'Happy Out'

Níl a fhios agam ar chuala aon duine agaibh an nath cainte sin ‘Happy Out’ roimhe seo, ach is ceann é atá cloiste go minic agam féin thar na blianta, ó dhaoine atá sona sásta lena saol, mar a déarfá.

Táim féin agus an Garraíodóir ag fámaireacht na laethanta seo, bronntanas é atá faighte againn ónár bpáistí dár gceiliúradh, an deireadh seachtaine á chaitheamh againn in Óstán an McWilliam Park i gClár Chlainne Mhuiris, áit ina bhfuilimid ‘happy out’ mar a déarfá.

Pé scéal é, tá scéalta ó na meáin ag teacht chugainn ó am go chéile, agus é cloiste againn go bhfuil an Gaeilgeoir uasal greannmhar sin, Mícheál Ó Muircheartaigh, ar tí a mhaidhc a mhúchadh.

Dar leis, ‘“I decided maybe the time to go is when you're still enjoying it. I've been at it a long time…’.

‘I wonder…’ arsa mé féin go rámhailleach leis an nGarraíodóir, muid ag touráil thart sa charr inné, ag comhrá faoin bhfealsúnacht dheimhneach sin ó Mhícheál, ‘… if that ‘happy out’ theory of Mícheál's would work with a marriage?’

Beag nár thiomáin an fear bocht an carr den bhóthar...
.

Íomhánna An Lae

Báid ar Loch Coirib in Áth Cinn ar maidin.

Báid ar Loch Ceara i Maigh Eo tráthnóna.

An Garraíodóir ar an mbóthar go Moore Hall.

Chaitheamar seal ag Caisleán Cheapach Corcóige...

...ag freastal ar Scoil Seabhcóireachta ann...

...áit a ndeachaigh mé ar Hawk Walk leis an seabhac 'Uisce', muid faoi chúram Aoife álainn, Gaeilgeoir as Baile Átha Cliath, bean chumasach chairdiúil atá ag obair sa scoil ann.

Tráthnóna aoibhinn agam féin agus ag an nGarraíodóir ina gcuideachta, eisean ag siúl leis an seabhac, Milly, mise ag siúl le Uisce.

Scéal Fada an Anró

Tharla sé go raibh mise, faraor géar, i ngéibheann sa tranglam tráchta sin a tharla i nDoire inné.

Bhí beirt phinsinéirí as Meiriceá sa charr liom, an triúr againn ar ár mbealach go dtí an Ulster American Folk Park, áit a raibh súil acu, agus agam, an lá a chaitheamh ag ‘immerse’áil muid féin ‘in the story of Irish Immigration’.

Ar ndóigh, níor éirigh linn é sin a dhéanamh, mar go bhfuiltear ann, fós, a cheapann go gcuideoidh an gaireas bréige sin ‘story’ de shaghas eile, seans, a scaipeadh ar fud an domhain.

Ar éirigh leo aon sprioc a bhaint?

Bhuel, ar lá álainn gréine, Doire beo beathach le turasóirí, agus le muintir na háite, ag baint suilt as an lá, d’éirigh leo muidne, agus go leor leor eile, feictear dom, a choinneáil i ngéibheann inár gcarranna, srón muice le tóin muice, ar feadh uair go leith, an t-achar ama a chaitheamar ag dul ón gCraigavon Bridge ar ais go Ceann an Droichid, amach as an gContae, turas a ghlacfadh deich nóiméad, nó mar sin, go hiondúil.

Ar éirigh linn aon immerse’áil eile a dhéanamh?

D’éirigh. Chuamar go dtí an Lifford Courthouse, áit ar chaitheamar tráthnóna taitneamhach, ach sin scéal le haghaidh blag eile.

As sin, thug mé liom iad go dtí An Ómaigh, agus chonaiceamar an áit inar tharla an tubaiste mhillteanach eile seo.
.

