Giota Craic?

Ó am go chéile, cloisim/léim/feicim stuif a chuireann iontas orm.

Ní hé go mbíonn ionadh orm go ndéantar an stuif sin, mar is beag rud a chuireann iontas orm na laethanta seo, ach bíonn deacracht agam meon an té a dhéanann cuid de na rudaí a dhéantar a thuiscint.

Luaigh Néidí scéal sin an valbaí cheana, mar shampla, agus chonaiceamar céard a rinne an bhean seo leis an gcat, agus cén chaoi ar chaith na daoine seo leis an bhfia. Is léir gur bhain na daoine sin sásamh de shaghas éigin as an rud a rinne siad. Ní thuigim a meon. Sin mise.

Inné, chuala mé Ryan Tubridy ag léamh, ar a chlár, píosa as páipéar nuachtáin, mír a bhain le ‘ugly' daoine ón tír seo, daoine cáiliúla, is dóigh liom. Ní raibh mé in ann theacht ar an mír ar an idirlíon, ach dar le Ryan, bhí an píosa sa ‘Sun’, más buan mo chuimhne.

Sórt baraiméadair a bhí cumtha/faighte ag an iriseoir, agus bhí aghaidheanna daoine ar leith ón tír seo curtha ar an mbaraiméadar, marcanna faighte acu, ag brath ar 'ugly or not' iad, mar a déarfá.

Bhí Rosanna Davidson agus Gráinne Seoige, mar shampla, ag leibhéal amháin den bharaiméadar, agus daoine fearacht Ryan é féin, agus Brian Cowen ag leibhéal eile, leibhéal a bhí ar an taobh eile den scála, an dtuigeann sibh. Samhlaígí féin cá raibh siad, a léitheoirí, ach ní dóigh liom go dtaitneodh na torthaí le, abair, le páistí na bhfear sin.

An smaoineamh a rith liom féin maidin inné, an bhfuil daoine chomh neamh-mhothálach sin sa lá atá inniu ann, nach dtuigeann siad gur féidir leo daoine, agus ainmhithe, a ghoineadh lena ngníomhaíocht mhístaidéarach mhístuama? Nó, an é gur cuma leo?
.

Anita

Má tá cúig nóiméad le spáráil agat, a léitheoir, go háirithe más rud go gceapann tú go bhfuil fadhbanna ollmhóra agat féin inniu, b’fhiú duit dul chuig suíomh Joe Duffy ar RTÉ anseo.

Téigh go dtí ‘Listen to the latest Liveline Podcasts’, agus ansin téigh chuig an gceann ‘Liveline Podcast - describing life with Cystic Fibrosis’, áit ina gcloisfidh tú an ríomhphost a scríobh Anita chuig Joe, ríomhphost ina bhfuil sí ag ‘describing her life as a 23 year old struggling with CF’.

Níl ann ach cúig nóiméad, a léitheoir. Éist leis go gcloise tú an chaoi a gcaitheann Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte le daoine le fiobróis chisteach sa tír seo, agus éist, go háirithe, le céard a tharla nuair a bhásaigh an bhean a bhí sa leaba taobh le leaba Anita san ospidéal.

Baineadh an anáil díom féin nuair a chuala mé a scéal.
.

Suddhapata Éireannach?

Scéilín suimiúil eile ag Dennis s’againne anseo, é ag insint dúinn faoi Suddhapata, fear níocháin ‘a rinne dochar dá chuid comharsana agus nach raibh asal aige a thuilleadh leis an níochán a iompar.’

‘Agus an Suddhapata Éireannach?’, a d’fhiafraigh Dennis ina thrácht.

‘Na baincéirí…’, a scríobh Aonghus s’againne, mar fhreagra ann.

Tá na páipéir ag grágaíl ar maidin sa tír seo, a léitheoirí, agus is léir uatha uilig cé hiad 'Siúdnachpeataí na nÉireannach' iad.
.

Elaine Barrett

‘a meangadh gáire agus a súile móra gorma’ an chuimhne is mó atá ag Eileen Barrett ar Elaine, a hiníon álainn a bhásaigh, gan í ach cúig bliana d’aois ag an am.

Bhí fanacht seacht mbliana ar Eileen agus Frank, tuismitheoirí Elaine, sular éirigh leo theacht ar an bhfírinne ó na húdaráis éagsúla, an fhírinne uafásach sin go bhfuair Elaine nimhiú maignéisiam ó shreabhán infhéitheach le táirge lochtach ann.

Bhí Eileen, máthair Elaine, ag labhairt le Eibhlín Ní Chonghaile, ar chlár Iris Aniar ar maidin, agus is truamhéalach amach is amach an scéal a d’inis sí dúinn.

Faraor, ach ‘is é Adhmaidin an t-aon chlár a mbeidh podchraoladh ar fáil dhó…’, a deirtear linn, agus, dá bhrí sin, níl a fhios agam cén deis a bheas agaibh clár iontach Iris Aniar an lae inniu a chloisteáil arís.

An méid sin ráite, tá súil agam go mbeidh sé, ar a laghad, ar leathanach na ‘Cláracha Speisialta’ acu, gan mhoill. B’fhiú é a chloisteáil, i gcuimhne ar Elaine aoibhinn, cailín beag ag a raibh meangadh gáire álainn agus súile móra gorma.
.

Scéal Fada an Anró

Tharla sé go raibh mise, faraor géar, i ngéibheann sa tranglam tráchta sin a tharla i nDoire inné.

