hascaill aici, chuaigh sí ag obair i gCill Mhantáin ar feadh cúpla bliain ach tá sí ag obair i mBaile Átha Cliath le roinnt blianta anuas.
Is bean mhór rugbaí í; sé sin le rá, is maith léi rugbaí go mór, ach ní hé sin le rá gur bean mhór í. Bhí sí i nDún Éideann don deireadh seachtaine, í féin agus cúigear cairde léi, agus nach aoibhinn dóibh – comhghairdeas leis na Laighnigh! Nach iontach an rud deá-scéala a fháil in am seo an chiorraithe!
Bím i dteagmháil léi go rialta, beagnach chuile lá, mar a dhéanann an Garraíodóir, agus mar a dhéanann gach aon tuismitheoir, ceapaim, nuair a bhíonn iníon nó mac as baile. An tseachtain seo caite, chuir mé ríomhphost chun bealaigh ag mo mhuintir, ag mo chlann agus ag mo dhlúthchairde, ag insint dóibh go raibh Ceann Scríbe bainte amach agam, ach go raibh mé iontach buartha nach mbeadh Ciara liom sa teach seo go brách. Seo thíos na focail ón gcárta a tháinig chugam, cúpla lá ina dhiaidh sin, ón gcailín álainn sin ar a dtugaim ‘m’iníon’, le bród agus grá nach beag:
“Mum,
With reference to what you said in the email about how sad you are that Ciara will never walk through the doors of ‘Ceann Scríbe’, I beg to differ. You see, Mum, I believe she was there from the start; she put pen to paper and helped with the design, she levelled the foundations, she decided on designs/colours/fittings with you; she lay the first brick, she walked with you when you carried the candle for her, she entered the house with you on your first day – and she never left you. She’s as much at home as you are. Welcome home.”
Dán beag daoibh; ceann a scríobh mé ar an lá ar fhág An Bhean Neamhspleách an teaghlach; téada á ngearradh, croíthe tuismitheoirí ag briseadh:
Imeacht
Pian an scartha i súile fliuch
Focla gan labhairt ó bhéal ina thost
Tocht á thachtadh i scornach docht
Croí ag briseadh le mothúchán nocht
Fulaingt i gcroitheadh lámh chineálta lách
Fáisceadh saoil i mbarróga chách
Máthair ‘s athair ag seasamh le slacht
Ag fágáil slán ag iníon nó mac
.
D’fhág sí an teaghlach, le freastal ar an ollscoil, nuair nach raibh sí ach seacht mbliana déag d’aois, agus ní sách minic ann í ó shin. Sa bhaile, chan san ollscoil. Le céim faoina hascaill aici, chuaigh sí ag obair i gCill Mhantáin ar feadh cúpla bliain ach tá sí ag obair i mBaile Átha Cliath le roinnt blianta anuas.
Is bean mhór rugbaí í; sé sin le rá, is maith léi rugbaí go mór, ach ní hé sin le rá gur bean mhór í. Bhí sí i nDún Éideann don deireadh seachtaine, í féin agus cúigear cairde léi, agus nach aoibhinn dóibh – comhghairdeas leis na Laighnigh! Nach iontach an rud deá-scéala a fháil in am seo an chiorraithe!
Bím i dteagmháil léi go rialta, beagnach chuile lá, mar a dhéanann an Garraíodóir, agus mar a dhéanann gach aon tuismitheoir, ceapaim, nuair a bhíonn iníon nó mac as baile. An tseachtain seo caite, chuir mé ríomhphost chun bealaigh ag mo mhuintir, ag mo chlann agus ag mo dhlúthchairde, ag insint dóibh go raibh Ceann Scríbe bainte amach agam, ach go raibh mé iontach buartha nach mbeadh Ciara liom sa teach seo go brách. Seo thíos na focail ón gcárta a tháinig chugam, cúpla lá ina dhiaidh sin, ón gcailín álainn sin ar a dtugaim ‘m’iníon’, le bród agus grá nach beag:
“Mum,
With reference to what you said in the email about how sad you are that Ciara will never walk through the doors of ‘Ceann Scríbe’, I beg to differ. You see, Mum, I believe she was there from the start; she put pen to paper and helped with the design, she levelled the foundations, she decided on designs/colours/fittings with you; she lay the first brick, she walked with you when you carried the candle for her, she entered the house with you on your first day – and she never left you. She’s as much at home as you are. Welcome home.”
Dán beag daoibh; ceann a scríobh mé ar an lá ar fhág An Bhean Neamhspleách an teaghlach; téada á ngearradh, croíthe tuismitheoirí ag briseadh:
Imeacht
Pian an scartha i súile fliuch
Focla gan labhairt ó bhéal ina thost
Tocht á thachtadh i scornach docht
Croí ag briseadh le mothúchán nocht
Fulaingt i gcroitheadh lámh chineálta lách
Fáisceadh saoil i mbarróga chách
Máthair ‘s athair ag seasamh le slacht
Ag fágáil slán ag iníon nó mac
.
Cailleach na Comhairle
MÁ: Ceapaim go scríobhfaidh mé rud éigin faoi Leabhair Mhóra na bhFear.
CnaC: Dár crísce! Ná habair liom go bhfuil tú ag trácht ar na leabhair sin a rialaíonn na reiligiúin éagsúla?
MÁ: B'fhéidir é.
CnaC: Ach cén fáth an dtabharfá sin sa mhullach ort féin? Agus cá bhfuair tú an t-ainm sin ‘Leabhair Mhóra na bhFear’?
MÁ: Nach fir amháin a scríobh iad?
CnaC: B’fhéidir. Ach cá bhfios duit nach raibh bean ar bith páirteach iontu?
MÁ: Bheul, an bhfuil cothromas agus comhionannas iontu do mhná agus páistí?
CnaC: Níl sna scéalta iontu ach fabhalscéalta go minic, deirtear.
MÁ: Ach creideann daoine áirithe gur fíor scéalta go leor acu. Is minic na mná agus na páistí thíos leis, agus fir go leor freisin.
CnaC: Ní tharlaíonn a leithéid sa tír seo.
MÁ: Bheul, tá a fhios agam nach bhfuil baisteadh gintlí, ná imghearradh, sna creidimh is coitianta sa tír seo, mar shampla, ach cloisim go bhfuil a leithéid ag tarlú anseo, ó tharla an oiread daoine le creidimh éagsúla anseo anois. An bhfuil saoirse creidimh ag na daoine sin, fiú mura n-aontaíonn an creideamh is coitianta sa tír leo?
CnaC: Níl, má tá sé barbartha.
MÁ: Ach, abair gur mar sin atá an riail ina Leabharsan b’fhéidir. Nó ina gcultúrsan. Más mar sin a chreideann siadsan. Cá bhfios duitse nach bhfuil an ceart acu?
CnaC: Is cuma. Ní cheadófar é má tá an creideamh sin, nó an Leabhar sin, mícheart.
MÁ: Cén Leabhar atá ceart mar sin?
CnaC: Ceann na tíre seo, b'fhéidir.
MÁ: Cén ceann sin? An ceann nach dtugann cead do mhná bheith ina sagairt, an ea? An bhfuil comhionannas do mhná agus páistí sa Leabhar sin, meas tú?
CnaC: Rialaítear gach reiligiún óna Leabhar féin, lena slat tomhais féin.
MÁ: Ach, nach sin an fhadhb? Tá níos mó ná Leabhar amháin ann, agus rialacha éagsúla iontu uile, gach ceann ag maíomh gur aige féin atá an ceart. Agus maidir leis an tslat tomhais, nach é an tslat a bhíonn in úsáid go minic leis na rialacha sin a chur i bhfeidhm ar dhaoine i dtíortha éagsúla?
CnaC: Ná tosaigh ar an gcraic sin! Tarraingeoidh tú ruaille buaille, agus tú féin a bheas thíos leis.
MÁ: Cén chaoi?
CnaC: Nach bhfaca tú céard a tharla do Bhradán! Agus sa tír seo, sagart ar bith a labhair amach san am a caitheamh, cuireadh thar lear é; bogadh gardaí amach as an gceantar ina raibh siad lonnaithe dá dtabharfaidís aird ar an fhadhb, agus cuireadh mná faoi ghlas, más fíor na scéalta a chloistear.
MÁ: Ach níl sin féaráilte! Caithfidh mé labhairt amach. Scríobhfaidh mé faoi ar mo bhlag.
CnaC: Ní féidir leat é sin a dhéanamh!
MÁ: Cén fáth?
CnaC: Tá rialacha ann, agus cinn nua ag teacht ar an bhfód.
MÁ: Cé atá á gcur i bhfeidhm?
CnaC: Fear éigin, sa rialtas.
MÁ: Agus cén fáth a stopfadh na rialacha nua sin mise ag scríobh faoin éagothroime atá sna Leabhair seo, más sin mo thuairim?
CnaC: Blaisféim, a Áine, blaisféim.
MÁ: Níl cead agam mo thuairim a roinnt, ná a phlé fiú?
CnaC: Mholfainn duit gan aon rud a scríobh.
MÁ: Ócé. Ní dhéarfaidh mé a dhath.
CnaC: Maith an bhean.
.
CnaC: Dár crísce! Ná habair liom go bhfuil tú ag trácht ar na leabhair sin a rialaíonn na reiligiúin éagsúla?
MÁ: B'fhéidir é.
CnaC: Ach cén fáth an dtabharfá sin sa mhullach ort féin? Agus cá bhfuair tú an t-ainm sin ‘Leabhair Mhóra na bhFear’?
MÁ: Nach fir amháin a scríobh iad?
CnaC: B’fhéidir. Ach cá bhfios duit nach raibh bean ar bith páirteach iontu?
MÁ: Bheul, an bhfuil cothromas agus comhionannas iontu do mhná agus páistí?
CnaC: Níl sna scéalta iontu ach fabhalscéalta go minic, deirtear.
MÁ: Ach creideann daoine áirithe gur fíor scéalta go leor acu. Is minic na mná agus na páistí thíos leis, agus fir go leor freisin.
CnaC: Ní tharlaíonn a leithéid sa tír seo.
MÁ: Bheul, tá a fhios agam nach bhfuil baisteadh gintlí, ná imghearradh, sna creidimh is coitianta sa tír seo, mar shampla, ach cloisim go bhfuil a leithéid ag tarlú anseo, ó tharla an oiread daoine le creidimh éagsúla anseo anois. An bhfuil saoirse creidimh ag na daoine sin, fiú mura n-aontaíonn an creideamh is coitianta sa tír leo?
