Ceart, Cóir agus Comharsanacht

Bhuel, agus ní chuireann sé seo iontas ar bith orm, bhí Gerry Willie Ó Fátharta ar ais arís ar Iris Aniar, ar Raidio na Gaeltachta, ar maidin, lena scéal, go dáta, a roinnt linn.

Is léir go raibh an-suim ag na héisteoirí sa mhéid a bhí le rá ag Gerry, ach an oiread liom féin.

Coinnígí súil anseo, agus chomh luath agus a bheidh clár na maidine seo ann, Déardaoin, 03 Nollaig, 2009, le Gerry Ó Fátharta, éistigí leis, a léitheoirí, mar is fiú go mór an chuid eile den scéal uaidh a chloisteáil.

Chuir Eibhlín, an láithreoir, ceist air, ag deireadh an chláir ‘Céard é an rud is tábhachtaí?’

D’fhreagair Gerry, ‘Ceart, cóir, agus comharsanacht – agus a bheith go deas le daoine.’

Go mba hé daoibh, a chairde!
.

Gerry Willie Ó Fátharta

Má bhíonn deis agaibh, is fiú éisteacht anseo leis an méid a dúirt Gearóid Ó Fátharta le hEibhlín Ní Chonghaile ar chlár Iris Aniar an tseachtain seo caite. Is iar-shagart é Gerry Willie, mar is fearr aithne air, agus tá sé ‘ag plé an méid a bhí le rá ag Easpag Chill Dá Lua, Willie Walsh, faoi go bpléifí os ard an t-imeallú agus an choinneáil amach atá an Eaglais a dhéanamh ar aicmí áirithe daoine’.

Níor chuala mé iomrá ar an bhfear seo roimhe, cé gur as Conamara é, ach bhí mé iontach tógtha leis an méid a bhí le rá aige, agus é á rá le tuiscint, agus le léargas iontach ar an méid atá ag tarlú san eaglais i láthair na huaire, agus le fada, go deimhin.

Ní raibh mé ag súil le Gerry a chloisteáil arís ar maidin, ach is mar sin a tharla. Bhí mé amuigh ag siúl, ó tharla an lá go breá, agus an aimsir agus mé féin ar fónamh rud beag, agus bhog mé cnaipe mo raidió go Raidió na Gaeltachta. Táim buíoch do chíbe Cé a thug deis dom an t-agallamh seo a chloisteáil, mar fanfaidh scéal Gerry liom go brách, ceapaim.

Chaith Gerry Willie cúpla bliain sa tSile ó 1978-80, áit ar thug sé faoi deara go raibh na daoine faiteach, cé nár thuig sé an fáth go hiomlán go dtí gur oirníodh é in Éirinn i 1982, agus gur fhill sé ansin ar pharóiste eile sa tSile, áit i bhfad ní ba bhoichte. ‘Tosach saoil’, dar leis, a bhí i ndán dó ansin, áit a bhfaca sé brúidiúlacht rialtas míleata Phinochet á cur i bhfeidhm ar na daoine bochta ann - ‘bochtannas spiorad’ mar a thug Gerry air, gan cead labhartha ag na daoine ann; a saoirse caillte acu.

Go bhfóire Cé orainn, ach d’inis Gerry scéalta millteanacha ar an gclár faoin mbrúidiúlacht sin, agus faoi thoradh an chiaptha a chonaic sé ann. Chlis a ghlór air go minic, an tocht á thachtadh agus é ag meabhrú dúinn na rudaí a tharla sa tSile. An rud a chur de dhroim seoil é, an rud a d’fhág go raibh air an tSile a fhágáil, ná gur thosaigh an ghéarleanúint ar a chairde féin, daoine áitiúla lena mbíodh sé ag imirt sacair i gclub ann; géarleanúint a thosaigh mar gheall go raibh siad cairdiúil leis-sean.

Ina dhiaidh sin, chuaigh sé go dtí an Bhrasaíl, i 1985. Labhraíonn sé ar an am a chaith sé ansin, an bhrúidiúlacht ansin níos measa ná an tSile, dar leis. Labhair sé ar a chreideamh buan sa ‘preferential option for the poor’, creideamh a thug isteach é, mar shéiplíneach, ag obair i bpríosún ansin, le dul i gcabhair ar na daoine bochta istigh ann; daoine, dar leis, nach raibh coir ar bith déanta ag cuid acu, ach iad istigh in ‘ifreann’ le ‘ceithre bhalla’ timpeall air, a dúirt sé.