Bhí beirt phinsinéirí as Meiriceá sa charr liom, an triúr againn ar ár mbealach go dtí an Ulster American Folk Park, áit a raibh súil acu, agus agam, an lá a chaitheamh ag ‘immerse’áil muid féin ‘in the story of Irish Immigration’.

Ar ndóigh, níor éirigh linn é sin a dhéanamh, mar go bhfuiltear ann, fós, a cheapann go gcuideoidh an gaireas bréige sin ‘story’ de shaghas eile, seans, a scaipeadh ar fud an domhain.

Ar éirigh leo aon sprioc a bhaint?

Bhuel, ar lá álainn gréine, Doire beo beathach le turasóirí, agus le muintir na háite, ag baint suilt as an lá, d’éirigh leo muidne, agus go leor leor eile, feictear dom, a choinneáil i ngéibheann inár gcarranna, srón muice le tóin muice, ar feadh uair go leith, an t-achar ama a chaitheamar ag dul ón gCraigavon Bridge ar ais go Ceann an Droichid, amach as an gContae, turas a ghlacfadh deich nóiméad, nó mar sin, go hiondúil.

Ar éirigh linn aon immerse’áil eile a dhéanamh?

D’éirigh. Chuamar go dtí an Lifford Courthouse, áit ar chaitheamar tráthnóna taitneamhach, ach sin scéal le haghaidh blag eile.

As sin, thug mé liom iad go dtí An Ómaigh, agus chonaiceamar an áit inar tharla an tubaiste mhillteanach eile seo.
.

Gan Aird Gan Aire

Ó tharla mé as baile le seachtain anuas, níor éirigh liom freastal ar fheis cheoil Bhun Cranncha, ach tá súil agam go raibh time breá acu siúd a d’fhreastail uirthi.

Mar is eol daoibh, bhí Inis Eoghain faoi bhrón millteanach le déanaí. Níl a fhios agam ar chuidigh an fheis cheoil le hardú meanman de shaghas a thabhairt do phobail na háite ach, cibé scéal é, bhí trácht go leor timpeall an bhaile, dar le fear an tí seo.

Tharla sé go raibh an fear céanna i dtranglam tráchta i mBun Cranncha an tseachtain seo, ceann de laethanta na féile. Sa lána taobh leis, bhí carr le cúigear leaids óga ann. Ní raibh crios sábhála ar an oiread is duine amháin acu.

‘Tell me, lads…’ arsa an Garraíodóir leo, ‘...why aren’t any of you wearing a seat belt?’

Tháinig freagra ó dhuine acu, rud éigin fearacht ‘what’s it to you’, abair, agus thiomáin siad leo.

Mar a tharla sé, bhí an Garraíodóir i gcarrchlós ní ba dhéanaí sa lá, agus chonaic sé ceathrar den chúigear i gcarr eile. Bhí crios sábhála ar an tiománaí an geábh seo, cé nach raibh ar an triúr eile.

‘I took your advice.’ a scairt an tiománaí ar an nGarraíodóir.

‘Good man…’ arsa an Garraíodóir, ‘…and what about the rest of you?’ a d’fhiafraigh sé den triúr eile, é ag meabhrú dóibh gur bhásaigh seachtar ógánach le déanaí i ndrochthimpiste.

‘The way I see it…’ a d’fhreagair duine de na hógánaigh, ‘…they’re up there, and we’re down here, so who’s better off?’

Sea, a léitheoirí. GAGA.
.

Fulaingt

Tá an fón ag dul ó mhaidin, daoine muinteartha linn ag glaoch orainn, ar fhaitíos gur linne duine acu siúd a maraíodh sa timpiste uafásach sin a tharla in Inis Eoghain aréir.

Ní linn, ach tá an baile seo, agus an inis iomlán, faoi bhrón – ochtar caillte, seachtar acu siúd in aon charr amháin, leaids óga; agus fear amháin meánaosta sa charr eile, é ar a bhealach abhaile ón mbiongó, deirtear.

Go sábháiltear sinn, a léitheoirí, ach an mbeidh deireadh go brách leis an scrios seo ar ár mbóithre!

Tá aithreacha, máithreacha, deirfiúracha, deartháireacha, mamónna, deaideonna, col ceathracha, páirtithe - teaghlaigh le croíthe briste ar fud na háite ar maidin. Is leosan atá mo thrua.

Arís eile, tá fulaingt mhillteanach in Inis Eoghain. Go sábhála Cé sinn...
.

Scoilt Uirbeach/Tuaithe?

Thar na blianta, agus ó am go chéile, cloisim clamhsán faoin rud atá in ainm is a bheith frith-thuaithe, agus nílim iomlán cinnte nach seangheanmchnó a leithéid sa lá atá inniu ann. Cheapfá.

Chualamar na focail ‘urban/rural’ in úsáid faoin scoilt sin i bhFine Gael. Seans gur chuidigh bladhradh ‘Up Mayo’ Joe Mellett le bladhm a chur le tine na hargóinte sin. Mar sin féin, táthar ann a chreideann go bhfuil an scoilt ann, taobh istigh agus taobh amuigh de na páirtithe éagsúla.

Tá an Bille Um Fhiadhúlra (Leasú) 2010 go mór sa nuacht i láthair na huaire. Tá díospóireacht sa Dáil ar an ábhar le léamh anseo, agus is fiú é a léamh, le meon na bpáirtithe éagsúla ar an mbille a thuiscint. Ceapaim.