CnaC: Níl, má tá sé barbartha.
MÁ: Ach, abair gur mar sin atá an riail ina Leabharsan b’fhéidir. Nó ina gcultúrsan. Más mar sin a chreideann siadsan. Cá bhfios duitse nach bhfuil an ceart acu?
CnaC: Is cuma. Ní cheadófar é má tá an creideamh sin, nó an Leabhar sin, mícheart.
MÁ: Cén Leabhar atá ceart mar sin?
CnaC: Ceann na tíre seo, b'fhéidir.
MÁ: Cén ceann sin? An ceann nach dtugann cead do mhná bheith ina sagairt, an ea? An bhfuil comhionannas do mhná agus páistí sa Leabhar sin, meas tú?
CnaC: Rialaítear gach reiligiún óna Leabhar féin, lena slat tomhais féin.
MÁ: Ach, nach sin an fhadhb? Tá níos mó ná Leabhar amháin ann, agus rialacha éagsúla iontu uile, gach ceann ag maíomh gur aige féin atá an ceart. Agus maidir leis an tslat tomhais, nach é an tslat a bhíonn in úsáid go minic leis na rialacha sin a chur i bhfeidhm ar dhaoine i dtíortha éagsúla?
CnaC: Ná tosaigh ar an gcraic sin! Tarraingeoidh tú ruaille buaille, agus tú féin a bheas thíos leis.
MÁ: Cén chaoi?
CnaC: Nach bhfaca tú céard a tharla do Bhradán! Agus sa tír seo, sagart ar bith a labhair amach san am a caitheamh, cuireadh thar lear é; bogadh gardaí amach as an gceantar ina raibh siad lonnaithe dá dtabharfaidís aird ar an fhadhb, agus cuireadh mná faoi ghlas, más fíor na scéalta a chloistear.
MÁ: Ach níl sin féaráilte! Caithfidh mé labhairt amach. Scríobhfaidh mé faoi ar mo bhlag.
CnaC: Ní féidir leat é sin a dhéanamh!
MÁ: Cén fáth?
CnaC: Tá rialacha ann, agus cinn nua ag teacht ar an bhfód.
MÁ: Cé atá á gcur i bhfeidhm?
CnaC: Fear éigin, sa rialtas.
MÁ: Agus cén fáth a stopfadh na rialacha nua sin mise ag scríobh faoin éagothroime atá sna Leabhair seo, más sin mo thuairim?
CnaC: Blaisféim, a Áine, blaisféim.
MÁ: Níl cead agam mo thuairim a roinnt, ná a phlé fiú?
CnaC: Mholfainn duit gan aon rud a scríobh.
MÁ: Ócé. Ní dhéarfaidh mé a dhath.
CnaC: Maith an bhean.
.
Saturday, May 23, 2009
Rás
Téim ag siúl chuile mhaidin, ceithre mhíle nó mar sin, má fhéadaim é ar chor ar bith. Táim á dhéanamh sin le blianta fada. An chéad rud a dhéanaim nuair a éirím as an leaba ar maidin ná go mbreathnaím amach tríd an bhfuinneog go bhfeice mé cén sórt aimsir atá amuigh romham. Is annamh a bhíonn an aimsir chomh dona sin nach féidir liom bóthar a bhualadh, ach bíonn laethanta ann nuair a bhíonn an nádúr achrannach callánach agus ní bhíonn fonn orm dul i ngleic Léi.
Tá meas agam ar an nádúr, agus más rud go mbíonn réabadh de shaghas ar bith ag dul ar aghaidh taobh amuigh de m’fhuinneog, is fearr liom sábháilteacht mo thí. Ach, tá muileann coise agam amuigh sa gharáiste, suite os comhair na fuinneoige ann; an abhainn, trí shúil an droichid, agus na crainn mo bheannú óna suíomh féin, mise a mbeannú agus mé faoi fhoscadh an dín. Bíonn doras an gharáiste oscailte go hiomlán agam, aer úr ag líonadh mo scamhóga, ag cur ruaige ar mharbhnéal na moiche.
Le bliain nó dhó, thug mé faoi deara go bhfuil na coiscéimeanna ag éirí níos troime, cosúil le mo mheáchan féin, faraor. Ar ndóigh, tá baint aige sin le m’aois, mé ag siúl liom in Achadh an Athraithe, féirín beag a bhíonn roimh mhná m’aoise agus is féirín é nach féidir a thabhairt ar ais, faraor eile.
Le déanaí, thosaigh mé ag baint sodair as na cosa meánaoiseacha seo agam. Cibé réabadh atá ar bun ag an nádúr taobh amuigh, tá mise ag dul i ngleic leis an réabadh nádúrtha atá ag dul ar aghaidh i mo cholainn féin. Tá an rás á rith, mise agus an nádúr in iomaíocht lena chéile. Tá a fhios agam go maith Cé ag a mbeidh an bua. Tá Ollmháthair na Cruinne i bhfad níos láidre ná mise, agus is maith atá a fhios agam é. Ach, is bean spórtúil mise. Fáiltím roimh an iomaíocht agus bainfidh mé sult Aisti, cibé an toradh.
.
Tá meas agam ar an nádúr, agus más rud go mbíonn réabadh de shaghas ar bith ag dul ar aghaidh taobh amuigh de m’fhuinneog, is fearr liom sábháilteacht mo thí. Ach, tá muileann coise agam amuigh sa gharáiste, suite os comhair na fuinneoige ann; an abhainn, trí shúil an droichid, agus na crainn mo bheannú óna suíomh féin, mise a mbeannú agus mé faoi fhoscadh an dín. Bíonn doras an gharáiste oscailte go hiomlán agam, aer úr ag líonadh mo scamhóga, ag cur ruaige ar mharbhnéal na moiche.
Le bliain nó dhó, thug mé faoi deara go bhfuil na coiscéimeanna ag éirí níos troime, cosúil le mo mheáchan féin, faraor. Ar ndóigh, tá baint aige sin le m’aois, mé ag siúl liom in Achadh an Athraithe, féirín beag a bhíonn roimh mhná m’aoise agus is féirín é nach féidir a thabhairt ar ais, faraor eile.
Le déanaí, thosaigh mé ag baint sodair as na cosa meánaoiseacha seo agam. Cibé réabadh atá ar bun ag an nádúr taobh amuigh, tá mise ag dul i ngleic leis an réabadh nádúrtha atá ag dul ar aghaidh i mo cholainn féin. Tá an rás á rith, mise agus an nádúr in iomaíocht lena chéile. Tá a fhios agam go maith Cé ag a mbeidh an bua. Tá Ollmháthair na Cruinne i bhfad níos láidre ná mise, agus is maith atá a fhios agam é. Ach, is bean spórtúil mise. Fáiltím roimh an iomaíocht agus bainfidh mé sult Aisti, cibé an toradh.
.
Friday, May 22, 2009
Blagáil
Tá go leor rudaí a thaitníonn liom faoin mblagáil seo. Nuair a scríobhaim alt nó dhó, táim ag coinneáil na Gaeilge beo i mo chloigeann, agus cuireann sé iallach orm súil a choinneáil ar an ngramadach – bíonn sí de shíor ag éalú uaim!
Nuair a léim na hábhair atá scríofa ag blagálaithe eile, táim ag foghlaim liom uatha. Feicim focail nach raibh ar eolas agam cheana, agus téim isteach in WinGléacht, nó ar focal.ie á gcuardach, nó ag cuardach a mínithe is cirte a rá. Ansin, faighim greim ar na focail nua, agus bím á múnlú i mo chloigeann agus á gcur in abairtí nua a chumaim féin, le go bhfaighimid aithne ar a chéile. Ar ndóigh, is minic a dhéanaim dearmad orthu ina dhiaidh sin, ach nach ionann an scéal le daoine a thagann isteach inár saol go sealadach? Mar sin féin, aithneoidh mé iad arís, an chéad uair eile a chastar sinn ar a chéile.
Roinneann blagálaithe scéalta pearsanta. Is deas sin, go háirithe agus iad ag insint na scéalta greannmhara óna bpáistí; na ráitis shoineanta sin a thagann go nádúrtha as béal an duine óig, páistí nach bhfuil fós eolach ar chonstaicí, agus nach bhfeiceann rompu ach féidearthachtaí. Tugaim faoi deara go bhfuil fir ag scríobh go hionúineach faoina bpáistí, agus is deas sin a fheiceáil. Meas tú an raibh na mothúcháin sin ag fir riamh ach nach raibh deis acu iad a chur in iúl? Cibé scéal é, is maith ann an comhionannas, agus is maith ann na blaganna ina bhfeicim é ag bláthú.
Ar ndóigh, tá saol na polaitíochta faoi bhláth chomh maith céanna, nó chomh holc céanna, ag brath ar do thuairim. Agus roinntear na tuairimí go fial, agus go fiáin in amanna. Níl dochar san fhiántas sin, a fhad is nach bhfuil sé mí-ómósach agus nach ghointear aon duine le mí-úsáid focal. Ach, sin mo thuairim, agus tugann an bhlagáil deis dom mo thuairimse a roinnt freisin. Is maith ann iad. Na tuairimí agus na blaganna.
.
Nuair a léim na hábhair atá scríofa ag blagálaithe eile, táim ag foghlaim liom uatha. Feicim focail nach raibh ar eolas agam cheana, agus téim isteach in WinGléacht, nó ar focal.ie á gcuardach, nó ag cuardach a mínithe is cirte a rá. Ansin, faighim greim ar na focail nua, agus bím á múnlú i mo chloigeann agus á gcur in abairtí nua a chumaim féin, le go bhfaighimid aithne ar a chéile. Ar ndóigh, is minic a dhéanaim dearmad orthu ina dhiaidh sin, ach nach ionann an scéal le daoine a thagann isteach inár saol go sealadach? Mar sin féin, aithneoidh mé iad arís, an chéad uair eile a chastar sinn ar a chéile.
Roinneann blagálaithe scéalta pearsanta. Is deas sin, go háirithe agus iad ag insint na scéalta greannmhara óna bpáistí; na ráitis shoineanta sin a thagann go nádúrtha as béal an duine óig, páistí nach bhfuil fós eolach ar chonstaicí, agus nach bhfeiceann rompu ach féidearthachtaí. Tugaim faoi deara go bhfuil fir ag scríobh go hionúineach faoina bpáistí, agus is deas sin a fheiceáil. Meas tú an raibh na mothúcháin sin ag fir riamh ach nach raibh deis acu iad a chur in iúl? Cibé scéal é, is maith ann an comhionannas, agus is maith ann na blaganna ina bhfeicim é ag bláthú.