Éifeacht an Domanó

Bhí mé ar ais i bPáirc Náisiúnta Ghleann Bheithe Dé Máirt seo caite, agus nach orm a bhí an t-áthas nuair a tháinig mé ar Ghaeilgeoir ag an deasc fáiltithe in Ionad na gCuairteoirí, ar Ghaeilgeoir eile ag an deasc fáiltithe sa chaisleán, ar threoraí sa chaisleán le Gaeilge aige, agus ar thiománaí bus le Gaeilge, agus le greann aige!

Ar chuir sé sin leis an tsuáilce a bhain mé as an lá? Chuir, go deimhin! Tá a fhios agam go bhfuiltear ann a fhaigheann ‘ceist na Gaeilge leadránach de ghnáth’, agus tuigim é sin, go deimhin, ach b’fhéidir gur duine de lucht an ‘reinstatement of the local language’ mise.

Is maith liom bheith in ann cumarsáid a dhéanamh as Gaeilge. B’fhéidir nach bhfuil ann ach go bhfuilim á dhéanamh, i ngan fhios dom féin, ar mhaithe le ‘reclaiming cultural identity’, mar a deirtear san alt sin le Jen Bouchard, ach, cibé scéal é, ní dóigh liom go bhfuil mo ghualainn gan bhráthair.

Fearacht mo chuairte os cionn seachtain ó shin, is mise a thosaigh an comhrá as Gaeilge leis na hoibrithe thuasluaite i nGleann Bheatha Dé Máirt seo caite. Bhí cumarsáid eadrainn, as Gaeilge, rud nár tharla an t-am deireanach a raibh mé ann, lá nár éirigh liom oiread is oibrí amháin le Gaeilge a aimsiú sna hionaid éagsúla ina raibh mé.

Mar sin féin, bhain mé sult as mo chuairt. Tá an áit go hálainn, agus ní ar mhaithe le Gaeilge a labhairt a chuaigh mé ann. An méid sin ráite, ar an Máirt seo, agus comhrá as Gaeilge le cloisteáil idir mé féin agus na hoibrithe éagsúla ansin, d’airigh mé gur chuala cuairteoirí chuig an gcaisleán teanga na tíre seo á labhairt. Sin cuid dár ‘cultural identity’ á roinnt againn leo, shílfeá.

Ó tharla go bhfuil an caisleán 4km ó Ionad na gCuairteoirí, chinneamar gan siúl, ach an bus a fháil - €13, ticéid fhillte do chúigear - chuig an gcaisleán. Ag an mbus taobh amuigh den ionad, ní raibh Gaeilge ag an tiománaí, ceapaim. Chuir mé ceist as Gaeilge air, agus d’fhiafraigh sé díom cén teanga a bhí á labhairt agam. ‘Your native language!’ a d’fhreagair mé féin, agus thosaigh an bheirt againn ag gáire.

Bhain mé sult as an turas timpeall an chaisleáin - €18 a d'íocamar ar chead isteach do chúigear. Taobh amuigh den chaisleán, agus muid ag filleadh ar an Ionad, labhair mé as Gaeilge le tiománaí an bhus, tiománaí nach ionann é agus an tiománaí luaite thuas. Bhí Gaeilge ag an bhfear seo, agus Gaeilge dhúchasach a bhí inti. As sin amach, bhí formhór a chomhrá le paisinéirí an bhus, agus an chraic uaidh, as Gaeilge. Go deimhin, bhí níos mó ná mise ar an mbus a bhí in ann cumarsáid a dhéanamh leis sa teanga sin, thug mé faoi deara.

D’iarr an tiománaí ar ‘an bhean as Ceantar na nOileán’ amhrán a chasadh, rud a rinne mé - véarsa amháin den amhrán ‘Peigín Leitir Móir’ - deile! Tharla sé go raibh bean as Cúil Aodha le mo thaobh a labhair liom, as Gaeilge, agus is dóigh liom nach dtarlódh an comhrá sin eadrainn murach gur cuireadh tús le comhrá as Gaeilge le tiománaí an bhus an chéad uair.