An rud a rith liom féin, agus mé á léamh, go bhfuil fianaise ann a thacódh leis an smaoineamh go bhfuil scoilt uirbeach/tuaithe ann, shílfeá:

Shane McEntee (Fine Gael) ‘It is an attack on people in County Meath’

John Gormley (Comhaontas Glas): ‘I have stated on a number of occasions that the passage of this legislation will not have an impact on other country practices such as fox-hunting, hare-hunting, hare coursing and deer stalking.’

Phil Hogan (Fine Gael): ‘Fine Gael believes the hunt plays an important cultural and economic role in rural Ireland, something I would not expect the Green Party to appreciate or understand…Six Members out of a total of 166 have decided that 154 years of countryside tradition in terms of the Ward Union Hunt should be put aside.’

Joanna Tuffy (Lucht Oibre): ‘The Minister has done what no one else has managed by creating a divide between rural and urban communities. People in rural communities feel under threat from this legislation and are concerned it is the thin end of the wedge.’

John Gormley arís: ‘It appears that for the Labour Party Members, no principle is too cherished to be abandoned if they believe there are votes in it for them.’

Is dóigh liom féin, bíodh mé ceart nó mícheart, gur sa ráiteas deireanach sin ó John Gormley atá an fhírinne, d’fhormhór. Nuair a bhíonn polaiteoirí ag achrann is ag bruíon, is cuma cén páirtí ar leis iad, is cuma cén t-ábhar a bhíonn faoi chaibidil acu, is iad na vótaí a bhíonn dá stiúradh.

Idir an dá linn, tá ainmhithe, agus daoine, ag fulaingt.
.

Muirtheiripe

Tá comhlacht Kevin Costner, Ocean Therapy Solutions, ag obair ar fhorbairt teicneolaíochta le cúig bliana déag anuas, é mar aidhm ag an gcomhlacht theacht ar inneall a bheadh in ann ola agus uisce a scaradh óna chéile, rud, a deirtear, atá an V20 in ann a dhéanamh.

Tá dhá cheann déag is fiche de na hinnill seo díolta ag comhlacht Chostner le BP anois, agus tá súil agam go n-éireoidh leo, agus go dtiocfaidh siad ar réiteach na faidhbe uafásaí seo.

Más fíor an méid a dúirt Costner, go raibh sé ‘trying to employ the technology designed by his company for the past 17 years, but said he had been blocked by red tape.’, nach mór an feall ar an gcomhshaol an rómhaorlathas.

Cibé an bhfillfidh an feall ar an bhfeallaire sa chás seo, tá damáiste nach beag déanta acu, faraor.
.

Teorainneacha Saoirse

Bhí mé ag éisteacht le Ryan Tubridy ar maidin, é i gcomhrá le Diarmaid Ferriter faoin gclár nua The Limits of Liberty.

‘The Limits of Liberty is the story of Irish Independence. How governments of the early decades of independence were preoccupied with one overriding issue, power … This is the first television history of Ireland since the early 1980s and sets out to re-examine the received opinion of the foundation of the State.’

Beidh an chéad sraith den chlár ag tosú anocht, ar RTÉ 1, ag 9.30 i.n., agus is dóigh liom gurbh fhiú súil a chaitheamh air le tuiscint de shaghas a fháil, b’fhéidir, ar nithe sin na staire a mhúnlaigh tubaistí thodhchaí na tíre seo. Seans gurb é an focal sin ‘power’ an focal cuí san ráiteas thuas.

Tá scéal amháin go mór sna meáin le lá nó dhó. Táim ag éisteacht le, agus ag léamh faoi, na tuairimí éagsúla, lucht an lochta ón dá thaobh ag labhairt agus ag scríobh, formhór na ndaoine ag iarraidh ciall a dhéanamh den tubaiste uafásach seo, mé féin san áireamh.

Tá eagraíochtaí ann, agus tá súil agam go n-éireoidh leosan an brú, mar is ceart, a chur ar na daoine atá freagrach as an tubaiste mhillteanach seo, le go bhfaighidh na daoine bochta atá ag fulaingt ar Stráice Gaza an cuidiú atá de dhíth orthu.

‘The blockade is collective punishment, illegal under international law. It must be lifted immediately.” Israel has a duty under international law to ensure the welfare of Gaza’s inhabitants, including their rights to health, education, food and adequate housing.’
.

Bunúdar agus Bunreacht

A bhuí le Dennis, léigh mé na scéalta seo sa National Catholic Reporter aréir. Tá codladh na hoíche ar shiúl uaim le lá nó dhó, agus bím ag rútáil thart ar fud an idirlín, mé go fánach ar thóir eolais fhánaigh, ar fhaitíos go dtarlódh a dhath i ngan fhios dom, an dtuigeann sibh.

Cibé scéal é, sílim go bhfuil am seo na scéalta scaoilteacha scoilteacha crua go leor ar dhaoine cráifeacha; sa chás seo, na daoine sin atá dílis don eaglais Chaitliceach. Fiú mura n-aontaíonn tú leis an reiligiún ar leith sin, agus fiú más fuath leat na scéalta uafásacha sin atá de shíor ag teacht chun solais na laethanta seo, tá daoine uaisle ann a chreideann sa reiligiún sin, agus is trua liom a gcurtrí chéile.