Ar ndóigh, tá saol na polaitíochta faoi bhláth chomh maith céanna, nó chomh holc céanna, ag brath ar do thuairim. Agus roinntear na tuairimí go fial, agus go fiáin in amanna. Níl dochar san fhiántas sin, a fhad is nach bhfuil sé mí-ómósach agus nach ghointear aon duine le mí-úsáid focal. Ach, sin mo thuairim, agus tugann an bhlagáil deis dom mo thuairimse a roinnt freisin. Is maith ann iad. Na tuairimí agus na blaganna.
.
Thursday, May 21, 2009
Uafáis na Tuarascála
Bhí mo mhothúcháin trína chéile ar maidin. Bhí siad ar thóir tuisceana san áit nach bhfuil ciall ná réasún le fáil, faraor.
Bhí mé ag éisteacht le Gerry Ryan. Bhí sé ag léamh leis, as na páipéir laethúla, faoin mhí-úsáid mhillteanach a tharla do leanaí agus iad faoi chúram an stáit, más féidir ‘cúram’ a thabhairt ar an gcaoi ar caitheamh leis na páistí soineanta tréigthe sin.
Sea, bhí siad tréigthe. Agus bhí siad soineanta, sular sciobadh an tsoineantacht sin uatha; lámha brocacha salacha míchneasta ag bualadh, ag tarraingt, ag réabadh, ag maslú, ag cur ruaige ar cibé dóchas nó bladhm de ghrá a bhí ag lasadh i gcroíthe áille na bpáistí faoina gcúram.
As béal na ndaoine sin, a tréigeadh agus iad ina leanaí, a bhí na scéalta ag teacht; daoine fásta bochta leonta gonta gortaithe, ag roinnt linn scéalta na n-uafás millteanach a tharla sna hinstitiúidí stáit inar cuireadh iad.
Níos measa arís, bhí daoine ar an eolas faoi, agus ní dúirt siad a dhath. Agus lean na bulaithe ar aghaidh, gan stop, gan staonadh, ar feadh na mblianta. Ní thuigim é. Níl ciall ná réasún leis.
.
Bhí mé ag éisteacht le Gerry Ryan. Bhí sé ag léamh leis, as na páipéir laethúla, faoin mhí-úsáid mhillteanach a tharla do leanaí agus iad faoi chúram an stáit, más féidir ‘cúram’ a thabhairt ar an gcaoi ar caitheamh leis na páistí soineanta tréigthe sin.
Sea, bhí siad tréigthe. Agus bhí siad soineanta, sular sciobadh an tsoineantacht sin uatha; lámha brocacha salacha míchneasta ag bualadh, ag tarraingt, ag réabadh, ag maslú, ag cur ruaige ar cibé dóchas nó bladhm de ghrá a bhí ag lasadh i gcroíthe áille na bpáistí faoina gcúram.
As béal na ndaoine sin, a tréigeadh agus iad ina leanaí, a bhí na scéalta ag teacht; daoine fásta bochta leonta gonta gortaithe, ag roinnt linn scéalta na n-uafás millteanach a tharla sna hinstitiúidí stáit inar cuireadh iad.
Níos measa arís, bhí daoine ar an eolas faoi, agus ní dúirt siad a dhath. Agus lean na bulaithe ar aghaidh, gan stop, gan staonadh, ar feadh na mblianta. Ní thuigim é. Níl ciall ná réasún leis.
.
Wednesday, May 20, 2009
Nightly News
Bhí mé féin agus é féin ag breathnú ar Vincent Browne ar TV3 aréir, rud a dhéanaimid go rialta. Tá teilifís nua againn, an dtuigeann tú. Ach, níor athraigh an scéal ar an gceann seo, ach an oiread leis an gceann a d’fhágamar inár ndiaidh ag Uimhir 1.
Bhí ceathrar ar an bpainéal ag Vincent aréir, fir uile. Bhíomar ag éisteacht leis an gceathrar seo agus an rud ceannann céanna ag teacht amach as a mbéal, cé nach dúirt siad a dhath ag an am céanna. Yes, Vincent. No, Vincent. Trí mhála lán, a Vincent.
“I think I’ll have to go for a young one this time, Áine.” arsa an Garraíodóir, agus an frustrachas breactha ar a aghaidh. Glacaim leis gur ábhar vótála a bhí faoi chaibidil aige. Agus tuigim a chás.
.
Bhí ceathrar ar an bpainéal ag Vincent aréir, fir uile. Bhíomar ag éisteacht leis an gceathrar seo agus an rud ceannann céanna ag teacht amach as a mbéal, cé nach dúirt siad a dhath ag an am céanna. Yes, Vincent. No, Vincent. Trí mhála lán, a Vincent.
“I think I’ll have to go for a young one this time, Áine.” arsa an Garraíodóir, agus an frustrachas breactha ar a aghaidh. Glacaim leis gur ábhar vótála a bhí faoi chaibidil aige. Agus tuigim a chás.
.
Oifig Turasóireachta
Cé go bhfuilim gnóthach, níl an saol ag dul ar aghaidh i ngan fhios dom. Chuala mé Caroline as Comhar Chuigéal ar Raidió na Gaeltachta inné agus í ag caint faoin Oifig Turasóireachta a bheas ag oscailt i gCasla ag tús na míosa seo chugainn.
Cuireann sé áthas an domhain orm an scéal seo a chloisteáil. Is cuimhin liom, agus mé i m’óige i gConamara, an grá domhain a bhí ag m’athair don cheantar, cé gurbh as Maigh Eo dó féin. Dúirt sé liom uair “This place is so beautiful, and has so much to offer.”. Bhí an ceart aige. Agus nach é a bheadh ríméadach, dá mbeadh sé beo anois, an cur chun cinn seo a fheiceáil ag dul ar aghaidh san áit ar chaith sé formhór a shaol pósta.
Comhghairdeas le Caroline Uí Ráinne agus na “mná” sin uile atá ag obair chomh dian sin ar na tograí uilig i gConamara, agus maith sibh Údarás na Gaeltachta as an tacaíocht atá á thabhairt agaibh don oifig nua seo. Is í an turasóireacht a choinneoidh an geilleagar beo beathach sa tír seo, agus i gConamara. Go n-éirí go geal libh.
Nóta chuig an Aire Ó Cuív: Is ar thograí mar seo is fearr airgead na Roinne a chaitheamh, a Aire. Sin mo thuairim. Cén mhaith atá in ionstraim reachtúil as Gaeilge don té nach léifidh go brách í? Sin mo cheist.
.
Cuireann sé áthas an domhain orm an scéal seo a chloisteáil. Is cuimhin liom, agus mé i m’óige i gConamara, an grá domhain a bhí ag m’athair don cheantar, cé gurbh as Maigh Eo dó féin. Dúirt sé liom uair “This place is so beautiful, and has so much to offer.”. Bhí an ceart aige. Agus nach é a bheadh ríméadach, dá mbeadh sé beo anois, an cur chun cinn seo a fheiceáil ag dul ar aghaidh san áit ar chaith sé formhór a shaol pósta.
Comhghairdeas le Caroline Uí Ráinne agus na “mná” sin uile atá ag obair chomh dian sin ar na tograí uilig i gConamara, agus maith sibh Údarás na Gaeltachta as an tacaíocht atá á thabhairt agaibh don oifig nua seo. Is í an turasóireacht a choinneoidh an geilleagar beo beathach sa tír seo, agus i gConamara. Go n-éirí go geal libh.
Nóta chuig an Aire Ó Cuív: Is ar thograí mar seo is fearr airgead na Roinne a chaitheamh, a Aire. Sin mo thuairim. Cén mhaith atá in ionstraim reachtúil as Gaeilge don té nach léifidh go brách í? Sin mo cheist.
.
Tuesday, May 19, 2009
Traidisiúin
Tá an teach nua ag teacht chuige féin anois, cibé fúmsa! Tá an Garraíodóir agus mé féin ag cur fúinn anseo le trí lá anois, ach airím go bhfuilimid inár gcónaí anseo le blianta. Ar ndóigh, nílimid ach 50 slat ón seanteach agus is dócha gurb ionann an suíomh, fiú murab ionann an teach.
Ach ní hionann an t-atmaisféar. Níl boladh na húire anseo, an boladh sin a bhíonn i dteach nua go hiondúil. B’fhéidir nach bhfuil ann ach go bhfuil boladh úr san áit i ndáiríre, ach go bhfuilim cleachta leis faoin am seo agus nach bhfaighim é. Nó, b’fhéidir go bhfuil baint aige le traidisiúin...
Ní duine mé a chloíonn le traidisiúin, go háirithe na cinn sin nach dtugann cearta comhionannais do chuile dhuine, ach is maith liom a bheith feasach ar na traidisiúin sin a bhain le mo dhream féin, agus leanaim leo más féidir liom, agus mura bhfuil dochar iontu.
Bhí nós ann, san am a caitheamh, airgead a chur faoi bhunchloch an tí nua, le go mbeadh saibhreas sa teach i gcónaí, is dócha. Ní raibh mé sa bhaile nuair a leagadh an bhunchloch don teach seo, ach chuir mé airgead faoi urlár na cistine sular líonadh é le coincréit. Ar ndóigh, ní mar an gcéanna an dá rud, agus ba chóir do chomharsan nó duine éigin eile an t-airgead a fhágáil ann, ach is buí le bocht an beagán. Níl dochar san iarracht!
Nós a thaitníonn go mór liom ón sean-am ná an ceann a bhaineann leis an bhfód móna lasta a thógáil ó ghríosach an tseantí isteach chuig an tine sa teach nua. Ní raibh an Garraíodóir eolach ar na sean-nósanna ach bhí sé breá sásta a bheith páirteach. Ceapaim. Shiúil sé le mo thaobh agus mé ag siúl ón seanteach go Ceann Scríbe agus an gual beo ón ngríosach ar shluasaid amuigh romham. Ócé, ní fód móna a bhí ann, ach is cuma. Tháinig sé ón tine lasta sa seanteach agus sé an scéal a bhaineann leis ná go dtagann gach séan agus sonas beo leis ón seanteach isteach sa teach nua. Lasamar ár gcéad tine i gCeann Scríbe ó bhladhairí an phíosa guail sin agus más dea-chomhartha a bhí uainn, tháinig sé sna laomlasracha arda beo bríomhara a bhaist an tine nua, agus a thug isteach leo an séan agus an sonas sin - tá súil agam!