Ar ndóigh, b’fhéidir go bhfuilim iomlán mícheart! B’fhéidir go mbeadh an tiománaí sin ag labhairt as Gaeilge leis na paisinéirí, ar aon nós. Mar sin féin, chuir sé go mór le mo lá-sa mo theanga dhúchais a chloisteáil chuile thaobh díom ar an mbus, canúintí na gcúigí uilig san áireamh.

Ar dhóigh éigin eile, agus mé ag breathnú ar chaisleán John Adair, d’airigh mé go raibh sé feiliúnach Gaeilge a labhairt. Ba léir, ar an lá, go raibh neart daoine thart orm a d’aontaigh liom. Bíodh sé ag tarlú go comhfhiosach nó ná bíodh, tá pobal ann atá ag ‘reclaiming’, agus tá cumhacht nach beag ag an gcéad domanó.

Garraí Gosh!

Ionad na gCuairteoirí i bPáirc Náisiúnta Ghleann Bheithe, áit ina raibh mé féin agus cara liom inniu. Nach fánach an áit a d'fheicfeá gáirdín!


Tógadh an caisleán sa pháirc idir 1870 and 1873.

Cé go raibh bus ar fáil, shiúlamar ó ionad na gcuairteoirí chuig an gcaisleán, achar 4km; an loch álainn, Loch Bheithe, ar thaobh na láimhe deise dínn ar feadh na súilóide. Thóg mé an pictiúr thuas agus mé istigh sa gharraí daingean ann.


Cuireadh an crann casta éagsúil seo sa pháirc timpeall 1900. Crítómeiarach Seapáine 'Elegans' a thugtar air. Tháinig crainn mar é, ón tSeapáin, isteach go gáirdíní na hEorpa sa bhliain 1861. Fásann an stoc go lúbach, agus bíonn dath umha/corcra ar an duilleoga san fhómhar.

Radharc eile ón ngarraí daingean. Tá sé os cionn céad bliain ó cruthaíodh na gáirdíní ann.

Bhain mé an-sult as mo chuairt, cé nár éirigh liom mo chumarsáid a dhéanamh as Gaeilge ann, ó tharla gan Gaeilge ag na daoine a bhí ag obair ann inniu, feictear dom. Ní raibh Gaeilge ar a gcumas acu siúd lenar labhair mise, ar aon nós. Chuir sé sin iontas orm, caithfidh mé a rá, ó tharla an áit béal dorais le Gaeltacht Ghaoth Dobhair.

Bhfuil a fhios agaibh, a léitheoirí, ach táim amhrasach anocht faoi thodhchaí na Gaeilge sa tír seo. Shílfeá nach mbeadh sé deacair ar rialtas na tíre ar a laghad duine amháin le Gaeilge a fhostú, in achan seirbhís phoiblí sa tír seo?

.

Ar Camchuairt

Chuaigh mé féin agus Bean an tSléibhe go Gaoth Dobhair inniu. Stopamar anseo agus ansiúd.

Seo chugaibh cuid de radhairc áille an chontae seo, Dún na nGall, grianghraif a ghlac mé agus muid ar bhóthar na camchuairte.

Gleann Nimhe ar an mbóthar go Dún Lúiche


Fothraigh na seaneaglaise i nGleann Nimhe


Gleann Bheatha


An Earagail


An Earagail ó óstán An Chúirt


Bhí béile blasta againn san óstán, taitneamh na gréine ag cur go mór leis an taitneamh a bhaineamar féin as an lá.
.

Na Tumchónaithe Gaeilge

Le mo thaobh sa charr, ar mo bhealach abhaile Dé Domhnaigh seo caite, bhí mo chara dhil, Bean an tSléibhe, bean a bhí tar éis seomra a roinnt liom, ón Aoine, in Áras Ghleann Cholm Cille, áit ar chaith mé féin agus í féin an deireadh seachtaine, ag tumchónaí le scór daoine eile.