Tá aithne agam ar go leor daoine, cairde liom san áireamh, atá dílis don eaglais Chaitliceach, agus atá buartha faoin méid atá ag teacht ó na meáin éagsúla, agus atá buartha, freisin, faoin méid nach bhfuil ag teacht ón eaglais, ceapaim.

Cé go mbíonn creideamh cuid de mo chairde, in amanna, rud beag, sórt ‘a-la-carte’, mar a déarfá, is daoine maithe iad, daoine nach ndéanfadh dochar d’fhear, do bhean ná d’ainmhí, creidim. Glacann siadsan liomsa mar a ghlacaimse leo, sé sin le rá, glacann muid, le meas, leis na nithe sin atá éagsúil eadrainn. Tagann ár gcairdeas slán as an meas sin, agus maireann sé ar na nithe sin nach bhfuil éagsúil eadrainn, má thuigeann sibh libh mé.

Le déanaí, agus mise á gceistiú faoi nósanna na heaglaise Caitlicí, an nós sin nach ligean do mhná bheith ina sagairt, mar shampla, feictear dom go nglacann a bhformhór acu leis na nósanna sin, mar, dar leo, ‘it is what we were brought up with.’

Ar ndóigh, tá a fhios agam go bhfuil go leor rudaí ‘we were brought up with’ ann, cuid mhór acu a d’athraigh thar na blianta. Ní dochar gur tharla cuid de na hathruithe, cé go ndearna cuid eile acu dochar, b’fhéidir, ag brath ar do dhearcadh. Mar sin féin, is léir go bhfuil daoine fós ag maireachtáil leis na nithe sin ‘we were brought up with’, le nósanna eaglaise, agus le nósanna sochaí ina bhfuil/ina raibh ionchur nach beag ag na heaglaisí sa tír seo, agus i go leor tíortha eile, seans.

Bhuel, ó tharla go dtarraingíonn scéal amháin scéal eile, agus ó tharla mé ag rútáil liom ar shuíomh idirlín an Irish Times aréir, chonaic mé na focail seo ó Eamon Gilmore, focail a tháinig uaidh ag Comhdháil a pháirtí, an Lucht Oibre, ag an deireadh seachtaine:

“It is time, in my view, for a fundamental review of our Constitution. There is much about the Constitution that has served us well, but it is a document written in the 1930s for the 1930s,” he said. “A time when one church was considered to have a special position, and women were considered to be second-class citizens.”

Anois, sin smaoineamh suimiúil, arsa mise liom féin. Tá an saol ag athrú, agus seans, dá réir sin, gur féidir a rá go bhfuil meon na ndaoine ag athrú leis.

B’fhéidir gurbh fhearr bunreacht na tíre a athrú, freisin, le go dtitfeadh sé isteach leis na hathruithe i sochaí na tíre; ach na hathruithe sin a dhéanamh, más féidir é ar chor ar bith, le meas againn ar na nithe sin atá éagsúil eadrainn, agus iad a chur i bhfeidhm ar dhóigh ina mbeimid uile in ann maireachtáil taobh istigh de chóras a aithníonn ár n-éagsúlachtaí, ach a thaispeánann meas dúinn uile.
.

'Somebody Else's Problem'

Ní maith liom aon duine a fheiceáil agus iad faoi bhrú, curtha i sáinn, mar a déarfá, de thoradh dhrochghníomhaíochtaí daoine in údarás. Sin mar a tharla, mar shampla, do pháistí bochta a bhí faoi chúram an stáit agus na heaglaise le blianta fada, gan trácht ar an drochíde a tugadh do na páistí sin, arís is arís eile, de thoradh neamhghníomhaíochta daoine in údarás.

Feictear dom go bhfuil an Cairdinéal Brady faoi bhrú, é i sáinn anois ag na focail sin a dúirt sé, ‘he would resign if he ever found children had been abused as a result of any failing on his part while a bishop or manager.’ Bhuel, bhí neamhghníomhaíocht ann, más fíor, ach, dar leis an gcairdinéal ar Morning Ireland ar maidin ‘I felt I did my duty’ ach ‘others did not do their duty’.

Nuair a cuireadh ina leith ‘you remained silent for 20 years’, faoi dhrochghníomhaíocht Brendan Smith dúirt sé ‘I did not..’ ach, dar leis, chuir sé an t-eolas ar aghaidh ‘to the man who had the power to act…’. Chuig na gardaí, an ea? Ní hea. Chuir sé an t-eolas ar aghaidh chuig an easpag a bhí i gceannas ar Bhrendan Smith agus, dar leis an gcairdinéal, ‘I carried out my duties…I was there taking evidence…I had no decision making powers…’.

Arís is arís eile, tá sé le feiceáil againn ar fud na tíre seo, go raibh, agus go bhfuil fós, córais i bhfeidhm sna húdaráis éagsúla, córais ina samhlaím daoine le málaí acu, nó le boscaí acu, nó le taisceadáin acu áit éigean; málaí, boscaí, taisceadáin le ‘Sombody Else’s Problem’ scríofa orthu, shílfeá, agus is iad páistí agus gnáthphobal na tíre seo a bhí, agus atá, ag fulaingt dá bharr sin.
.

Na Litreacha Sin

Níl a fhios agam, a léitheoirí, ach céard go díreach atá i gceist ag an ‘Tallaght Hospital’ leis an bhfrása, ‘All of these are now actively being dealt with.’, agus iad ag tagairt do na 3,498 litir ‘which had not been reviewed by a consultant.’?