Deirtear gur chóir tae agus arán a thabhairt leat mar bhronntanas chuig úinéirí teach nua, sa chaoi nach mbeidh tart ná ocras ar na daoine sa teach sin go brách. Níor tháinig aon duine le tae ná arán fós, ach tiocfaidh siad. Seans go bhfuil a fhios agam sin mar gur fhág mé leideanna go leor le mo chairde!
Deirtear nár chóir seanscuab a thabhairt isteach i dteach nua, mar go dtugann sé salachar agus, dá bhrí sin, mí-ádh an tseantí leis. Chuir mé ruaig ar an seanscuab a bhí in úsáid ag na fir oibre agus thug mé scuab dheas ghlan bhándearg isteach liom. “I presume that’s for you!” a dúirt an Garraíodóir. Ní duine mór ‘bándearg’ é, is dócha. Sea.
.
Ach ní hionann an t-atmaisféar. Níl boladh na húire anseo, an boladh sin a bhíonn i dteach nua go hiondúil. B’fhéidir nach bhfuil ann ach go bhfuil boladh úr san áit i ndáiríre, ach go bhfuilim cleachta leis faoin am seo agus nach bhfaighim é. Nó, b’fhéidir go bhfuil baint aige le traidisiúin...
Ní duine mé a chloíonn le traidisiúin, go háirithe na cinn sin nach dtugann cearta comhionannais do chuile dhuine, ach is maith liom a bheith feasach ar na traidisiúin sin a bhain le mo dhream féin, agus leanaim leo más féidir liom, agus mura bhfuil dochar iontu.
Bhí nós ann, san am a caitheamh, airgead a chur faoi bhunchloch an tí nua, le go mbeadh saibhreas sa teach i gcónaí, is dócha. Ní raibh mé sa bhaile nuair a leagadh an bhunchloch don teach seo, ach chuir mé airgead faoi urlár na cistine sular líonadh é le coincréit. Ar ndóigh, ní mar an gcéanna an dá rud, agus ba chóir do chomharsan nó duine éigin eile an t-airgead a fhágáil ann, ach is buí le bocht an beagán. Níl dochar san iarracht!
Nós a thaitníonn go mór liom ón sean-am ná an ceann a bhaineann leis an bhfód móna lasta a thógáil ó ghríosach an tseantí isteach chuig an tine sa teach nua. Ní raibh an Garraíodóir eolach ar na sean-nósanna ach bhí sé breá sásta a bheith páirteach. Ceapaim. Shiúil sé le mo thaobh agus mé ag siúl ón seanteach go Ceann Scríbe agus an gual beo ón ngríosach ar shluasaid amuigh romham. Ócé, ní fód móna a bhí ann, ach is cuma. Tháinig sé ón tine lasta sa seanteach agus sé an scéal a bhaineann leis ná go dtagann gach séan agus sonas beo leis ón seanteach isteach sa teach nua. Lasamar ár gcéad tine i gCeann Scríbe ó bhladhairí an phíosa guail sin agus más dea-chomhartha a bhí uainn, tháinig sé sna laomlasracha arda beo bríomhara a bhaist an tine nua, agus a thug isteach leo an séan agus an sonas sin - tá súil agam!
Deirtear gur chóir tae agus arán a thabhairt leat mar bhronntanas chuig úinéirí teach nua, sa chaoi nach mbeidh tart ná ocras ar na daoine sa teach sin go brách. Níor tháinig aon duine le tae ná arán fós, ach tiocfaidh siad. Seans go bhfuil a fhios agam sin mar gur fhág mé leideanna go leor le mo chairde!
Deirtear nár chóir seanscuab a thabhairt isteach i dteach nua, mar go dtugann sé salachar agus, dá bhrí sin, mí-ádh an tseantí leis. Chuir mé ruaig ar an seanscuab a bhí in úsáid ag na fir oibre agus thug mé scuab dheas ghlan bhándearg isteach liom. “I presume that’s for you!” a dúirt an Garraíodóir. Ní duine mór ‘bándearg’ é, is dócha. Sea.
.
Friday, May 15, 2009
Spíonta!
Ní liom féin m’am na laethanta seo, agus airím uaim mo ríomhaire agus mo pheann. Táimid ag bogadh go Ceann Scríbe amárach agus tá míle rud fós le déanamh. Nílim ag gearán. Fiú dá mbeadh fonn orm sin a dhéanamh, níl an fuinneamh agam. Ach níl an fonn orm. Tá an t-ádh orm go bhfuil an deis agam teach nua a bheith agam agus an tír sa phraiseach ina bhfuil sí, agus is maith atá a fhios agam é. Mar sin, cé go bhfuilim spíonta, táim meabhrach ar na beannachtaí uile atá i mo shaol.
Chaith mé dhá lá as baile ag sochraid i nGaillimh. Bhí mé san áit ba chóir dom a bheith nuair atá cara faoi bhrón – lena taobh. Ar ndóigh, cuireann an bás tobann duine ag meabhrú, agus rinne mé neart de sin. Roinnfidh mé na smaointe sin libh, a léitheoirí, chomh luath in Éirinn agus a bheas deis agam mo scíth a ligean saor.
.
Chaith mé dhá lá as baile ag sochraid i nGaillimh. Bhí mé san áit ba chóir dom a bheith nuair atá cara faoi bhrón – lena taobh. Ar ndóigh, cuireann an bás tobann duine ag meabhrú, agus rinne mé neart de sin. Roinnfidh mé na smaointe sin libh, a léitheoirí, chomh luath in Éirinn agus a bheas deis agam mo scíth a ligean saor.
.
Tuesday, May 12, 2009
As Baile
Bhí mé as baile ar feadh an lae ag ceannach stuif don teach nua. Níl dabht ach go bhfuil na siopaí uile, i nDoire agus i Leitir Ceanainn, ag fulaingt mar gheall ar an gcúlú. Tá sladmhargaí chuile áit, ach níl na daoine. Níl a fhios agam an bhfuil siad ag sábháil a gcuid airgid, nó an é nach bhfuil airgead ag daoine le caitheamh. Cibé scéal é, is drochscéal é.
Ag caint ar dhrochscéal, fuair mé ceann ó Ghaillimh inniu. Fuair deartháir le dlúthchara liom bás tobann ar maidin. Cé gur tháinig an bás aniar aduaidh ar an gclann, bhí ailse ar an bhfear bocht agus tá sé deacair ciall na réasún a dhéanamh de thuras an ghalair dhamanta sin.
Beidh mé ar an mbóthar luath ar maidin, mo thuras féin á dhéanamh agam le go mbeidh mé in ann tacaíocht de shaghas éigin a thabhairt do mo chara agus a muintir. Beidh mé ar ais libh nuair a bheas.
.
Ag caint ar dhrochscéal, fuair mé ceann ó Ghaillimh inniu. Fuair deartháir le dlúthchara liom bás tobann ar maidin. Cé gur tháinig an bás aniar aduaidh ar an gclann, bhí ailse ar an bhfear bocht agus tá sé deacair ciall na réasún a dhéanamh de thuras an ghalair dhamanta sin.
Beidh mé ar an mbóthar luath ar maidin, mo thuras féin á dhéanamh agam le go mbeidh mé in ann tacaíocht de shaghas éigin a thabhairt do mo chara agus a muintir. Beidh mé ar ais libh nuair a bheas.
.
Sunday, May 10, 2009
Cuairteoirí
Tháinig Ronnie agus Rosie inniu. Mac agus iníon le Billy. Rugadh iad ar an 15 Márta. Is mac é Billy le Molly, madra s’againne. Tá Billy ina chónaí le cara m’iníne ó bhí sé dhá mhí d’aois. Billy, chan an cara. Tá Molly ag fanacht le Billy ó thosaíomar ag tógáil Ceann Scríbe. Beidh sí ag teacht ar ais chugainn go luath. Níl sí i bhfad ó bhaile, agus bíonn sí ar cuairt anseo go minic. Í féin agus Billy. Agus an cara.
Is le mo mhac í Rosie anois, agus is le mo dheartháir céile é Ronnie. Beidh Ronnie ag fanacht anseo leis An Pluiméir, agus le Rosie, go dtí deireadh na míosa seo chugainn agus ansin beidh sé ag bogadh go Baile Átha Cliath. Ronnie, chan An Pluiméir.
Is beag aird Shióg ar Ronnie agus Rosie. Nuair a shiúil sé isteach sa chistin ní ba luaithe, thosaigh Ronnie ag tafann leis. Níor bhog Sióg. Níor bhog Rosie. Choinnigh Ronnie air ag tafann. Níor bhog mise. Níor bhog an Garraíodóir. Níor bhog Gráinneog. Níor bhog An Pluiméir. Choinnigh Ronnie air ag tafann. Ní raibh faic le cloisteáil ach Ronnie ag tafann.
Stop Ronnie den tafann. Bhreathnaigh sé idir an dá shúil ar Shióg. Níor bhog Sióg. Thiontaigh Ronnie agus thosaigh sé ag spraoi le Rosie. Shuigh Sióg síos, bhreathnaigh sé ormsa agus táim cinnte gurbh iad na focail a chuala mé óna shúile ná “Cá bhfuair tú an t-amadán sin?.’
.
Is le mo mhac í Rosie anois, agus is le mo dheartháir céile é Ronnie. Beidh Ronnie ag fanacht anseo leis An Pluiméir, agus le Rosie, go dtí deireadh na míosa seo chugainn agus ansin beidh sé ag bogadh go Baile Átha Cliath. Ronnie, chan An Pluiméir.
Is beag aird Shióg ar Ronnie agus Rosie. Nuair a shiúil sé isteach sa chistin ní ba luaithe, thosaigh Ronnie ag tafann leis. Níor bhog Sióg. Níor bhog Rosie. Choinnigh Ronnie air ag tafann. Níor bhog mise. Níor bhog an Garraíodóir. Níor bhog Gráinneog. Níor bhog An Pluiméir. Choinnigh Ronnie air ag tafann. Ní raibh faic le cloisteáil ach Ronnie ag tafann.