Céard go díreach atá i gceist le ‘tumchónaí’? Bhuel, le scéal fada a dhéanamh níos faide giorra, is ar bhlag Sheáin Mhóir a chonaic mé an focal, agus is eisean a mheall mé chuig an Áras leis na focail seo ar a bhlag ‘Ar mhaith leat deis a bheith agat Gaeilge a labhairt le foghlaimeoirí eile? Nó má tá tú líofa, ar mhaith leat cuidiú le foghlaimeoirí?’

Bhuel, bhí m’aird aige faoin am sin, agus níor theastaigh mórán meallta eile uaim, nuair a chonaic mé nach raibh le híoc agam ach €50 ar an iomlán, ‘leaba agus bia san áireamh’, agus é geallta ag Séan Mór gur ‘ócáid shóisialta’ a bheadh ann, go mbeadh gach duine ag ‘cuidiú lena chéile’ agus ‘deas cairdiúil lena chéile’.

Ar ndóigh céard eile a bheadh uait, a Áine, arsa mé féin liom féin, agus thug mé Bean an tSléibhe liom, ó tharla í chomh fiosrach liom féin, agus í ábalta bheith ‘deas cairdiúil’, freisin.

An raibh am ar dóigh againn? Bhí, go deimhin, le gach rud eagraithe go hiontach ag Craobh Mhic an Chrosáin de Chonradh na Gaeilge, an dream a reáchtáil an deireadh seachtaine lánGhaeilge seo. Bhí cuid againn ann a raibh Gaeilge dhúchasach againn, cuid eile againn a raibh Gaeilge líofa fhoghlamtha, cuid eile fós ag foghlaim; ach gan focal Béarla á labhairt eadrainn uile, ach ar éigean.

An chéad oíche, d’fhoghlaimíomar, agus chasamar, amhráin as Gaeilge. Bhí cúpla gloine fíona ólta, agus an dinnéar ite againn faoin am sin, dinnéar a bhí eagraithe go hiontach ag bean Sheáin Mhóir, Gina, muid uile ag cuidiú leis an réiteach, agus leis an nglanadh ina dhiaidh sin.

Gloine fíona eile, neart comhrá, dán nó dhó uaimse, agus ansin d’imríomar cluiche, na mná i gcoinne na bhfear. Sórt cluiche mar ‘Pictionary’ a bhí ann, ach gur ainmneacha scannán a bhí le tomhas againn. Bhí ormsa, mar shampla, ‘Ceithre Bhainis agus Tórramh’ a tharraingt ar an gclár bán, i bhfoirm pictiúr, an dtuigeann sibh.

Bhí trí nóiméad ag na mná le ciall a dhéanamh de mo dhrochealaín, agus an freagra ceart a aimsiú. Faoi dheireadh an chluiche, bhí an bua ag na leaids. Seán Mór a bhí ina mhaor ama acu againn, agus ba í Gina a chinntigh go bhfuair muid uile deis ag an gclár bán, más buan mo chuimhne.

Maidin lá arna mhárach, tar éis bricfeasta breá Gaelach, bhí rogha againn - turas báid, siúlóid bhóthair, nó siúlóid sléibhe. Chuaigh ceathrar ar an turas báid, seisear ar shiúlóid bhóthair, agus dosaen againn ar shiúlóid sléibhe, slí an Tower Loop, áit a bhfacamar radhairc áille.

Dinnéar sa bhaile um thráthnóna, agus ansin Tí Bhiddy an oíche sin, le haghaidh seisiún ceoil. Bhí uirlisí ag ceathrar nó cúigear den chomhluadar, agus chasamar, sa phub, na hamhráin a bhí foghlamtha againn an oíche roimhe. Rinneadh, ahem, iarracht ar bheagán damhsa Gaelach a dhéanamh i lár an urláir ann, ach, fiú mura raibh na céimeanna ar eolas mar is ceart, bhí craic san iarracht uainn.

Ag deireadh na hoíche, rinne fear an tí, nár laga a Ché é, bairbeciú dúinn, sular bhuaileamar bóthar ar ais go dtí an tÁras, ar an mbus a bhí eagraithe ag Mícheál/Seán roimh ré.