Ócé, déanfaidh mé iarracht ciall a bhaint as an rud seo.

Dar leo sa Tallaght Hospital, más fíor, ‘All GP referral letters are opened on receipt and processed according to speciality.’ Ceart go leor. Diabhal locht air sin, shílfeá. Tús maith leath na hoibre.

Tagann fear an phoist ar a rothar chuig an ospidéal, agus mála mór litreacha aige ó DG’eanna éagsúla ar fud na háite. Is cosúil gur chuir DG’eanna litreacha chuig an ospidéal go rialta, cé nach raibh cuid acu ag fáil aird, mar a bheifí ag súil leis, ón ospidéal sin, más fíor. Hmmm...

Ar aon nós, ar ais linn chuig fear an phoist. Isteach leis chuig an ospidéal, agus fágann sé an mála mór litreacha ansin, in áit éigin. Tosaíonn an ‘actively being dealt with’ luath go maith, is dócha, mar, deirtear linn, go n-osclaítear iad ‘on receipt’.

Nílim cinnte cén duine a rinne, nó cén uair a rinneadh, an ‘processed according to speciality’, ach, cibé scéal é, is léir go raibh áit speisialta ann le haghaidh na 3,498 litir ‘speciality’ sin a tháinig isteach thar bliain nó dhó.

Ó tharla gur áit anaithnid í, agus ar mhaithe le soiléireacht dúinn uile, a léitheoirí, cuirfidh mé ainm ar an, abair, ar an mála, samhlóimid, ina cuireadh na litreacha. Céard faoin ainm, ‘emm, fan go bhfeice mé, hmmm…, oh, sea, céard faoin ainm ‘Somebody Else’s Problem’? Sea. Déanfaidh sé sin. Is dóigh liom go bhfuil sé sin go maith, mar ainm ar mhála samhailteach.

Thuigfeá an fhadhb ansin, nach dtuigfeá? Gach duine a thiocfadh ar an mála, d'fheicfidís ‘Somebody Else’s Problem’ scríofa air, agus ní bheadh siad in ann aon ‘actively being dealt with’ a dhéanamh, mar nár bhain an mála leo, an dtuigeann sibh.

Bhfuil sé sin soiléir anois, a léitheoirí?
.

Garda Gary McLoughlin

Seachtain ó Dé hAoine seo caite, bhí mé féin agus an Garraíodóir i stáisiún nua na nGardaí i mBun Cranncha. Bhí beannú éacúiméineach ar siúl ann, agus bhí sé go deas an foirgneamh nua a fheiceáil, agus bualadh leis na gardaí éagsúla; fir and mná uaisle a chuir fearadh na fáilte romhainn uile.

Is beag a cheapamar, an Aoine sin, go mbeadh Aifreann eile sa stáisiún céanna dhá lá ina dhiaidh sin, tubaiste mhillteanach ag tabhairt daoine le chéile sa stáisiún arís, iad uile ag guí, le hathair agus máthair an Gharda Gary McLoughlin, go dtiocfadh sé slán ón gcontúirt ina raibh a bheatha san ospidéal i Leitir Ceanainn an oíche sin.

Casadh Gary orm geábh, i mo theach féin. Leaid gealgháireach béasach a bhí ann, lán le fuinneamh an tsaoil. Ach sciobadh an saol sin uaidh agus é i mbun a chuid oibre, agus d’imigh sé ar shlí na fírinne go gairid i ndiaidh an Aifrinn sin ar an Domhnach. Ní raibh sé ach 24 bliain d’aois.

Níl a fhios agam cén chaoi a dtiocfaidh a mhuintir, a chairde, a chailín, agus a chomhghleacaithe trí na seachtainí, na míonna, na blianta, atá amach rompu. Is bóthar fada é bóthar na buartha, agus tá súil agam go bhfaighidh siad uile faoiseamh de shaghas éigin, am éigin.

Go raibh síocháin le hanam álainn Garda Gary McLoughlin.
.

Gerry Willie Ó Fátharta

Má bhíonn deis agaibh, is fiú éisteacht anseo leis an méid a dúirt Gearóid Ó Fátharta le hEibhlín Ní Chonghaile ar chlár Iris Aniar an tseachtain seo caite. Is iar-shagart é Gerry Willie, mar is fearr aithne air, agus tá sé ‘ag plé an méid a bhí le rá ag Easpag Chill Dá Lua, Willie Walsh, faoi go bpléifí os ard an t-imeallú agus an choinneáil amach atá an Eaglais a dhéanamh ar aicmí áirithe daoine’.

Níor chuala mé iomrá ar an bhfear seo roimhe, cé gur as Conamara é, ach bhí mé iontach tógtha leis an méid a bhí le rá aige, agus é á rá le tuiscint, agus le léargas iontach ar an méid atá ag tarlú san eaglais i láthair na huaire, agus le fada, go deimhin.

Ní raibh mé ag súil le Gerry a chloisteáil arís ar maidin, ach is mar sin a tharla. Bhí mé amuigh ag siúl, ó tharla an lá go breá, agus an aimsir agus mé féin ar fónamh rud beag, agus bhog mé cnaipe mo raidió go Raidió na Gaeltachta. Táim buíoch do chíbe Cé a thug deis dom an t-agallamh seo a chloisteáil, mar fanfaidh scéal Gerry liom go brách, ceapaim.