Stop Ronnie den tafann. Bhreathnaigh sé idir an dá shúil ar Shióg. Níor bhog Sióg. Thiontaigh Ronnie agus thosaigh sé ag spraoi le Rosie. Shuigh Sióg síos, bhreathnaigh sé ormsa agus táim cinnte gurbh iad na focail a chuala mé óna shúile ná “Cá bhfuair tú an t-amadán sin?.’
.
Madeline
Ó tharla mé ag labhairt ar fheachtas, chuir na McCanns tús le feachtas eile an tseachtain seo caite. Tá próiseáil aoise déanta ag an National Centre for Missing and Exploited Children, USA, ar phictiúr de Mhadeline agus bhí an pictiúr sin sna páipéir uile an Domhnach seo caite.
Sa phictiúr, feicimid Madeline mar a bheadh sí in aois a sé bliana. Tá sé dhá bhliain ó fuadaíodh Madeline, agus bhí sí ceithre bliana d’aois an t-am sin. Is cuimhin liom an fiosrúchán a rinneadh. Ní bheinn rómhuiníneach as an bhfiosrúchán sin. Tá ceisteanna fós le freagairt. Feictear dom go ndearna an lucht bleachtaireachta praiseach den rud, gur dhírigh siad a n-aire ar an áit nach raibh freagra le fáil nó, ar a laghad, gur dhírigh siad a n-aire san áit chontráilte. Níl a fhios agam. B’fhéidir nach bhfuil tuiscint cheart agam ar an dóigh a láimhseáiltear fiosrúchán i dtíortha iasachta. Cibé scéal é, fágadh éiginnteacht san áit gur chóir suaimhneas intinne a bheith, agus is iad na McCanns atá thíos leis sin. Is mór an trua iad.
Mar sin, chuir sé iontas orm nuair a chuala mé, ar chlár teilifíse éigin maidin Dé Domhnaigh seo caite, bean, a bhí ag tráchtaireacht ar pháipéir an Domhnaigh, ag tabhairt “waste of money” ar an bhfeachtas seo. Dar léi, tá neart páistí ar iarraidh agus d’fhéadfaí an t-airgead seo a roinnt thart, seachas é a chaitheamh ar aon fheachtas amháin. Go bhfóire Cé orainn!
Chuir an méid a dúirt sí uafás orm, uafás a bhí beagnach chomh dona leis an uafás a tháinig orm nuair a chuala mé gur fhág tuismitheoirí cailín chomh hóg le Madeline léi féin in árasán. Ach sin mise. Ní thuigim cén fáth a ndéanann, nó cén fáth a ndeireann daoine, rudaí nach gcuireann sábháilteacht an linbh chun tosaigh. Ach tuigim go rómhaith fáth an fheachtais seo, agus ní thabharfainn ‘waste of money’ go brách air.
Cibé áit ina bhfuil sí, tá súil agam nach bhfuil Madeline álainn shoineanta na gruaige finne ag fulaingt. Sin mo ghuí.
.
Sa phictiúr, feicimid Madeline mar a bheadh sí in aois a sé bliana. Tá sé dhá bhliain ó fuadaíodh Madeline, agus bhí sí ceithre bliana d’aois an t-am sin. Is cuimhin liom an fiosrúchán a rinneadh. Ní bheinn rómhuiníneach as an bhfiosrúchán sin. Tá ceisteanna fós le freagairt. Feictear dom go ndearna an lucht bleachtaireachta praiseach den rud, gur dhírigh siad a n-aire ar an áit nach raibh freagra le fáil nó, ar a laghad, gur dhírigh siad a n-aire san áit chontráilte. Níl a fhios agam. B’fhéidir nach bhfuil tuiscint cheart agam ar an dóigh a láimhseáiltear fiosrúchán i dtíortha iasachta. Cibé scéal é, fágadh éiginnteacht san áit gur chóir suaimhneas intinne a bheith, agus is iad na McCanns atá thíos leis sin. Is mór an trua iad.
Mar sin, chuir sé iontas orm nuair a chuala mé, ar chlár teilifíse éigin maidin Dé Domhnaigh seo caite, bean, a bhí ag tráchtaireacht ar pháipéir an Domhnaigh, ag tabhairt “waste of money” ar an bhfeachtas seo. Dar léi, tá neart páistí ar iarraidh agus d’fhéadfaí an t-airgead seo a roinnt thart, seachas é a chaitheamh ar aon fheachtas amháin. Go bhfóire Cé orainn!
Chuir an méid a dúirt sí uafás orm, uafás a bhí beagnach chomh dona leis an uafás a tháinig orm nuair a chuala mé gur fhág tuismitheoirí cailín chomh hóg le Madeline léi féin in árasán. Ach sin mise. Ní thuigim cén fáth a ndéanann, nó cén fáth a ndeireann daoine, rudaí nach gcuireann sábháilteacht an linbh chun tosaigh. Ach tuigim go rómhaith fáth an fheachtais seo, agus ní thabharfainn ‘waste of money’ go brách air.
Cibé áit ina bhfuil sí, tá súil agam nach bhfuil Madeline álainn shoineanta na gruaige finne ag fulaingt. Sin mo ghuí.
.
Saturday, May 9, 2009
Feachtas ÉÉ
Aire Ó Cuív bocht. Tá an fear sin thall in iGaeilge iontach cantalach leis na laethanta seo, feictear dom. Agus ní hé Con an t-aon duine a chloisim ag gearán faoin Aire, muise! Bím féin ag éisteacht leis an raidió freisin, agus ní minic a chloisim an dea-fhocal ina thaobh. An tAire, chan Con.
Tá Éamon cainteach feiceálach, mar a bhí Micheál D. agus Máire GQ. roimhe, agus níor chuala mé an oiread sin daoine ag gearán fúthu mar a bhíonn siad faoi Éamon Aireach. B’fhéidir nach raibh an oiread sin airgid acusan le caitheamh, nó le cur amú más fearr leat an leagan sin. Deacair a rá. Ní raibh mé sa Ghaeltacht an t-am sin, agus bhí mé iontach gnóthach ag streachailt le fear céile agus páistí. Níor thug mé mórán airde ar an rud nár bhain liom. Drochdhuine amach is amach. Mise, chan Con.
Creid é nó ná creid, bhí Charlie agus Bertie iad féin Aireach ar an nGaeltacht tráth freisin. Ní cuimhin liom mórán fúthu. Ní raibh an galf chúrsa thiar i gCeantar na nOileán an t-am sin, agus diabhal mórán tógálaithe a bhíodh thart ach an oiread. Is dócha nach raibh airgead ann, le fáil ná le tabhairt. Ní cuimhin liom. Ar aon nós, táim ag cur túis le feachtas. An feachtas ‘ÉÉ’. Éist le hÉamon. Is fearr ann ná as é. An tAire, agus Con.
.
Tá Éamon cainteach feiceálach, mar a bhí Micheál D. agus Máire GQ. roimhe, agus níor chuala mé an oiread sin daoine ag gearán fúthu mar a bhíonn siad faoi Éamon Aireach. B’fhéidir nach raibh an oiread sin airgid acusan le caitheamh, nó le cur amú más fearr leat an leagan sin. Deacair a rá. Ní raibh mé sa Ghaeltacht an t-am sin, agus bhí mé iontach gnóthach ag streachailt le fear céile agus páistí. Níor thug mé mórán airde ar an rud nár bhain liom. Drochdhuine amach is amach. Mise, chan Con.
Creid é nó ná creid, bhí Charlie agus Bertie iad féin Aireach ar an nGaeltacht tráth freisin. Ní cuimhin liom mórán fúthu. Ní raibh an galf chúrsa thiar i gCeantar na nOileán an t-am sin, agus diabhal mórán tógálaithe a bhíodh thart ach an oiread. Is dócha nach raibh airgead ann, le fáil ná le tabhairt. Ní cuimhin liom. Ar aon nós, táim ag cur túis le feachtas. An feachtas ‘ÉÉ’. Éist le hÉamon. Is fearr ann ná as é. An tAire, agus Con.
.
Friday, May 8, 2009
Teanga Nua
Níl am agam le mé féin a choisreacan na laethanta seo, dá mbeadh fonn orm a leithéid a dhéanamh. Táim istigh sa teach nua chuile lá ag plé le fir oibre. Ach ní fair plé a bhíonn ann. Ní féidir iad a thrust.
Insíonn fir oibre bréaga. Sórt bréaga ar aon nós. Bréaga beaga bídeacha bána. Chan an pluiméir. Is leaid iontach é sin. Tagann sé nuair a iarrtar air a theacht, agus déanann sé a chuid oibre le díograis agus le dúthracht. Tá a fhios aige gur fearr sin a dhéanamh nó beidh raic ann. Tá an ceart aige. Mise a mháthair.
Ach na fir eile agus na bréaga beaga bídeacha sin, nach mbíonn bán ach dathúil go minic.”I’ll be there at 9 o’clock in the morning.”. Sin ceann dathúil. Ach, le bheith féaráilte, orm féin an locht. Níor iarr mé cén mhaidin a bhí i gceist. “I’ll be finished up by Thursday.” Sea. Dathanna an bhogha báistí ar an gceann sin.
Ní hionann seachtain i saol an fhir oibre agus an tseachtain i saol an ghnáthdhuine. Tá fad ar leith i gceann an fhir oibre. Tá sí ar a laghad dhá oiread níos faide. Ní thiteann Déardaoin an fhir oibre ar an lá céanna agus a thiteann Déardaoin an ghnáthdhuine. Nach ait sin.
Ach, táim ag teacht i dtaithí orthu. Táim ag foghlaim. Creidim go dtuigim anois iad. Tá teanga nua foghlamtha agam. Sea. Beidh 'Ceann Scríbe' réidh faoi mo choinne an tseachtain seo chugainn. Ceapaim.
.
Insíonn fir oibre bréaga. Sórt bréaga ar aon nós. Bréaga beaga bídeacha bána. Chan an pluiméir. Is leaid iontach é sin. Tagann sé nuair a iarrtar air a theacht, agus déanann sé a chuid oibre le díograis agus le dúthracht. Tá a fhios aige gur fearr sin a dhéanamh nó beidh raic ann. Tá an ceart aige. Mise a mháthair.
Ach na fir eile agus na bréaga beaga bídeacha sin, nach mbíonn bán ach dathúil go minic.”I’ll be there at 9 o’clock in the morning.”. Sin ceann dathúil. Ach, le bheith féaráilte, orm féin an locht. Níor iarr mé cén mhaidin a bhí i gceist. “I’ll be finished up by Thursday.” Sea. Dathanna an bhogha báistí ar an gceann sin.