I 1994, cuireadh ordú dlíthiúil air an tír a fhágáil, nuair a labhair sé amach faoin drochíde mhillteanach a bhí fear homaighnéasach ag fáil sa phríosún sin, fear a cailleadh dhá lá ina dhiaidh sin. Níor fhág Gerry. I 1995, bronnadh saoirse na cathrach i gcathair Salvadóir na Brasaíle air, saoirse a bronnadh ar Nelson Mandela agus ar Desmond Tutu roimhe.

Láimhseáil Eibhlín Ní Chonghaile scéalta Gerry le híogaireacht, le bá agus le tuiscint, rud a theastaigh, ó am go chéile, mar a chloisfidh sibh má éiríonn libh éisteacht leis an agallamh, rud a mholfainn daoibh a dhéanamh, am éigin.

Tá scéal Gerry iontach suimiúil. Bhí sé ag obair, mar shagart, leis na boicht ar feadh 20 bliain i Meiriceá Theas. Sa chlár seo, labhraíonn sé faoina shaol mar shagart, saol a thosaigh sna seachtóidí agus é ocht mbliana déag d’aois, go dtí gur thit sé i ngrá i 1997.

Beidh sé ar ais ar Iris Aniar, amach anseo, leis an gcuid eile dá scéal a insint. Is fada liom go gcloisfidh mé é.
.

Black Babe

Ar mo bhealach go Leitir Ceanainn Déardaoin, áit a mbím ag freastal ar cheardlann scríbhneoireachta le cúigear ban eile, chinn mé cúpla rud a cheannach i bPenneys, áit ina bhfuil éadaí saor go maith, dar leis an scríbhneoir cruinneasach seo. Aimsir an ghearradh siar atá ann, an dtuigeann sibh.

D’fhág mé an Black Babe, ainm atá tuillte go maith ag mo charr, in áit shábháilte sa charr chlós ann. Isteach liom go Penneys, agus amach liom deich nóiméad ina dhiaidh sin, le cúpla gúna i mo mhála, iad ceannaithe ar ‘ardaigh orm’ agam, chan ardaithe liom agam, ar fhaitíos aon mhíthuiscint, a léitheoirí.

Bhí an Black Babe romham, í gléasta go hálainn í féin, mar go raibh sí glanta agus snasta agam ní ba luaithe sa lá. Is mór liom mo charr, mar is eol do dhuine ar bith ar m’aithne. Bím ábhairín ábharaíoch ó am go chéile, ach maith dom mo pheaca. Nílim gan locht.

Bheannaigh sí dom chomh luath agus a chuir mé an eochair san áit ba chóir eochair a chur; ‘Cuir ort do chrios!’ mar ordú aici orm, arís is arís eile. Ní stopann sí den fhógairt go dtí go mbíonn mo chrios sábhála orm, an dtuigeann sibh. Carr géilliúil don dlí í, mo Bhlack Babe. Tugann sí aire dom.

Ach, bhí mé dána, agus níor thug mé aire di, mar ba chóir. Bhog mé í amach go réidh, súile tiontaithe ar dheis agam, ó tharla an trácht ag teacht ón treo sin, neamhaird iomlán déanta agam den diabhal de mhullard a bhí i bhfolach ar clé; é cromtha ansin ag fanacht lena dheis cic a thabhairt do charr ar bith a thiocfadh garr dó. An Black Babe bhocht! Thug an mullard cic millteanach di.

Bhí díomá orm, agus ní raibh mé in ann breathnú ar an damáiste, ach thiomáin mé liom go dtí láthair na ceardlainne, fios maith agam go mbeadh orm aghaidh a thabhairt ar an radharc a bhí ag fanacht liom ar thaobh an chairr, chomh luath agus a shroichfinn an láthair sin.

Bhí mé i mo sheasamh ansin, croí briste agus ag cuimilt an Bhlack Babe, a taobh clé scríobtha, ballbhrúite, batráilte, nuair a tháinig beirt de bhaill na ceardlainne a fhad liom, agus sheas siad le mo thaobh.

‘Oh Áine!’ arsa duine acu, ‘that’s a lot of damage.’ amhail is dá mbeadh an t-eolas sin de dhíth orm.

Ar fheiceáil go raibh mé buartha, bhreathnaigh an bhean eile orm, agus le solas an tsóláis, mar dhea, ag bánú ina súile, dúirt sí ‘Look at it this way,’ arsa an bhean,’ it’s metal, not flesh!’.

Beagnach thit mé as mo sheasamh, beatha na n-éag bainte asam, faitíos orm gur chuala an Black Babe na focail sin uaithi.

Ciníochas déanta, gan dabht!
.