Chaith Gerry Willie cúpla bliain sa tSile ó 1978-80, áit ar thug sé faoi deara go raibh na daoine faiteach, cé nár thuig sé an fáth go hiomlán go dtí gur oirníodh é in Éirinn i 1982, agus gur fhill sé ansin ar pharóiste eile sa tSile, áit i bhfad ní ba bhoichte. ‘Tosach saoil’, dar leis, a bhí i ndán dó ansin, áit a bhfaca sé brúidiúlacht rialtas míleata Phinochet á cur i bhfeidhm ar na daoine bochta ann - ‘bochtannas spiorad’ mar a thug Gerry air, gan cead labhartha ag na daoine ann; a saoirse caillte acu.

Go bhfóire Cé orainn, ach d’inis Gerry scéalta millteanacha ar an gclár faoin mbrúidiúlacht sin, agus faoi thoradh an chiaptha a chonaic sé ann. Chlis a ghlór air go minic, an tocht á thachtadh agus é ag meabhrú dúinn na rudaí a tharla sa tSile. An rud a chur de dhroim seoil é, an rud a d’fhág go raibh air an tSile a fhágáil, ná gur thosaigh an ghéarleanúint ar a chairde féin, daoine áitiúla lena mbíodh sé ag imirt sacair i gclub ann; géarleanúint a thosaigh mar gheall go raibh siad cairdiúil leis-sean.

Ina dhiaidh sin, chuaigh sé go dtí an Bhrasaíl, i 1985. Labhraíonn sé ar an am a chaith sé ansin, an bhrúidiúlacht ansin níos measa ná an tSile, dar leis. Labhair sé ar a chreideamh buan sa ‘preferential option for the poor’, creideamh a thug isteach é, mar shéiplíneach, ag obair i bpríosún ansin, le dul i gcabhair ar na daoine bochta istigh ann; daoine, dar leis, nach raibh coir ar bith déanta ag cuid acu, ach iad istigh in ‘ifreann’ le ‘ceithre bhalla’ timpeall air, a dúirt sé.

I 1994, cuireadh ordú dlíthiúil air an tír a fhágáil, nuair a labhair sé amach faoin drochíde mhillteanach a bhí fear homaighnéasach ag fáil sa phríosún sin, fear a cailleadh dhá lá ina dhiaidh sin. Níor fhág Gerry. I 1995, bronnadh saoirse na cathrach i gcathair Salvadóir na Brasaíle air, saoirse a bronnadh ar Nelson Mandela agus ar Desmond Tutu roimhe.

Láimhseáil Eibhlín Ní Chonghaile scéalta Gerry le híogaireacht, le bá agus le tuiscint, rud a theastaigh, ó am go chéile, mar a chloisfidh sibh má éiríonn libh éisteacht leis an agallamh, rud a mholfainn daoibh a dhéanamh, am éigin.

Tá scéal Gerry iontach suimiúil. Bhí sé ag obair, mar shagart, leis na boicht ar feadh 20 bliain i Meiriceá Theas. Sa chlár seo, labhraíonn sé faoina shaol mar shagart, saol a thosaigh sna seachtóidí agus é ocht mbliana déag d’aois, go dtí gur thit sé i ngrá i 1997.

Beidh sé ar ais ar Iris Aniar, amach anseo, leis an gcuid eile dá scéal a insint. Is fada liom go gcloisfidh mé é.
.

Ceart á Cheilt

Más buan mo chuimhne, bhí mé sé bliana d’aois an chéad uair a thug mé é faoi deara. Ar ndóigh, b’fhéidir gur tharla sé ní ba luaithe ná sin, ach sin an chéad chuimhneamh atá agam féin ar an rud. Is léargas é a d’fhan liom ar feadh mo shaoil. Níor athraigh mé m’intinn riamh ar an ábhar. Agus, is mar sin a airím fós, bíodh mé ceart nó mícheart.

Cleachtadh don Chéad Chomaoineach a bhí ann, agus bhí mé ar mo ghlúine ag ráille na haltóra ag an séipéal i dTír an Fhia. Bhí ár rang iomlán, rang a haon, is dócha, saor ó ranganna na scoile, agus bhí na múinteoirí ár réiteach don Chéad Chomaoineach, ócáid a bhí le bheith ann go gairid ina dhiaidh sin.

Bhí an múinteoir, agus cuiditheoir, taobh istigh de na ráillí, ar thaobh na haltóra, agus bhí muidne, rang a haon, ar ár nglúine, ar an taobh eile de na ráillí. Bhí an múinteoir ag glacadh áit an tsagairt, ag dáileadh amach na bpíosaí d’abhlann, agus ag rá ‘Corp Chríost’. Bhí an cuiditheoir á leanúint leis an bpaiteana, agus á chur faoi smigeanna na bpáistí, ar fhaitíos go dtitfeadh an ‘comaoineach’ ar an urlár, de thimpiste. Rud millteanach a bheadh ann dá dtitfeadh an ‘comaoineach’, rud a chonaic mé ag tarlú geábh i séipéal Leitir Móir, agus is dráma é atá fós ar shúile m’aigne, cé nach raibh mé ach an-óg ag an am.