Ní hionann seachtain i saol an fhir oibre agus an tseachtain i saol an ghnáthdhuine. Tá fad ar leith i gceann an fhir oibre. Tá sí ar a laghad dhá oiread níos faide. Ní thiteann Déardaoin an fhir oibre ar an lá céanna agus a thiteann Déardaoin an ghnáthdhuine. Nach ait sin.
Ach, táim ag teacht i dtaithí orthu. Táim ag foghlaim. Creidim go dtuigim anois iad. Tá teanga nua foghlamtha agam. Sea. Beidh 'Ceann Scríbe' réidh faoi mo choinne an tseachtain seo chugainn. Ceapaim.
.
Thursday, May 7, 2009
Buairt
Nuair a dhúisigh mé ar maidin, d’airigh mé iontach buartha agus bhí a fhios agam gur lá brónach a bheadh ann, ceann de na laethanta sin a bhíonn rud beag níos measa ná na cinn eile a bhíonn agam go rialta ó bhásaigh mo dheirfiúr, Ciara. Níl a fhios agam cén fáth a dtarlaíonn sé sin. An é go mbím ag brionglóidí fúithi i ngan fhios dom féin i rith na hoíche, agus go bhfuil a spiorad fós liom nuair a dhúisím? Níl a fhios agam.
Ar aon nós, nuair a thagann na laethanta sin sa mhullach orm, mar a tharla ar maidin, leanaim ar aghaidh leis an lá mar is iondúil, ach rud beag níos moille, b’fhéidir, mar is ualach trom iad na deora nuair nach scaoiltear iad. Déanaim cupán caife, léim mo ríomhphoist agus léim na blaganna éagsúla.
Ar maidin, bhí scéalta brónacha romham ar bhlag eoghanach.blogspot.com (Brón ar an Bhás, Ar an Ordóg) agus ar bhlag oileanach.blogspot.com (Go raibh tú sona anocht, a Jessica) agus tháinig na deora go tréan agus mé á léamh. Ní raibh an t-ualach chomh trom ina dhiaidh sin. Ní hionann an brón a airíonn muid uile, mar nach ionann an caillteanas ar ndóigh, ach is ionann fáth na ndeor – buairt.
Scríobhaim nuair a bhím brónach, agus mé ag iarraidh ciall a dhéanamh den bhuairt. Seo thíos dán a tháinig chugam an mhí seo caite, de thoradh na scríbhneoireachta sin, de thoradh na buartha.
Toradh
Leáfaidh na scamaill
Titfidh na deora
Rithfidh an sruth
Trí mo mhéara
Síos mo chorp
Trí chraiceann na talún
Síos sa gcré
Síolóidh siad
Fásfaidh siad
Sábhálfar iad
Agus slogfaidh duine éigin eile
An brón atá mo thachtadh
.
Ar aon nós, nuair a thagann na laethanta sin sa mhullach orm, mar a tharla ar maidin, leanaim ar aghaidh leis an lá mar is iondúil, ach rud beag níos moille, b’fhéidir, mar is ualach trom iad na deora nuair nach scaoiltear iad. Déanaim cupán caife, léim mo ríomhphoist agus léim na blaganna éagsúla.
Ar maidin, bhí scéalta brónacha romham ar bhlag eoghanach.blogspot.com (Brón ar an Bhás, Ar an Ordóg) agus ar bhlag oileanach.blogspot.com (Go raibh tú sona anocht, a Jessica) agus tháinig na deora go tréan agus mé á léamh. Ní raibh an t-ualach chomh trom ina dhiaidh sin. Ní hionann an brón a airíonn muid uile, mar nach ionann an caillteanas ar ndóigh, ach is ionann fáth na ndeor – buairt.
Scríobhaim nuair a bhím brónach, agus mé ag iarraidh ciall a dhéanamh den bhuairt. Seo thíos dán a tháinig chugam an mhí seo caite, de thoradh na scríbhneoireachta sin, de thoradh na buartha.
Toradh
Leáfaidh na scamaill
Titfidh na deora
Rithfidh an sruth
Trí mo mhéara
Síos mo chorp
Trí chraiceann na talún
Síos sa gcré
Síolóidh siad
Fásfaidh siad
Sábhálfar iad
Agus slogfaidh duine éigin eile
An brón atá mo thachtadh
.
Wednesday, May 6, 2009
Na Trí Theach
Tá na trí theach úd, na cinn atá faoi mo chúram, taobh lena chéile ar an mbóthar céanna. Ag uimhir a dó, tá an teach atá ar cíos fadtéarmach ag Mamó Chorcaí, agus bíonn sí ag teacht agus ag imeacht léi go minic i gcaitheamh na bliana. Tá sí as baile i láthair na huaire agus téim isteach ann chuile mhaidin le fuinneoga a oscailt agus mar sin de.
Ag uimhir a haon, tá teach mo mhic, an teach ina bhfuilimid ag fanacht i láthair na huaire, go dtí go mbeidh an teach nua atá taobh leis réidh faoinár gcoinne. Is sa teach seo, ag uimhir a haon, a thógamar na páistí, mé féin agus an Garraíodóir, agus is ann a rinneadh na cuimhní cinn sin a thabharfaimid linn isteach go dtí an teach nua. Roinnfidh mé ceann nó dhó de na cuimhní cinn sin libh amach anseo, a léitheoirí.
Ó tharla gur uimhir a haon a bhí riamh ar an teach seo ina bhfuilim ag scríobh ag an bpointe seo, agus ó tharla gur tógadh teach taobh leis atá anois ag bun an bhóthair, san áit a b’iondúil do theach le huimhir a haon mar ainm air a bheith, bhí orainn ainm a thabhairt don teach nua. Chaith mé go leor ama ag dul trí na hainmneacha uile a d’fhéadfadh duine a thabhairt do theach atá taobh na habhann, atá garr do dhroichead, le crainn timpeall air. I ndeireadh na dála, ní raibh ach ainm amháin a d’fheil don teach, agus d’aithin mé é chomh luath agus a bhuail sé cnag ar dhoras mo chroí.
I gceann coicíse, beidh mé féin agus an Garraíodóir ag bogadh. Tabharfaimid linn na cuimhní cinn as uimhir a haon agus tosóimid ar chuimhní cinn nua a chur leo istigh i gCeann Scríbe.
.
Ag uimhir a haon, tá teach mo mhic, an teach ina bhfuilimid ag fanacht i láthair na huaire, go dtí go mbeidh an teach nua atá taobh leis réidh faoinár gcoinne. Is sa teach seo, ag uimhir a haon, a thógamar na páistí, mé féin agus an Garraíodóir, agus is ann a rinneadh na cuimhní cinn sin a thabharfaimid linn isteach go dtí an teach nua. Roinnfidh mé ceann nó dhó de na cuimhní cinn sin libh amach anseo, a léitheoirí.
Ó tharla gur uimhir a haon a bhí riamh ar an teach seo ina bhfuilim ag scríobh ag an bpointe seo, agus ó tharla gur tógadh teach taobh leis atá anois ag bun an bhóthair, san áit a b’iondúil do theach le huimhir a haon mar ainm air a bheith, bhí orainn ainm a thabhairt don teach nua. Chaith mé go leor ama ag dul trí na hainmneacha uile a d’fhéadfadh duine a thabhairt do theach atá taobh na habhann, atá garr do dhroichead, le crainn timpeall air. I ndeireadh na dála, ní raibh ach ainm amháin a d’fheil don teach, agus d’aithin mé é chomh luath agus a bhuail sé cnag ar dhoras mo chroí.
I gceann coicíse, beidh mé féin agus an Garraíodóir ag bogadh. Tabharfaimid linn na cuimhní cinn as uimhir a haon agus tosóimid ar chuimhní cinn nua a chur leo istigh i gCeann Scríbe.
.
Tuesday, May 5, 2009
Cat Nap
Chuaigh mé a luí luath go maith anocht mar go raibh mé tuirseach tar éis an turais abhaile. Ní raibh ach leathuair de chodladh déanta agam nuair a dhúisigh mé de léim – léim Shióg an fhionnaidh dhuibh ar an leaba taobh liom ba chúis le mo dhúiseacht.
Cé go raibh fearadh na fáilte aige romham, agus agamsa roimhe, níl néal le feiceáil agam i spéir an chodlata ó shin mar go bhfuil mo chorp agus mo chloigeann den bharúil go bhfuil mo cat nap faighte agam agus gur leor sin. Nach tráthúil an nath cainte sin ‘cat nap’ nuair atá leithéidí Sióg sa teach!
.
Cé go raibh fearadh na fáilte aige romham, agus agamsa roimhe, níl néal le feiceáil agam i spéir an chodlata ó shin mar go bhfuil mo chorp agus mo chloigeann den bharúil go bhfuil mo cat nap faighte agam agus gur leor sin. Nach tráthúil an nath cainte sin ‘cat nap’ nuair atá leithéidí Sióg sa teach!
.
Monday, May 4, 2009
Mo Cheantar Féin
Ní minic a bhíonn deis agam am a chaitheamh i gcomhluadar mo dhream féin, agus déanaim chuile iarracht m'aghaidh a thabhairt ar Chonamara, go háirithe ar Cheantar na nOileán, chomh minic agus is féidir liom. Bhain mé an-sult as an deireadh seachtaine. Ar an Domhnach seo, bhí Comórtas Peile na Gaeltachta ar siúl thiar ar Pháirc an Mháimín, d’oscail ionad nua pobail taobh leis an séipéal i Leitir Móir, agus bhí a Chéad Chomaoineach á ceiliúradh ag mo chol cúigear agus a chomhghleacaithe sa séipéal céanna ní ba luaithe sa lá.
Bhí mé féin agus an Garraíodóir ag tiomáint linn ó ócáid amháin go hócáid eile i rith an lae. Bhí mé féin ag déanamh iontais faoi líon na gcarranna a bhí ar an mbóthar, rud ab annamh i m’óige.
“Look at all the new houses.” a dúirt an Garraíodóir, agus muid ar ár mbealach siar go Leitir Móir.
“It’s so great to see them.” a dúirt mé féin.
“I suppose it shows that people have more money now.” arsa an Garraíodóir.
“No, it shows that locals are being allowed to build now.” a dúirt mé féin.