Maidin lá arna mhárach, bhí bricfeasta mór Gaelach eile againn, le Gina ag treorú chúrsaí na cistine, gach duine agus a jab féin le déanamh aige nó aici, ag réiteach bia, nó ag glanadh tí. D’fhan cuid againn san Áras ag comhrá agus ag caint, as Gaeilge ar ndóigh, agus chuaigh cuid againn ar shiúlóid eile, go Málainn Mhóir.

Thug Seán Mór carnán leabhar as Gaeilge leis, rud a thug deis dúinn leabhair a fheiceáil nach raibh feicthe cheana againn, b’fhéidir. Chuireamar uile a chéile ar an eolas faoi shuímh idirlín úsáideacha na Gaeilge, agus chaitheamar seal, anseo agus ansiúd, ag breathnú ar na suímh éagsúla, ar ríomhaire Sheáin Mhóir.

Ag a dó a chlog, d’fhágamar slán lena chéile, gach duine ag imeacht leis, nó léi, ina charr féin. Ar an mbealach abhaile, arsa Bean an tSléibhe liom, ‘Nach raibh an deireadh seachtaine sin iontach suimiúil!’ Agus, ar ndóigh, bhí an ceart aici. Bhíomar uile ag roinnt eolais lena chéile, bhíomar uile ag foghlaim, agus bhí craic nach beag againn ag an am céanna.

Comhghairdeas le Séan Mór, lena bhean uasal, Gina, le Mícheál Ó Dufaigh, le Craobh Mhic an Chrosáin de Chonradh na Gaeilge, as an deireadh seachtaine iontach sin a chur ar fáil dúinn. Is fada liom go mbeidh an chéad deireadh seachtaine eile ‘tumchónaí Gaeilge’ ann.
.

Camchuairt

Chonaic mé an logainm ‘New Twopothouse’ ar mo chamchuairt an tseachtain seo.

Mo chuimhne, nach deas an focal é an focal sin ‘camchuairt’? Samhlaím daoine ag siúl go cam, anseo agus ansiúd, gan treo ar leith lena gcuairt san áit ina bhfuil siad, agus iad ag dul timpeall na háite, ar nós cuma liom faoi chomharthaí slí, gan a dhath ag déanamh imní dóibh, ach sult á bhaint acu as a bhfuil le feiceáil san áit...

An rámhaille sin curtha díom agam, ar ais liom chuig Tigh Nua an Dá Phota arís. Mar ainm, tharraing sé m’aird ina threo. Ar maidin, chuaigh mé go dtí logainm.ie, áis iontach eile a ‘d’fhorbair Fiontar i gcomhar le Foras na Gaeilge agus leis an mBrainse Logainmneacha’, agus cé nach bhfuil ‘Nóta Mínithe’ ann don logainm ar leith seo, tá an méid seo le fáil sa ‘Taifid Chartlainne’ ann: ‘ait an teaġlaċ teaġ an dá ṗota eaḋ o ṁala ann do rin Ó Braonáin Biorra taoḃáin ara’.

Tá ‘Acmhainní Oideachais’ le fáil in logainm.ie, freisin, agus is fiú, más suim leat na logainmneacha, an pdf ‘Acmhainní Oideachais don Bhunscoil’ a íoslódáil. Dar leo, ‘Sa chomhad seo tá acmhainní oideachais atá dírithe ar pháistí sna ranganna sinsearacha sa bhunscoil. Oireann na hacmhainní do cheantar ar bith sa tír.’, ach bhain mé féin an-sult agus eolas as, chomh maith le páiste ar bith eile, is dóigh liom.

An raibh a fhios agaibh go bhfuil ‘ ocht litir déag in aibítir na Gaeilge. Tá an tseanaibítir Ghaeilge (Ogham) bunaithe ar ainmneacha na gcrann…’? Tá an t-eolas sin, agus ainmneacha na gcrann ar ar bunaíodh an aibítir, le fáil ar leathanach 20 den pdf, ar féidir é a íoslódáil anseo.
.