Cibé scéal é, bhí mise ar dhuine de na páistí deireanacha sa líne ag na ráillí ag an gcleachtadh, agus bhí mé ag coinneáil súil ghéar ar mo chomhghleacaithe, le cinntiú go ndéanfainn féin an rud ceart, an rud a bhí a dhéanamh acusan, bhí súil agam – lámha le chéile, abair ‘áiméan’ nuair a déarfadh an múinteoir ‘Corp Chríost’, cuir do chloigeann siar, dún do shúile, cuir amach do theanga, glac leis an gcomaoineach, dún do bhéal, cloigeann síos arís in ómós, coisriceann tú féin, éirigh go réidh agus go cúramach, agus siúl leat go dtí do shuíochán, cloigeann síos go hómósach.

Is cuimhin liom an fhainic a fuaireamar maidir leis an gcomaoineach a bhí anois inár mbéal – gan d’fhiacail a ligean in aice leis, sé sin le rá, ná cogain é, ar ór ná ar airgead, agus gan é a shlogadh, más buan mo chuimhne, go dtí go rabhamar ar ais sa suíochán as ar thángamar; agus é a shlogadh ansin, i gcuideachta paidre, súile dúnta arís, cloigeann síos arís, in ómós.

An faitíos a bhíodh orm féin, agus is fiorfhaitíos a bhíodh ann, ná go rachainn isteach sa suíochán mícheart ar mo bhealach ar ais - nílim iomlán cinnte nach peaca marfach a bheadh ansin freisin, dá dtarlódh a leithéid – agus is minic fonn múisce orm teann faitís go ndéanfainn é, nó go gcuirfinn m’fhiacail ar an gcomaoineach. Go sábhála cibé Cé sinn, ach ní raibh sé ceart, ar chor ar bith, an cineál sin faitís a bheith ar pháiste, ach sin mar a bhíodh, agus sin mar a d’fhulaing mise ag lámha an chreidimh a brúdh orm ag an am.

Ar aon nós, bhí mé ar mo ghlúine ag na ráillí, lá úd an chleachtaidh, agus bhí an múinteoir ag teacht níos gaire. Thosaigh an fonn múisce arís, an faitíos ag méadú i rith an ama, an faitíos go ndéanfainn botún, an faitíos go dtitfeadh an ‘comaoineach’ ar an urlár. Cé nach raibh ann ach cleachtadh, bhí mé iontach buartha, mar sin féin. Agus rith an smaoineamh liom an lá sin, gan mé ach sé bliana d’aois, ‘Níl sé seo ceart!’.

Níor athraigh m’intinn ón léargas sin ó shin. Ní raibh sé ceart an t-am sin, agus níl sé ceart fós, go gcuirfeadh aon chreideamh, ná aon sagart, an oiread sin faitís i gcroí páiste. Ach tharla sé, agus tharla rudaí i bhfad níos measa ag lámha na sagart. Chan chuile shagart, ach i bhfad barraíocht acu, mar is eol dúinn anois.

Agus, níos measa arís, bhí daoine istigh agus taobh amuigh den eaglais ar an eolas faoi, agus lig siad leis leanúint ar aghaidh, in áit amháin nó in áit eile, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile. Agus, níos measa ná sin arís, chuidigh siad leis an gceilt, agus, dá bhrí sin, chuir siad leis an bpian, agus chuidigh siad leis na sagairt an faitíos a mhéadú i gcroíthe na bpáistí soineanta.

Ní raibh sé sin ceart.
.

Keith, Ken agus Paddy Barry

Éistigí, le bhur dtoil, a léitheoirí, má bhíonn deis agaibh, leis na comhráite sin a bhí ar chlár Marion Finucane ar maidin inniu, Dé Sathairn, an 19 Meán Fómhair, 2009, rud beag roimh mheán lae, agus a chríochnaigh ag meán lae.

Tá sí i gcomhrá le Ken, athair le Keith Barry, garmhac le Paddy Barry, an seanfhear bocht sin, 82, a fágadh gan aithne gan urlabhra ina theach féin i bPort Láirge oíche Dé Céadaoin, tar éis an ionsaithe uafásaigh sin a rinneadh air.

Éist le Ken, agus lena mhac, Keith, a bhí ag labhairt le Marion díreach roimhe, agus má bhíonn fonn ort, éist leis na focail ‘cearta’ a thagann ó Dermot Ahern, ár Aire Dlí agus Cirt, Comhionannais, agus, ahem, Athchóirithe Dlí, agus é i gcomhrá le Marion ina dhiaidh sin, na ‘focail chearta’ sin uaidh ag tarlú mar thoradh ar chomhrá Keith le Marion; comhrá Ken ag tarlú mar thoradh ar chomhrá Dermot Ahern le Marion.

Go sábhála Cé sin, a léitheoirí, ach céard atá i ndán don tír seo ar chor ar bith! Agus, céard sa sioc a dhéanfar le haire a thabhairt mar is ceart agus mar is cóir, agus mar atá tuillte acu uile, dár bpinsinéirí bochta leochaileacha éislinneacha eaglacha?
.

Na Trí R

Bhí An Bhean Neamhspleách sa bhaile don deireadh seachtaine, an chéad uair é aici Ceann Scríbe a fheiceáil mar theaghlach, seachas mar theach, an dtuigeann tú. Is mór liom a comhluadar nuair a bhíonn sí linn, agus tugann sé deis dúinn, mar chlann, dinnéar nó dhó a ghlacadh le chéile, an cúigear againn ag cogaint agus ag caint ar chúrsaí an tsaoil.