Tá bean ar m’aithne, ar baintreach í. Bhí cónaí uirthi thar lear, cúig bhliana déag ó shin, nuair a bhásaigh a fear céile ann, gan fiú dhá scór de bhlianta caite aige ina bheatha. Sular bhásaigh sé, bhí sé i gceist acu bogadh abhaile go Ceantar na nOileán ach, faraor, ní hé a bhí in ann dóibh. Tar éis a bháis, chuir sí é anseo agus chinn sí a theacht abhaile, agus a páistí óga a thógáil ina ceantar dúchais, áit a raibh suíomh feiliúnach le fáil aici.
Chuir sí a hiarratas pleanála ar aghaidh, agus ní thuigfidh mé go brách na breithe an cinneadh a thug na húdaráis sa rannóg pleanála di. Cuireadh an oiread sin coinníollacha dochreidte díchéillí leis an gceadúnas nach raibh sí in ann iad a chomhlíonadh, agus ní raibh an dara rogha ag an mbean chroíbhriste seo ach fanacht thar lear. Cé go raibh a fear curtha anseo, cé gur de bhunadh na háite í, cé go raibh Gaeilge ar a toil aici, cé gur san áit seo ba mhian léi a páistí a thógáil, ní fhéadfadh sí. Tá an suíomh ann fós. Níl sise.
An rud a chuir déistin orm an t-am sin, agus a chuireann dhá oiread déistine orm inniu, ná go raibh sé de shaorchead ag na bainc, dá mba rud é nach n-éireodh le duine áitiúil a mhorgáiste a íoc ar theach, an teach sin a athshealbhú agus é a dhíol le duine ar bith ar mhian leo, fiú mura raibh Gaeilge, gaol ná gairm ag an duine sin a chuideodh leis an áit, beag ná mór.
Agus níl athrú ar an scéal sin fós, an bhfuil? Sé an gnáthdhuine a íocann as caiteachas agus breitheanna dochreidte díchéillí na mbanc agus na n-údarás. Feictear dom gur féidir leo a rogha rud a dhéanamh, agus neamhaird a thabhairt ar choinníollacha agus ar thorthaí a gcinnidh, gan phionós. Ní haon ionadh go bhfuil an tír ina praiseach. Ní haon ionadh go mbíonn déistin orainn ó am go chéile. Ormsa, ar aon nós.
An méid sin curtha díom agam anois, caithfidh mé a rá nach bhfhaca mise ach fás, forbairt agus fuinneamh thiar ann an deireadh seachtaine seo. Tá an Ghaeltacht as ar eascair mé féin, mo cheantar féin, beo beathach, in ainneoin na n-údarás. Nár laga Ollmháthair na Cruinne spiorad na ndaoine ann.
.
Bhí mé féin agus an Garraíodóir ag tiomáint linn ó ócáid amháin go hócáid eile i rith an lae. Bhí mé féin ag déanamh iontais faoi líon na gcarranna a bhí ar an mbóthar, rud ab annamh i m’óige.
“Look at all the new houses.” a dúirt an Garraíodóir, agus muid ar ár mbealach siar go Leitir Móir.
“It’s so great to see them.” a dúirt mé féin.
“I suppose it shows that people have more money now.” arsa an Garraíodóir.
“No, it shows that locals are being allowed to build now.” a dúirt mé féin.
Tá bean ar m’aithne, ar baintreach í. Bhí cónaí uirthi thar lear, cúig bhliana déag ó shin, nuair a bhásaigh a fear céile ann, gan fiú dhá scór de bhlianta caite aige ina bheatha. Sular bhásaigh sé, bhí sé i gceist acu bogadh abhaile go Ceantar na nOileán ach, faraor, ní hé a bhí in ann dóibh. Tar éis a bháis, chuir sí é anseo agus chinn sí a theacht abhaile, agus a páistí óga a thógáil ina ceantar dúchais, áit a raibh suíomh feiliúnach le fáil aici.
Chuir sí a hiarratas pleanála ar aghaidh, agus ní thuigfidh mé go brách na breithe an cinneadh a thug na húdaráis sa rannóg pleanála di. Cuireadh an oiread sin coinníollacha dochreidte díchéillí leis an gceadúnas nach raibh sí in ann iad a chomhlíonadh, agus ní raibh an dara rogha ag an mbean chroíbhriste seo ach fanacht thar lear. Cé go raibh a fear curtha anseo, cé gur de bhunadh na háite í, cé go raibh Gaeilge ar a toil aici, cé gur san áit seo ba mhian léi a páistí a thógáil, ní fhéadfadh sí. Tá an suíomh ann fós. Níl sise.
An rud a chuir déistin orm an t-am sin, agus a chuireann dhá oiread déistine orm inniu, ná go raibh sé de shaorchead ag na bainc, dá mba rud é nach n-éireodh le duine áitiúil a mhorgáiste a íoc ar theach, an teach sin a athshealbhú agus é a dhíol le duine ar bith ar mhian leo, fiú mura raibh Gaeilge, gaol ná gairm ag an duine sin a chuideodh leis an áit, beag ná mór.
Agus níl athrú ar an scéal sin fós, an bhfuil? Sé an gnáthdhuine a íocann as caiteachas agus breitheanna dochreidte díchéillí na mbanc agus na n-údarás. Feictear dom gur féidir leo a rogha rud a dhéanamh, agus neamhaird a thabhairt ar choinníollacha agus ar thorthaí a gcinnidh, gan phionós. Ní haon ionadh go bhfuil an tír ina praiseach. Ní haon ionadh go mbíonn déistin orainn ó am go chéile. Ormsa, ar aon nós.
An méid sin curtha díom agam anois, caithfidh mé a rá nach bhfhaca mise ach fás, forbairt agus fuinneamh thiar ann an deireadh seachtaine seo. Tá an Ghaeltacht as ar eascair mé féin, mo cheantar féin, beo beathach, in ainneoin na n-údarás. Nár laga Ollmháthair na Cruinne spiorad na ndaoine ann.
.
Sunday, May 3, 2009
Pléaráca i gConamara
Dhá lá áille grianmhara a chaitheamar i gCathair na Gaillimhe ar an gCéadaoin agus ar an Déardaoin. Faraor, ní hionann an aimsir a bhí romhainn i gCeantar na nOileán ar an Aoine, ná go dtí seo. Is cuma. Tá mé fós in ann na sléibhte agus an fharraige a fheiceáil.
Nuair a dhúisigh mé ar maidin inniu, bhí an ghrian ag spraoi istigh sa seomra leapa agus bhí orm éirí mar gheall ar an gcallán uaithi. Tá an teach soghluaiste anseo sách beag ach faoin am a shroich mé an chistin, ní raibh tásc ná tuairisc ar an ngrian. Tá sí ag teacht agus ag imeacht ó shin, ag damhsa ar bharr na sléibhte agus ag troid le tonnta na farraige. Beidh an bua ag na tonnta inniu, ceapaim, mar go bhfuil an ghaoth ag taobhú leo.
Nach iontach an pléaráca atá ar bun ag Ollmháthair na Cruinne inniu, agus nach aoibhinn liom go bhfuilim sa lucht féachana anseo i gConamara.
.
Nuair a dhúisigh mé ar maidin inniu, bhí an ghrian ag spraoi istigh sa seomra leapa agus bhí orm éirí mar gheall ar an gcallán uaithi. Tá an teach soghluaiste anseo sách beag ach faoin am a shroich mé an chistin, ní raibh tásc ná tuairisc ar an ngrian. Tá sí ag teacht agus ag imeacht ó shin, ag damhsa ar bharr na sléibhte agus ag troid le tonnta na farraige. Beidh an bua ag na tonnta inniu, ceapaim, mar go bhfuil an ghaoth ag taobhú leo.
Nach iontach an pléaráca atá ar bun ag Ollmháthair na Cruinne inniu, agus nach aoibhinn liom go bhfuilim sa lucht féachana anseo i gConamara.
.
Me-thuiscint
Focal nuachumtha ansin thuas duitse uaimse, a léitheoir. Sin an focal atá cumtha agam don sórt tuisceana a bhainim féin as rialacha na gramadaí. Tá sé fós le faomhadh ag an gCoiste Téarmaíochta, ach iad a chur ar an eolas faoi. B’fhéidir gurbh fhearr é a choinneáil eadrainn féin, a léitheoirí. Tá a dhóthain le déanamh ag an gCoiste bocht, nach dtagann le chéile ach uair sa mhí, ceapaim, le fadhbanna uile na téarmaíochta Gaeilge a réiteach. Níor mhaith liom m’fhocal nuachumtha a chur faoina bhráid ar fhaitíos an t-ualach sin a mhéadú.
Tá cuid de rialacha na gramadaí Gaeilge casta agus amscaí mar is eol daoibh, a léitheoirí, agus bím ag streachailt leo go minic…go hiondúil…go deimhin. Ar ndóigh, b’fhéidir gur míthuiscint iomlán atá sa Me-thuiscint, ach is liomsa an tuiscint mar sin féin, bíodh sí ceart nó mícheart.
Cuirim na Me-thuiscintí sin uile isteach i sórt leabhair atá curtha le chéile agam dom féin, dár dteideal ‘Me-thuiscint’.© MiseÁine atá ann. Tá sé anseo le mo thaobh, leathanaigh agus nótaí greamaithe le chéile mar a bheadh stoirm ann, le go mbeidh mé in ann a theacht ar fhreagra go gasta, seachas a bheith ag crúbaireacht trí na leabhair ghramadaí uile atá timpeall orm ar an mbord, agus ar dheasc an ríomhaire, an t-am ar fad…i gcónaí…go síoraí.
Roinnfidh mé Me-thuiscint nó dhó leat ó am go chéile, a léitheoir, nó, ar a laghad, roinnfidh mé na foinsí leat. © ag na húdair sin. Mura mian leat iad, tá an clásal rogha an diúltaithe fós ar fáil duit sa bhosca sin, thuas sa chúinne ansin.
Anois, nach mé atá bronntach!
Tá cuid de rialacha na gramadaí Gaeilge casta agus amscaí mar is eol daoibh, a léitheoirí, agus bím ag streachailt leo go minic…go hiondúil…go deimhin. Ar ndóigh, b’fhéidir gur míthuiscint iomlán atá sa Me-thuiscint, ach is liomsa an tuiscint mar sin féin, bíodh sí ceart nó mícheart.