Rinneamar iarracht, mar thuismitheoirí, na páistí a thógáil lenár bprionsabal féin mar chúlra taca. Ba é bunús an teagaisc sin uainn, tá súil agam, ná meas ar an gcine daonna agus ar an dúlra, ach a bheith airdeallach ar fhíricí agus ar fhírinní an tsaoil freisin; iarracht a dhéanamh, i gcónaí, a bheith ionraic; gan aon bhriathar ná aon bheart a dhéanamh, d’aon turas, a ghoilfeadh ar dhuine ná ar ainmhí.

Chuir mé isteach na focail sin ‘d’aon turas’ mar is iomaí briathar agus beart a rinneadh sa saol, go soineanta, agus gan súil leis an té a rinne é, ná a dúirt é, go raibh dochar á dhéanamh leis an mbeart nó leis an mbriathar sin. Is minic maithiúnas tuillte ag an duine, mar gurb iad féin is mó a fhulaingíonn ina dhiaidh sin. Ach, sin scéal eile, agus tiocfaidh mé ar ais chuige, lá éigin eile.

An méid sin ráite, ní bhíonn a fhios ag tuismitheoirí cén méid dá dteagasc ná dá gcomhairle a thabharfaidh a bpáistí leo isteach sa saol. D’fhéadfadh sé go dtabharfadh siad droim láimhe go hiomlán don teagasc sin, nó, i gcásanna eile, go bhfuil an teagasc brúite agus buailte chomh trom sin orthu nach bhfuil an dara rogha acu ach cloí leis, ar fhaitíos na bhfaitíos. Cibé scéal é, rinneamar, mé féin agus an Garraíodóir, ár ndícheall lenár dtriúr féin, agus bhí an toradh romhainn ag an mbord ag am dinnéir inné.

Ceann de na scéalta a bhí faoi chaibidil againn ná scéal ‘Honest Tom’, an fear a thug an ticéad lotto, ar fiú €350,000 é, ar ais don fhear a d’fhág an ticéad ina dhiaidh sa siopa. Ní raibh an scéal seo cloiste ag An Bhean Neamhspleách, a dúirt “And why wouldn’t he?!”, ionadh uirthi go ndéanfadh aon duine a mhalairt. D’aontaigh an bheirt eile léi. Choinnigh mé orm ag ithe, agus mo smaointe ag argóint lena chéile. An é nach dtuigeann mo pháistí go bhfuil daoine amuigh sa saol atá mímhacánta? Ar cheap siad gur ait an rud scéal mór a dhéanamh do scéal an ionracais? Sa lá atá inniu ann?

Ansin, tháinig scéal na bpáistí bochta sin chun boird, scéalta uafásacha na bpáistí sin a bhí faoi chúram na n-eaglaisí agus an stáit. Labhair siad, freisin, ar feadh scaithimh, ar chogaí agus ar choimhlintí. Agus mé ag éisteacht le tuairimí mo pháistí, agus na hábhair sin faoi chaibidil acu, mhaolaigh m’amhras. Ba léir gur éist siad, agus gur fhoghlaim siad Na Trí R chomh maith, agus go bhfuil siad iomlán aireach agus airdeallach ar Rialtais, Reiligiúin agus Rannpháirtithe.
.

Tom

Éist, má bhíonn deis agaibh, a léitheoirí, le Tom agus é ag labhairt ar chlár Marian Finucane ar RTÉ Raidió 1 ar maidin inniu, Dé Domhnaigh. Is fiú go mór an méid atá le rá aige a chloisteáil, go háirithe an scéal sin uaidh faoin gcailín beag, a bhí faoi chúram an stáit, agus a d’fhág lorg a fiacla i lámh bean rialta.

Éist le céard a tharla den chailín beag sin, mar a insíonn Tom é. Aiféala orm nach féidir liom an scéal a roinnt libh anseo. Ní féidir liom na focail a fháil a d’fhéadfadh é a mhíniú. Fágfaidh mé fúibh féin é iarracht a dhéanamh ciall agus réasún a bhaint as, más féidir a leithéid a dhéanamh, choíche.
.

Uafáis na Tuarascála

Bhí mo mhothúcháin trína chéile ar maidin. Bhí siad ar thóir tuisceana san áit nach bhfuil ciall ná réasún le fáil, faraor.

Bhí mé ag éisteacht le Gerry Ryan. Bhí sé ag léamh leis, as na páipéir laethúla, faoin mhí-úsáid mhillteanach a tharla do leanaí agus iad faoi chúram an stáit, más féidir ‘cúram’ a thabhairt ar an gcaoi ar caitheamh leis na páistí soineanta tréigthe sin.

Sea, bhí siad tréigthe. Agus bhí siad soineanta, sular sciobadh an tsoineantacht sin uatha; lámha brocacha salacha míchneasta ag bualadh, ag tarraingt, ag réabadh, ag maslú, ag cur ruaige ar cibé dóchas nó bladhm de ghrá a bhí ag lasadh i gcroíthe áille na bpáistí faoina gcúram.

As béal na ndaoine sin, a tréigeadh agus iad ina leanaí, a bhí na scéalta ag teacht; daoine fásta bochta leonta gonta gortaithe, ag roinnt linn scéalta na n-uafás millteanach a tharla sna hinstitiúidí stáit inar cuireadh iad.

Níos measa arís, bhí daoine ar an eolas faoi, agus ní dúirt siad a dhath. Agus lean na bulaithe ar aghaidh, gan stop, gan staonadh, ar feadh na mblianta. Ní thuigim é. Níl ciall ná réasún leis.
.