Cuirim na Me-thuiscintí sin uile isteach i sórt leabhair atá curtha le chéile agam dom féin, dár dteideal ‘Me-thuiscint’.© MiseÁine atá ann. Tá sé anseo le mo thaobh, leathanaigh agus nótaí greamaithe le chéile mar a bheadh stoirm ann, le go mbeidh mé in ann a theacht ar fhreagra go gasta, seachas a bheith ag crúbaireacht trí na leabhair ghramadaí uile atá timpeall orm ar an mbord, agus ar dheasc an ríomhaire, an t-am ar fad…i gcónaí…go síoraí.
Roinnfidh mé Me-thuiscint nó dhó leat ó am go chéile, a léitheoir, nó, ar a laghad, roinnfidh mé na foinsí leat. © ag na húdair sin. Mura mian leat iad, tá an clásal rogha an diúltaithe fós ar fáil duit sa bhosca sin, thuas sa chúinne ansin.
Anois, nach mé atá bronntach!
Saturday, May 2, 2009
Slí na Gaeilge
Athraím focal nó dhó anseo agus ansiúd ar an mblag ó am go chéile, focail as ábhar a scríobh mé ní ba luaithe. Ní hé go bhfuilim ag athrú an ábhair, ach go bhfuilim ag ceartú botúin nó dhó nár thug mé faoi deara roimhe agus mé ag scríobh liom. Ní hé sin le rá, ach an oiread, go bhfuil chuile bhotún ar an mblag ceartaithe agam. Mar a dúirt mé, is foghlaimeoir mise, agus táim ag foghlaim i gcónaí. Ach tá cuidiú agam.
Bíonn an Dómhnallach agus Bean an tSléibhe ag léamh an bhlag seo go rialta. Is Connachtach duine acu, agus is Ultach an duine eile. Tá súil ghéar ar an mbeirt acu.. Péire an duine. Thug siad na súile sin agus an Ghaeilge leo ón gcliabhán. Ní raibh an t-ádh sin ormsa, faraor, cé go bhfuil súile ón gcliabhán agus Gaeilge ón nGaeltacht agam. Tá an bheirt sin iontach fial agus roinneann siad a mbuanna liomsa, bean an Bhéarla, foghlaimeoir na Gaeilge. Dá thoradh sin, bíonn athrú nó dhó le déanamh ag an scríbhneoir seo tar éis thuras na súl géar. Is maith ann iad. Na ceartúcháin agus na mná.
Bhí ábhar spéisiúil á phlé ag an bhfeirmeoir atá i mbun curaíochta i ngarraíjohnnymhorgan le déanaí, úsáid na n-aimsirí agus an dóigh a láimhseáiltear iad i mBéarla; na do be do be do’s srl. Chuir an díospóireacht sin mná na súl géar i gcuimhne dom. Bíonn an choimhlint idir úsáid na cainte dúchais agus úsáid an chaighdeáin oifigiúil faoi chaibidil againn go minic. Táimse ag treabhadh liom i gCuibhreann an Chaighdeáin Oifigiúil, tá cosa an Dómhnallaigh fréamhaithe i gcré thorthúil an Ghoirt Dúchais, agus bíonn Bean an tSléibhe ar an gclaí eadrainn,le bróga leathair an chainteora dúchais uirthi agus i ag caint go nádúrtha, ach sála arda an scríbhneora oifigiúil uirthi agus í ag baint torthaí in achadh na n-údarás oifigiúil.
Bíonn mé féin ag dul thart agus bróg leathair ar chois amháin, bróg na sál ard ar an gcois eile. Samhlaigh, a léitheoir, an fhadhb sin. Tá Slí na Gaeilge casta agus teastaíonn bróga compordacha uaim. Ach cá bhfuil na bróga compordacha sin le fáil? Tá neart siopaí bróg amuigh ansin, agus leabhair go leor á ndíol iontu. Sin fadhb eile. Ní hé an scéal céanna a bhíonn iontu.
Bronntanas saoil a thug mo mháthair dom ná an chomhairle seo “Don’t keep looking at the problem, look for the solution!”. Agus creidim go bhfuil cumadóirí/réiteoirí an chaighdeáin oifigiúil ag déanamh chuile iarracht a theacht ar réiteach fhadhb na mbróg míchothrom d’fhoghlaimeoirí na teanga. Go mall, feictear dom, ach go cinnte tá súil agam.
Tá nádúrthacht cainte sna canúintí éagsúla Gaeilge, agus tá sí difriúil i ngach canúint, ag brath ar an taobh sin tíre ina bhfuil an teanga á labhairt. Is ionann don Bhéarla. Le bheith féaráilte, teastaíonn caighdeán ón bhfoghlaimeoir Gaeilge, mar aon leis an bhfoghlaimeoir Béarla, nach dteastaíonn? Tá a leithéid de chaighdeán le fáil ag na Béarlóirí agus réiteach réasúnta simplí faighte ag na húdaráis chuí ar na fadhbanna/bealaí ársa canúna agus scríofa Béarla, feictear dom.
Níor chuir an réiteach sin isteach ná amach ar an gcainteoir dúchais Béarla. Tá na ‘do be do be do’anna, na ‘I done this’ agus na ‘I seen that’ chomh coitianta sa Bhéarla agus atá an ‘ag déanamh é’ a chloisim go mion minic sa Ghaeilge anois. Agus bíodh acu! Tá an ceart sin ag an gcainteoir agus ag an scríbhneoir nach miste leo, nó nach mian leo, an caighdeán. An bhfuil sé de cheart acu an caighdeán a sheachaint agus é in úsáid acu go gairmiúil? Ní dóigh liom é. Ach sin mo thuairim.
An méid sin ráite, tá sé de cheart agamsa, mar fhoghlaimeoir, agus ag gach uile fhoghlaimeoir eile, caighdeán coitianta cothrom ciallmhar soiléir a bheith ar fáil dúinn le go mbeimid in ann a theacht ar na bróga compordacha sin, sa chaoi go mbeimid in ann Slí na Gaeilge a shiúl gan stró. Anois, a réiteoirí. Le bhur dtoil. In aon leabhar amháin. Mura miste libh.
.
Bíonn an Dómhnallach agus Bean an tSléibhe ag léamh an bhlag seo go rialta. Is Connachtach duine acu, agus is Ultach an duine eile. Tá súil ghéar ar an mbeirt acu.. Péire an duine. Thug siad na súile sin agus an Ghaeilge leo ón gcliabhán. Ní raibh an t-ádh sin ormsa, faraor, cé go bhfuil súile ón gcliabhán agus Gaeilge ón nGaeltacht agam. Tá an bheirt sin iontach fial agus roinneann siad a mbuanna liomsa, bean an Bhéarla, foghlaimeoir na Gaeilge. Dá thoradh sin, bíonn athrú nó dhó le déanamh ag an scríbhneoir seo tar éis thuras na súl géar. Is maith ann iad. Na ceartúcháin agus na mná.
Bhí ábhar spéisiúil á phlé ag an bhfeirmeoir atá i mbun curaíochta i ngarraíjohnnymhorgan le déanaí, úsáid na n-aimsirí agus an dóigh a láimhseáiltear iad i mBéarla; na do be do be do’s srl. Chuir an díospóireacht sin mná na súl géar i gcuimhne dom. Bíonn an choimhlint idir úsáid na cainte dúchais agus úsáid an chaighdeáin oifigiúil faoi chaibidil againn go minic. Táimse ag treabhadh liom i gCuibhreann an Chaighdeáin Oifigiúil, tá cosa an Dómhnallaigh fréamhaithe i gcré thorthúil an Ghoirt Dúchais, agus bíonn Bean an tSléibhe ar an gclaí eadrainn,le bróga leathair an chainteora dúchais uirthi agus i ag caint go nádúrtha, ach sála arda an scríbhneora oifigiúil uirthi agus í ag baint torthaí in achadh na n-údarás oifigiúil.
Bíonn mé féin ag dul thart agus bróg leathair ar chois amháin, bróg na sál ard ar an gcois eile. Samhlaigh, a léitheoir, an fhadhb sin. Tá Slí na Gaeilge casta agus teastaíonn bróga compordacha uaim. Ach cá bhfuil na bróga compordacha sin le fáil? Tá neart siopaí bróg amuigh ansin, agus leabhair go leor á ndíol iontu. Sin fadhb eile. Ní hé an scéal céanna a bhíonn iontu.
Bronntanas saoil a thug mo mháthair dom ná an chomhairle seo “Don’t keep looking at the problem, look for the solution!”. Agus creidim go bhfuil cumadóirí/réiteoirí an chaighdeáin oifigiúil ag déanamh chuile iarracht a theacht ar réiteach fhadhb na mbróg míchothrom d’fhoghlaimeoirí na teanga. Go mall, feictear dom, ach go cinnte tá súil agam.
Tá nádúrthacht cainte sna canúintí éagsúla Gaeilge, agus tá sí difriúil i ngach canúint, ag brath ar an taobh sin tíre ina bhfuil an teanga á labhairt. Is ionann don Bhéarla. Le bheith féaráilte, teastaíonn caighdeán ón bhfoghlaimeoir Gaeilge, mar aon leis an bhfoghlaimeoir Béarla, nach dteastaíonn? Tá a leithéid de chaighdeán le fáil ag na Béarlóirí agus réiteach réasúnta simplí faighte ag na húdaráis chuí ar na fadhbanna/bealaí ársa canúna agus scríofa Béarla, feictear dom.
Níor chuir an réiteach sin isteach ná amach ar an gcainteoir dúchais Béarla. Tá na ‘do be do be do’anna, na ‘I done this’ agus na ‘I seen that’ chomh coitianta sa Bhéarla agus atá an ‘ag déanamh é’ a chloisim go mion minic sa Ghaeilge anois. Agus bíodh acu! Tá an ceart sin ag an gcainteoir agus ag an scríbhneoir nach miste leo, nó nach mian leo, an caighdeán. An bhfuil sé de cheart acu an caighdeán a sheachaint agus é in úsáid acu go gairmiúil? Ní dóigh liom é. Ach sin mo thuairim.
An méid sin ráite, tá sé de cheart agamsa, mar fhoghlaimeoir, agus ag gach uile fhoghlaimeoir eile, caighdeán coitianta cothrom ciallmhar soiléir a bheith ar fáil dúinn le go mbeimid in ann a theacht ar na bróga compordacha sin, sa chaoi go mbeimid in ann Slí na Gaeilge a shiúl gan stró. Anois, a réiteoirí. Le bhur dtoil. In aon leabhar amháin. Mura miste libh.
.
Subscribe to:
Posts (Atom)
Posts
